Ətraflı axtarış
Baxanların
3164
İnternetə qoyma tarixi: 2009/11/10
Sualın xülasəsi
Динин сијасәтлә ујғунлуғу вармы?
Sual
Динин сијасәтлә ујғунлуғу вармы?
Qısa cavab

Илаһи тәрәфиндән ҝөндәрилән дин дүнјанын сонуна гәдәр бәшәријјәтә сәадәт јолуну зәманәт верир. Бу о демәкдир ки, онун ҹәмијјәтин әсасыны тәшкил едән дөвләт вә гурулуша биҝанә јанашмасы гејри-мүмкүндүр. Имам Рза (ә) ислами дөвләтин зәрурилији һагда бујурур: “Биз тарихдә елә бир күтлә вә ја милләт танымырыг ки, башчы вә рәһбәрсиз һәјат сүрмүш олсун. Шүбһәсиз, инсанларын дин вә дүнја ишләринин идарәсиндә дә тәдбирли рәһбәрә еһтијаҹы вар вә онлары рәһбәр вә башчысыз бурахмаг Аллаһ-таалаја рәва дејил. Бир дә ки, Өз јаратдыгларынын белә зәрурәтә еһтијаҹы олмасы Она там мәлум мәсәләдир. Демәли, дөвләт ҹәмијјәти һәр һансы тәҹавүзә гаршы һазыр едир, үмуми һүгугларыны бөлүшдүрүр, күтләви ибадәт вә намазлары бәрпа едир, зүлмкарлығын гаршысыны алыр.”[i]



[i] Әлламә Мәҹлиси, “Биһарул-әнвар”, ҹ. 60, сәһ. 60

Ətreaflı cavab

Исламын ганун-гајдаларынын әһатәлији онларын јалныз дөвләт формасында мүмкүнлүјүнү тәләб едир. Демәк олар, һакимијјәтдән кәнарлашдырылдығы сурәтдә онларын әксәријјәти мәна кәсб етмәјиб, фәалијјәтдән дүшүр. Имам Рза (ә) ҹүмә намазынын тәшкили илә әлагәдар бир һәдисдә ҹәмијјәтин мүтәшәккиллији барәдә бујурур: “Әҝәр Аллаһ-таала инсанлара иманлы, етибарлы вә әманатдар һаким мүәјјән етмәсәјди, дин арадан ҝедәр, илаһи гајда-ганунлар дәјишиләр, бидәтләр артар, динсизләр һүдудлары позуб-азалдар вә беләҹә шүбһәләр мүсәлманлар арасында рәваҹ тапарды.”[1]

Демәлијик ки, Ислам дини өз низамлы ганунаујғунлуглары илә елә илкин дөврләрдән мүсәлманлар вә гејри-мүсәлманлар тәрәфиндән хүсуси рәғбәтлә гаршыланмыш, Пејғәмбәрин (с) о заман Мәдинә шәһәриндә гурдуғу дини дөвләт формасы чохларынын диггәтини ҹәлб етмишдир. Белә ки, 1343-ҹү һиҹри-гәмәри илиндә Мисирдә Әли Әбдүррәззаг адлы бир јазычынын “Әл-Ислам вә үсулил-һикәм”[2] китабында Пејғәмбәрин (с) јалныз бир елчи олуб, һеч бир һөкумәт ишләринә гарышмадығыны иддиа етдији заман әлһи-сүннәнин әксәр алимләри тәрәфиндән шиддәтли етиразла гаршыланмыш вә ҝүнаһкар гәләмә верилмишдир.[3] Онун кимиләринин о заман Камал Ататүркүн Османлы хилафәтини девириб, Түркијәдә динсиз гурулушу бәрпа етдији тарихлә ејни вахта дүшмәси һеч дә тәсадүфи дејил. О заман Мисирдә дә Мәлик Фуады мүсәлманларын хәлифәси кими тахта чыхарылмасы ҝөздән јајынмамалыдыр. Динә там зидд олан белә фикир вә һадисәләрин Ислам дүнјасында баш вермәси о заман гәрбин динсиз-секулјар тәфәккүрүндән, сијаси-империалист миссијаларындан мәншәләнирди.

Әслиндә о шәхс, ики мүһүм мәсәләни иддиа едирмиш:

1. Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдә гурдуғу систем һөкумәт сајылмыр.

2. Мәдинәдә баш верәнләрин дин илә әлагәси јохдур.

О, биринҹи мүддәаны белә әсасландырмышдыр ки, Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдә апардығы гуруҹулуг ишләри бир дөвләти тәмсил едән өлчүләрлә ујғун дејил. Икинҹи мүддәада исә Пејғәмбәр (с) вә онун шәнини сијасәт вә һөкумәт ишләриндән гәти узаг ҝөрүр.

Онун биринҹи иддиасына ҹаваб олараг гејд едирик ки, әҝәр биз о дөврүн гурулушуну мүәјјән бир системлә мүгајисә етмәли олсаг, о заман тарихдәки ибтидаи иҹма формаларындан тутмуш та бөјүк империјалара гәдәр һәр һансы ҹәмијјәти онунла ујғунлашдырмаг чәтин мәсәләдир. Демәли, һөкумәти мәналандыран елә бир ифадә сечмәк лазымдыр ки, онларын һамысыны әһатә едә билсин. Мәсәлән, белә демәк олар:

“Һөкумәт, ҹәмијјәтин ишләрини идарә едән бир игтидардыр.”

Бу примитив тәриф, демәк олар, бүтүн гурулуш формаларыны әһатә едир вә ганун, мәһкәмә, иҹра вә с. органлара өзүндә јер верир.[4] Тәрифдәки “игтидар” вә ја гүдрәт ифадәси исә һөкумәтин әсасыны мүәјјәнләшдирән өлчүдүр.

Бу тәрифә әсасән, Пејғәмбәрин (с) Мәдинәдәки һакимијјәти там бир һөкумәт сајылыр вә һәмин гурулуш һагда бир чох китаблар јазылмышдыр.[5]

Амма Пејғәмбәрин (с) һакимијјәтинин динә әсасланмасы исә нечә мәсәлә илә ајдын олур:

1. Ислам ганунларынын әксәријјәтинин иҹрасы дөвләтсиз мүмкүн дејил. Мәслән, ҹәза һөкмләри, мәһкәмә вә ја малијјә мәсәлләри.

2. Пејғәмбәр (с) өзү бу ишләрә бир һаким вә вали кими рәһбәрлик едирмиш.[6]

3. Бир дә ки, әҝәр пејғәмбәрлик вә рисаләт һөкумәт вә сијасәт ишләри илә ујғун ҝәлмирдисә, нә үчүн Пејғәмбәр (ә) шәхсән вахтыны белә ишләрә сәрф едирди?  Бәс, бунлар ону (с) өз әсл вазифәсиндән узаглашдырмырдымы? Һәтта Пејғәмбәр (с) јалныз дини вәзифәсини јеринә јетирирмиш кими ҹаваб верилдији сурәтдә, о заман динин сијасәтлә ҝениш әлагәләри олдуғу мәлум олаҹаг.Бурада даһа бир суал диггәти ҹәлб едир вә о да будур ки, нә үчүн Пејғәмбәр (с) өзү шәхсән бу ишләрә гарышырмыш вә онлары мәсәлән, јахын сәһабәләринә тапшырмырмыш?...

Буну да гејд едирик ки, Әбдүррәззаг кимиләринин атдығы шүбһәләр мүасир дөврдә даһа артыг рәнҝарәнҝләшиб. Белә шүбһәләри дүзҝүн ҹавабландырмаг үчүн исә онларын әсл вәтәни олан гәрб тәфәккүр тәрзинә вармаг лазымдыр. Бир дә ки, мүасир гәрб фәлсәфәси илә танышлыг үчүн, өтәри дә олса, һәмин мәдәнијјәтин әсасыны тәшкил едән христианлығын тарихи илә марагланмалыјыг.[7]



[1] Һәмин.

[2] Тәр: “Ислам вә һөкумәт әсаслары”

[3] Әбдүррәззаг, “Әл-Ислам вә үсулил-һикәм”

[4] Бурада һөкумәтдән мәгсәд “government”дир.

[5] Мәсәлән, Ҹәһишјари, “Әл-вүзәра вәл-күттаб” (331 һг.); Һилал Әс-Сабинин (448 һг.) әсәри; Мавәрди (450 һг.) вә Әбу Јәла (458 һг.), “Әл-әһкамус-султанијјә” китабы; Ибн Гәјјум Ҹузијјә (751 һг.), “Әс-сијасәтүш-шәријјә” китабы; Әли ибн Мүһәммәд ибн Мәсуд Хәзаи (789 һг.), “Тәхриҹид-дәлалилис-сәмијјә әла ма канә фи әһди-Рәсулиллаһ (с) ...” китабы; Рәфаәт Тәһтави, “Ниһајәтүл-иҹаз фи сијрәти сакинил-Һиҹаз” китабы вә Ибн Идрис Кәттани, “Әт-тәратибил-идаријјә” китабы.

6] Мөвзу: “Мәсумларын (ә) рәһбәрлији дәлилләри”

[7] Мөвзу: “Дин вә христианлыг”, 212-ҹи суал.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    98548 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    74440 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    54135 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    35278 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    26611 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    21049 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    20050 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    18542 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    18329 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Nə üçün məsum imamların adları Quranda aşkar şəkildə gəlməmişdir?
    16241 Qədim kəlam 2011/03/06
    Diqqət yetirmək lazımdır ki, məsum imamların adları Quranda aşkar şəkildə gəlməsə də, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in kəlamında onların adları, xüsusi ilə “Qədir” hədisinin aşkar nümunəsi olan Əli (əleyhis-salam)-ın adı tam aşkar şəkildə zikr olunur. Bu hədis Əli (əleyhis-salam)-ın xilafət məqamını rəsmi olaraq bəyan edir. “Qədir” ...

Əlaqəlilər