Baxanların
3781
İnternetə qoyma tarixi: 2010/02/06
Sualın xülasəsi
Вилајәти-фәгиһин шәраити нәдир?
Sual
Вилајәти-фәгиһин шәраити нәдир?
Qısa cavab

Исламда рәһбәрлијин әсаслары бунлардан ибарәтдир: фәгиһлик, әдаләт вә ислам ҹәмијјәтини идарә етмәк гүдрәти. Иран Ислам Республикаснын конститусијасынын 109-ҹу маддәсиндә бу үч шәртә ишарә олунуб.

Рәһбәрин шәраит вә сифәтләри:

  1. Фигһ елминин мүхтәлиф бөлмәләриндә фәтва вермәк вә елми сәлаһијјәти олмаг.

  2. Ислам үммәтинә рәһбәрлик етмәкдән өтрү әдаләт вә лазыми шәкилдә тәгвасы олсун.

  3. Дүзҝүн сијаси вә иҹтимаи дүнја ҝөрүшүнә малик олмаг. Тәдбирли, шүҹаәтли, рәһбәрлик үчүн лазым олан мүдүријјәт вә гүдрәтә малик олмаг.

Ətreaflı cavab

Вилајәти-фәгиһ һаггында олан дәлилләрдән мәлум олду ки ислам ҹәмијјәтинин рәһбәрлијини о шәхс өһдәсинә ала биләр ки, фәгиһлик мәгамына чата билсин вә илаһи һөкмләри сәһиһ мәнабеләрдән алә ҝәтирә билсин. Әлбәттә, рәвајәтдә белә шәхсләрдән “рәвајәт вә ја мәсум Имамларын (әлејһимуссалам) ганунуну нәгл едәнләр” ады илә гејд олунур. Ајдындыр ки, “һәдис вә ја  мәсум Имамларын (әлејһимуссалам) јолуну” о шәхсләр нәгл едә биләр ки фәгиһ, јәни, мүҹтеһид, јахуд шәриәт елминдә олан, зидд мәсәләләрин һәллини, дәлилләрин ҹәм олунмасы вә рәвајәтләрин сәнәдләринин мөтәбәр олуб-олмамасыны јолуну вә елмини ајдынлығы илә билсин. Бәлкә дә, о вахт Имамын (әҹ) һәдисиндә ““рәвајәт вә ја мәсум Имамларын (әлејһимуссалам) ганунуну бәјан едәнләр” –дән мәгсәд, о заман һеч дә дини термин кими танынмајан “фәгиһ” вә ја “мүҹтеһид” сөзү нәзәрдә тутулмушдур. Јахуд, ола билсин бүтүн равиләрин фәгиһ олмамаларына бахмајараг, о заманкы фәгиһләр равиләрин арасындан чыхырды.

Һәр һалда, гејбәт әсриндә үммәтә рәһбәрлијин әсас шәртләриндән бири “фәгиһлик” мәгамыдыр. Ондан да мәгсәд, “мүтләг иҹтиһад”-дыр.  Јәни, фәгиһ о кәсдир ки шәриәт мәсәләсини дини мәнбәләрдән сәһиһ шәкилдә, елми сурәтдә әлә ҝәтирмәји башарсын. Һәмчинин, фәгиһин иҹтиһады “мүтәҹәззи иҹтиһад” олан хүсуси бир мөвзуја мүнһәсир олмамалыдыр.[1]

Ислам рәһбәрлијинин диҝәр шәраитләриндән бири дә “әдаләтдир”. Вилајәти-фәгиһин дәлилләриндә әдаләт сөзүнүн ачыг шәкилдә ишләдилмәмәсинә бахмајараг ағыл һөкм едир ки, әсасы әгидә үзәриндә гурулмуш бир ҹәмијјәтин идарә вә рәһбәрлији о әгидәјә мәһәл гојмајанлара верилмәсин. Башга  ҹәһәтдән, бизим рәвајәтләримиз вар ки фасиг вә әдаләтсиз рәһбәрдән итаәт етмәк олмаз.[2] Мәслән бу ајәдә Аллаһ-таала бујурур: “Гəлбини, Бизи  xaтырлaмaгдaн гaфил eтдијимиз, нəфсинин истəклəринə ујaн вə (һəр) ишиндə ифрaтa вaрaн бир кимсəјə итaəт eтмə!”[3]

Үсули-Кафи китабында, имам Багир (әлејһиссалам)-дан нәгл олунур, Ислам Пејғәмбәриндән (сәлләллаһу әлејһи вә алиһи вә сәлләм)-дән белә бир рәвајәт нәгл едир, Һәзрәт бујурур: Рәһбәрлик јалныз, үч хүсусијјәтә малик олана аиддир:

  1. Ону, Аллаһын ҝүнаһ һесаб сајдығы ишләрдән горујан вәрә әхлагы.

  2. Өзүнүн гәзәб вә ихтијарына малик олмасына сәбәб олан һелм.

  3. Ихтијарында олан рәијјәтә гаршы јахшылыг етсин вә онлара ата меһрибанлығы ҝөстәрсин.[4]

Һәмин рәвајәт ағылын гәбул етдији башга бир шәрти дә бәјан едир. О да будур ки, “өһдәсинә ҝөтүрдүјү иши јеринә јетирмәјә гүдрәти олсун.” Јәни, о адил фәгиһ ислам ҹәмијјәтинин рәһбәри ола биләр ки, ҹәмијјәти идарә етмәјә гүдрәти олсун. Бу мәтләби, дининдән асылы олмајараг бүтүн елм саһибләри[5] тәсдиг едирләр.

Беләликлә, Исламда рәһбәрлијин әсаслары бунлардан ибарәтдир: фәгиһлик, әдаләт вә ислам ҹәмијјәтини идарә етмәк гүдрәти. Иран Ислам Республикаснын конститусијасынын 109-ҹу маддәсиндә бу үч шәртә ишарә олунуб.

Рәһбәрин шәраит вә сифәтләри:

  1. Фигһ елминин мүхтәлиф бөлмәләриндә фәтва вермәк вә елми сәлаһијјәти олмаг.

  2. Ислам үммәтинә рәһбәрлик етмәкдән өтрү әдаләт вә лазымы шәкилдә тәгва.

  3. Дүзҝүн сијаси вә иҹтимаи дүнја ҝөрүшүнә малик олмаг. Тәдбирли, шүҹаәтли, рәһбәрлик үчүн лазым олан мүдүријјәт вә гүдрәтә малик олмаг.

Биринҹи бәнд: Бу иш, фәгиһин мүтләг иҹтиһадына аиддир. Бу ҹәһәтдән, фәгиһин бир мөвзуда јох, шәриәтә аид бүтүн мөвзуларда фәтва әһли олмасы әсас сајылыр.

Икинҹи бәнд: Рәһбәрин әдаләтинә аиддир. Әдаләтин мүхтәлиф мәртәбәләри тәсввүр олундуғуна ҝөрә ислам үммәтинин рәһбәрлијинә мүнасиб әдаләт шәрт сајылыр.

Үчүнҹү бәнд: Рәһбәрин бу мәгама һансы истедады бәјан олунур?  О ҹүмләдән,  дүзҝүн сијаси вә иҹтимаи дүнја ҝөрүшүнә малик олмаг. Тәдбирли, шүҹаәтли, рәһбәрлик үчүн лазым олан мүдүријјәт вә гүдрәтә малик олмаг. Бүтүн бунлар да ҹәмијјәтин рәһбәрлијиндә әмәл вә нәзәри әсаслардыр.

 

Даһа чох мәлумат үчүн бах:

Мәһди Һадәви Теһрани, вилајәт вә дәјанәт, мүәссисеји фәрһәнҝи Ханеји-хирәд, Гум, икинҹи чап, 1380ҹи шәмси или.



[1] Ајәтуллаһ Ҹавад Амули, Вилајәти-фәгиһ, сәһ-121-122. Сејјид Казим Һаири, Әсасул-һөкумәтил-исламијјә, сәһ-247.

[2] Мүнтәзири, Вилајәти-фәгиһ, 1-ҹи ҹилд, сәһ-289-300.

[3] Кәһф сурәси, 28-ҹи ајә.

[4] Әл-Кулејни, Әл-Кафи, 1-ҹи ҹилд, сәһ-407, (китабул-һөҹҹәт, баб ма минәл-һәггил-Имам әләл-рәијјәт)

[5] Мүнтәзири, Вилајәти-фәгиһ, 1-ҹи ҹилд, сәһ-289-300

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    104670 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    79770 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    57621 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    40064 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    30696 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22188 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    22004 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    21823 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    20294 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    20046 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...