Ətraflı axtarış
Baxanların
3493
İnternetə qoyma tarixi: 2012/03/11
Sualın xülasəsi
Kitaba, əslə və təsnifə malik olmaq hədis ravisinin tərif və etibarına dəlalət edirmi?
Sual
Rical elmində “kitab, əsl və təsnifə malik olmaq” hədis ravisinin tərif və etibarına dəlalət edirmi? Rical alimlərinin nəzəriyyələri ilə yanaşı mərhum imam Xomeyninin də nəzəriyyəsini qeyd edin.
Qısa cavab

Rical alimlərinin sözlərində “kitab” özünün adi və məşhur mənasınadır və həm əslə, həm də təsnifə (yəni məsum imamın səhabələrinin vasitəsi ilə hədis nəqli üçün qələmə alınan və kitab şəkilinə salınan həmin şeyə) şamil olur.

Alimlərin bəziləri, məsələn, Əllamə Məclisi, Seyid Bəhrul-ülum və Şeyx Səduq (rəhmətullahi əleyhim) inanırlar ki, kitaba, əslə və ya təsnifə malik olmaq ravinin etibarlı olmasına və təriflənməsinə dəlalət edir.

Amma imam Xomeyni (rəhmətullahi əleyh) də daxil olmaqla alimlərin çoxu deyirlər ki, kitaba, əslə və təsnifə malik olmaq hədis ravisinin tərif və etibarına dəlalət etmir, çünki bu məsələ çox ümumidir və mümkündür ki, bir kəs kitaba və əslə malik olsun, amma etibarlı adam olmasın, nəticədə ona etimad edilməsin.

Ətreaflı cavab

Hədis-rical kitablarında  “hədisin ravisinin kitabı, əsli və ya təsnifi olsa, bu onun mötəbər adam olmasına dəlalət edir, ya yox?” - deyə bir fəsil ayrılmışdır. Cavabı bəyan etməzdən əvvəl gərək  rical elmində adi olan bu kəlmələrin məqsədini xülasə şəkildə aydınlaşdıraq:

1. Kitab. Rical alimlərinin kəlamında bu termin adi mənaya olan kitabdır ki, əslə və təsnifə də[1] (yəni həmin şey ki, məsum imamların (əleyhimus-salam) səhabələrinin vasitəsi ilə hədis nəqli üçün təlif olunmuşdur) şamil olur.[2]

2. Əsl. O kitaba deyilir ki, onun müəllifi məsum imamdan, yaxud onun ravisindən eşitdiyi rəvayətlərin məcmusunu bir yerə toplamışdır.[3] “Üsuli ərbəə miə” bu qəbildəndir. İmam Sadiq (əleyhis-salam)-ın səhabələrindən olan Zeyd Zərradın əsli kimi. Əlbəttə, alimlərin bəziləri əsl üçün digər məna da bəyan etmişlər.[4]

3. Təsnif (müsənnəf): Məqsəd o kitabdır ki, məsum imamların səhabələri rəvayət toplamaqdan başqa bir məqsədlə onu yazmış olsunlar. Baxmayaraq ki, ona bəzən mütləq şəkildə “kitab” da deyilir. [5]

Qeyd olunan mənalara diqqət yetirməklə kitab müsənnəfdən və üsuldan ümumi məna daşıyır, münəssəf və üsuldan hər biri digərinin ziddidir.[6] Həmçinin deyilmişdir ki, əsl – kitab və ya təsnifin xüsusi formasıdır.[7]

Əlbəttə, kitab ilə əslin arasında bir çox fərqlər vardır ki, aşağıda onların bəzisini qeyd edirik:

a) Əsldə ravi məsumdan və ya ravidən eşitdiyi hədisləri bir yerə toplamışdır. Amma kitab və müsənnəfdə mövcud olan mötəbər hədislər əksərən əsldən götürülür.

b) Əsl – hədisləri digər kitabdan götürülməmiş mötəbər bir məcmuədir.[8]

Kitab, əsl və təsnifin tərifi və izahı verildikdən sonra əgər bir ravinin kitabı, əsli və ya təsnifi olsa, görəsən bu onun mötəbər adam olmasına dəlalət edirmi? Bu barədə bəzi alimlərin nəzəriyyələrini qeyd edirik:

1. Bəziləri inanırlar ki, kitab, əsl və ya təsnifə malik olmaq ravinin etibarına və tərifinə dəlalət edir, o cümlədən:

a) Əllamə Məclisi barələrində nə tövsiq, nə də mədh gəlməyən, amma əsl sahibi olan ravilər barəsində deyir: “Bu cümlənin ravinin heç olmazsa hüsnünə və mədhinə dəlalət etməsi uzaq görüş deyildir.”[9]

b) Seyid Bəhrul-ülum: “Əsl ravinin vəziyyətinin yaxşı olmasına və kitabının etibarına dəlalət edir.”[10]

v) Şeyx Səduq kitaba sahib olan ravilərə etimad edir.[11]

2. İmam Xomeyni,[12] Xoi[13], Sübhani,[14] Təbrizi[15] və s. alimlər inanırlar ki, kitaba, əslə və təsnifə malik olmaq ravinin tövsiqinə (etibarına) və mədhinə dəlalət etmir. Çünki bu məsələ ümumidir: bəziləri kitab və əsl sahibi olsalar da, siqə olmaya bilər və bu halda ona etimad etmək olmaz. Vaqifi və fətəhi məzhəbində olan ravilər kimi. Onların kitablarına etimad olunur. Səbəbi də budur ki, qədim alimlərin (mütəqəddimin) nəzərinə görə səhih hədis termini son dövrün alimlərinin (mütəəxxirin) nəzərində olanlarda fərqlənir, birincilərin nəzərində hədisin səhihliyi ravinin tövsiqini (etibarını) lazım tutmur.

İmam Xomeyni bu barədə yazır: “Rical alimlərinin dediyi “onun üçün əsl vardır” sözü əslin özünə və ya onun müəllifinə etimada dəlalət etmir.”[16]

Rical və dirayə elmlərində bəzi bəhslərlə əlaqədar məlumat almaq üçün aşağıdakı görünüşlərə bax:

“Mərfu, mürsəl, məqtu və mövquf hədis”, sual 10825 (sayt: 10754)

“Ləfzi, mənəvi və icmali mütəvatir hədisinin meyarı”, sual 2412 (sayt: 2529)

“Müənən hədisin höccət olmasında şeyxlərin tədlisinin əsəri”, sual 8083 (sayt: 8166)

 


[1] İmam Xomeyni, “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 365, Bi.na, bi.ta; Sübhani, Cəfər, “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 474, “İslami nəşriyyat”ın dəftərxanası, Qum, beşinci çap, 1423-cü qəməri il

[2] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 477

[3] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 475; “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 266

[4] Məsələn, Seyid Bəhrul-ülum “Əl-fəvaudir-ricaliyyə” kitabında Zeyd Nərsinin etibarını isbat etmək üçün dörd dəlilə istinad etmişdir. Onlardan biri budur ki, Şeyx Tusi onu (Zeyd Nərsini) “əsl sahibi” kimi təqdim etmiş, sonra əslin tərifində demişdir: Bizim səhabələrimizin (mühəddislərimizin) terminində “əsl” etimad olunan kitab mənasınadır, özü də başqa kitabdan götürülməyən kitab. (Burucerdi, Seyid Məhdi Bəhrul-ülum, “Əl-fəvaidur-ricaliyyə”, 2-ci cild, səh. 367, tədqiq və təshih: Məhəmməd Sadiq Bəhrul-ülum və Hüseyn Bəhrul-ülum, “Sadiq” kitabxanasının nəşriyyatı, Tehran, birinci çap, 1405-ci qəməri il.) İmam Xomeyni Bəhrul-ülumun “zəbib suyu” bölməsindəki sözünü Zeyd Nərisni əslindən nəql etdiyi rəvayətə əsasən nəql etmiş və sonra onu müfəssəl şəkildə tənqid etmiş, əsl, kitab və müsənnəfin məfhum və mənası barəsində geniş bir tədqiqat irəli sürmüşdür. (“Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 243-244, 258-262)

[5] “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 266; “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 476-477

[6] “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 265

[7] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 477

[8] Haşimi Şahrudi, Seyid Məhmudun nəzarəti altında fəaliyyət göstərən bir qrup tədqiqatçı, “Əhli-beyt (əleyhimus-salam) məzhəbinə müvafiq olan fiqh lüğəti”, 1-ci cild, səh. 535, “Əhli-beyt (əleyhimus-salam) məzhəbi əsasında islami fiqh ensiklopediyası” müəssisəsi, Qum, birinci çap, 1426-cı qəməri il

[9] Məclisi, Məhəmməd Baqir, “Miratul-uqul fi şərhi əxbari Alir-Rəsul (əleyhimus-salam)”, 1-ci cild, səh. 108, 10-cu cild, səh. 12, tədqiq və təshih: Seyid Haşim Rəsuli, "Darul-kutubil-islamiyyə", Tehran,  ikinci çap, 1404-cü qəməri il

[10] “Əl-fəvaidur-ricaliyyə”, 2-ci cild, səh. 367

[11] Misal üçün, Əbdüllah ibni Bükeyr barəsində deyir: “Əbdüllah ibni Bükeyr fətəhi məzhəbində olsa da, tövsiq olmuşdur (etibarlı sayılır) və kitab sahibidir.” Şeyx Səduq, “Mən la yəhzuruhul-fəqih”, 4-cü cild, səh. 428, “İslami nəşriyyat”ın dəftərxanası, Qum, 2-ci çap, 1413-cü qəməri il

[12] Musəvi Xoi, Seyid Əbul-Qasim, “Möcəmu ricalil-hədis və təfsilu təbəqatir-rical”, 1-ci cild, səh. 76, 8-ci cild, səh. 335

[13] “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 268

[14] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 485-486

[15] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 485-486

[16] “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 268

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    112034 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    85369 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    64264 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    47444 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    35065 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    34686 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    24393 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23702 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    23538 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21725 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...