Baxanların
3620
İnternetə qoyma tarixi: 2010/07/18
Sualın xülasəsi
Мөҹүзәни неҹә тәриф вә исбат етмәк олар?
Sual
Мөҹүзәни неҹә тәриф вә исбат етмәк олар?
Qısa cavab

   Мөҹүзә гејри ади бир әмәл олуб, мүбаризә илә јанашыдыр вә диҝәр тәрәфдән, мөҹүзә ҝөстәрән тәрәфидән иддиа да олмалыдыр. Гејри-ади иш тәбиәт ганунуна мүвафиг олмадан баш верир.

  Мөҹүзәнин гејри-ади бир әмәл олмасы сәбәбијјәт ганунунун инкары, јахуд сәбәбин олмамасы мәнасында дејил. Мөҹүзәнин дә ади тәбиәт гануну кими сәбәби вар, амма бу сәбәб үмүми инсанлардан өтрү анлашылан һәддә дејилдир. Мүбаризә бу мәнададыр ки, мөҹүзә ҝәтирән пејғәмбәр онун сөзүнү гәбул етмәјәнләрдән онлары өз дәвәтинә инандырмагдан өтрү онун кими мөҹүзә ҝәтирмәләрини тәләб едир.

  Мөҹүзә пејғәмбәрләрин нәфсиндән мәншәләниб Аллаһын изни илә баш верир. Јәни, јенилмәз вә сонсуз илаһи гүдрәтә архајын олур. Она ҝөрә дә һәмишә галиб вә гаһирдир. Мөҹүзәнин тәлим вә өјрәнмәјә еһтијаҹы јохдур, она ҝөрә дә бу ҹәһәтдән һеч бир гејд вә шәртә еһтијаҹы јохдур. Пејғәмбәрләрин мөҹүзәләри маҹәра үчүн јох, әксинә, инсанларын һидајәти вә дүз јола јөнәлмәләринә ҝөрәдир. Бу хүсусијјәтинә ҝөрә мөҹүзә кәрамәтлә, дуанын гәбул олунмасы....сеһр вә ҹаду вә саирдән.. фәргләнир.

    Кәрамәт исә мүбаризә, пејғәмбәрлик вә инсанлары һидајәт иддиасы илә јанашы дејил.   Сеһр, ҹаду вә јогларын ишләриндә тәбии мәншә јохдур, әҝәр бәзән олурса да мүгәддәс һәдәф үзрә дејилдир. Бунда әлавә, һәр бир фәрд чалышмаг вә өјрәнмәклә бунлара әл тапа биләр, чүнки, бу ишләрин әсли инсанын гүдрәтиндән мәншәләнир. Инсанын гүдрәти исә чох зәиф вә мәһдуддур. Белә инсанлардан баш верән гејри ади ишләр өзләриндән јүкәск бир гүдрәтин әли илә мәғлубијјәтә мәһкумдур.

   Амма, мөҹүзәнин сүбут олунмасында демәк лазымдыр ки, мөҹүзә ики гисмдир; бәзән әмәли, бәзән дә сөз вә ачыглама иләдир. Әмәли мөҹүзә мүәјјән заман вә мәканда инсанларын тез дәрк етдији заһири һисс васитәси илә баш верир вә мөҹүзә баш вердикдән сонра галмыр. Бахмајараг ки, Ислам Пејғәмбәриндән (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бәзи мөҹүзәләр бу ҝүнә кими галмышдыр.

Бу гисм мөҹүзәләр һаггында мәлуматы олмајан инсанлар үчүн сүбутундан өтрү, мөҹүзә нәгл едән рәвајәтләрин арашдылырмасы илә әлә ҝәлир. Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) сөз мөҹүзәси һәмин Гурандыр. Гуран чох дәфәләрлә онун мөҹүзә олмасына инанмајанлары мүбаризәјә дәвәт едиб.

  Гуранын мүбаризәси јалныз фәсаһәт вә бәлағәтә аид дејил, бәлкә дә һәр ҹәһәтдән, имкан варса, үстүнлүјү вар вә мүбаризәјә дәвәт едә биләр. Мәсәлән, гејбдән хәбәр, елми вә ихтилафлы мәсәләләрин ачыгланмасы вә саир ...  мөҹүзәсини дә гејд етмәк олар. Амма бунларын исбатындан өтрү Гуранын мүхтәлиф ҹәһәтләрини арашдырмаг лазымдыр. Гуранын бу саһәләрдә тәгдим етдији мөвзулар мүгабилиндә бәшәр аҹиздир.

Ətreaflı cavab

   Ислам  алимләринин мөҹүзәнин тәрифи һаггында нәзәрләри:[1]

    Мөҹүзә гејри-ади бир әмәл олуб, мүбаризә илә јанашыдыр. Гејри-ади ишләр о әмәлләрдир ки, инсанларын адәтләри вә тәбиәт ганунлары илә заһирдә ујғун ҝәлмир. Мөҹүзәнин харигүладә олмасы о мәнада дејил ки, сәбәбијјәт ганунундан истисна олуб кәнарда галсын. Мөҹүзә сәбәбијјәтин инкары дејил, чүнки сәбәбијјәт ганунуну һәм бурһан вә һәм дә Гуран гәбул едир.[2] Гуран, һәм сәбәбијјәт гануну вә һәм дә гејри-ади  әмәлләри гәбул едир, амма бәшәријјәтә бу саһәдә башга анлајыш да верир вә о да будур ки, әсл сәбәбијјәт Аллаһ-тааланын әлиндәдир. Мадди сәбәбләр тәсир етмәкдә мүстәгил дејилләр вә һәгиги сәбәб Аллаһдыр.[3] Мөҹүзәнин сәбәбләриндән бири дә пејғәмбәрләрин нәфси сафлығыдыр.[4] Пејғәмбәрләрин, өвлијаларын вә мөминләрин нәфсиндә олан пак гүввәнин мәншәји бүтүн заһири сәбәбләрдән үстүн вә она галибдир.[5]  

  Нәтиҹә будур ки, һәмин гејри-ади ишләр дә тәбии вә ади сәбәбләрә мөһтаҹдыр вә бундан әлавә һәр икиси (мөҹүзә вә гејри ади ишләр) батини сәбәбләрдән дә бәһрәләнирләр. Батини сәбәбләр бизим таныдығымыз ади батини сәбәбләрдән фәргләнир, амма ади ишләрдә заһир вә һәгиги сәбәбләрлә бирҝә олуб, һәм дә Аллаһын ирадәси илә јанашы олур. Әлбәттә, бәзән заһири сәбәблә батини сәбәб һәмаһәнҝ олмур вә нәтиҹәдә заһири сәбәб өз сәбәбијјәтиндән дүшүр вә о ади иш баш вермир. Чүнки, Аллаһ-тааланын әмри вә ирадәси о ишә аид олмур. Гејри-ади ишләрдә исә әксинә, ишләр ади сәбәбинә бағлы олмур вә бәлкә дә тәбии сәбәбләр батини сәбәбләрә, јәни, инсанлар үчүн заһирдә дәрк олуна билмәјән сәбәбләрә архаланыр. Әлбәттә, гејри ади тәбии сәбәбләр дә һәгиги вә батини сәбәбләрлә бирликдә сонда Аллаһ-тааланын ирадә вә изнинә әсасланыр.

 Мөҹүзәнин шәртләриндән бири дә мүбаризә илә јанашы олмасыдыр. Мөҹүзә ҝәтирән пејғәмбәр ону гәбул етмәјәнләри вә инкар едәнләри мүбаризәјә дәвәт едир вә иддиасынын доғру олдуғуну сүбут етмәкдән өтрү онларын да белә бир мөҹүзә ҝәтирмәләрини истәјир.[6]  Башга сөзлә десәк, мөҹүзә пејғәмбәрин мәмуријјәтини исбат етмәкдән өтрү “илаһи әламәт вә дәлил” үчүн верилир. Она ҝөрә дә хүсуси шәраитдә вә мүбаризә илә јанашы олур.[7]

   Кечән бәһсләрдә ачыгландығы кими мөҹүзәнин шәртләриндән бири дә дәвәт етдији мүбаризәнин һәгигәт тапмасыдыр. Јәни, мәсәлән әҝәр бир нәфәр пејғәмбәрлик иддиасы едирсә вә корлары сағалтмаг да мөҹүзәсидирсә, бу мөҹүзә һәгигәтән һәјата кечмәлидир.[8]

 Беләликлә, мөҹүзә гејри-ади бир ишдир вә гејри ади ишин сеһр, ҹаду, каһинлик вә бу кими шејләрә аид олмасына бахмајараг, мөҹүзәнин гаршысында мүгавимәт гүдрәти јохдур вә тезликлә мәғлуб олур. Мөҹүзә бу ҹәһәтдән мөҹүзәдир ки, тәбии сәбәбләри вә гејри-ади олмасы илә јанашы һеч вахт мәғлуб олмур, һәмишә гаһир вә галибдир.[9] Сеһр вә ҹадунун нә илаһи вә нә дә тәбии мәншји вар. Белә ишләр адәтән әмәлләрдә сүрәт, ҝөзбағлајыҹы, хәјал вә тәлгин олунмагла баш верир. Әҝәр бәзән тәбии мәншәји дә олса шәр һәдәф ардынҹадыр вә чох вахт хурафат вә ҹаһилликлә јанашыдыр. Јәни, бәшәрин гејри-ади ишләри һәдәф ҹәһәтдән дә пејғәмбәрләрин мөҹүзәси илә фәрглидир. Пејғәмбәрләр мөҹүзәләрини әјләнҹә үчүн јох, әксинә, инсанларын һидајәти үчүн ҝәтирирләр.

   Бундан әлавә јогларын әксинә олараг мөҹүзә гејд вә шәртсиздир. Бу мәнада ки, һеч бир һазырлыг вә чалышмаға еһтијаҹ јохдур. Јогларын исә гејри-ади ишләринә ҝөрә чох һазырлыг вә чалышмаларына еһтијаҹлары вар вә башга тәрәфдән һәр истәдији иши дә ҝөрә билмәзләр. Бу да она ҝөрәдир ки, мөҹүзә сонсуз илаһи гүдрәт вә гүввәтә архаланыр, амма гејри-ади ишләр инсанын мәһдуд гүдрәти чәрчивәсиндәдир. Бу сәбәбдән бәшәрин гејри-ади ишләри тәкрарлана биләр вә һеч вахт мүбаризә вә иддиа илә јанашы дејил.[10]  

Мөҹүзәнин дуанын гәбул олунмасы вә саир кими әмәлләрлә фәрги вар. Мөҹүзәдән мәгсәд инсанларын һидајәтидир вә әҝәр инанмасалар мүбаризә тәләб етмәкдир, онун баш вермәси илә пејғәмбәрлијин вә инсанларын дүз јола дәвәт олунмаларынын доғрулуғу да исбат олур. Она ҝөрә дә мөҹүзә саһиби ону ҝәтирмәкдә ихтијарлыдыр. Јәни, онлардан нә вахт мөҹүзә истәсәләр ҝәтирә биләрләр вә Аллаһ-таала да онларын ирадәсини гәбул едир. Амма кәрамәт вә дуаларын гәбул олунмасы кими әмәлләрдә мүбаризәјә дәвәт јохдур вә бундан әлавә инсанларын дүз јола ҝәлмәләри дә онлардан асылы дејилдир. Бунларын баш вермәмәси дә ола биләр вә бу да инсанларын дүз јолдан азмаларына сәбәб олмаз.[11]

Башга сөзлә десәк, кәрамәт гејри-ади бир әмәл олуб, камил вә ја јары камил бир инсанын нәфси вә руһи гүввәсинин тәсириндән мәншә алыр вә илаһи һәдәфин исбатындан өтрү дејил. Мөҹүзә Аллаһ-таланын өз пејғәмбәрини тәсдиг етмәк истәдији бир васитәдир. Амма, кәрамәт белә дејил.[12]

Һәр һалда иддиа илә јанашы олан мөҹүзә пејғәмбәрә мәхсусдур. Әҝәр кимсә мөҹүзә, јахуд пејғәмбәрлик иддиасында олса вә ја олмаса да мөҹүзә васитәси илә онун һагг олмағыны әлә ҝәтирмәк олар. Јаланчыларын мөҹүзә ҝәтирә билмәси гејри-мүмкүн олдуғуна ҝөрә пејғәмбәрлик иддиасыны етмәсә дә онун пејғәмбәрлији исбат олунмур. Чүнки, мөҹүзә затән пејғәмбәрлији исбат етмир вә ујғунлашдығы шеј, иддиа олунанын доғрулуғудур. Әҝәр иддиа пејғәмбәрликлә јанашы олса, мөҹүзә о иддианын доғрулуғуна дәлилдир. Бу доғрулуғун олмасы пејғәмбәрлијин исбаты үчүн лазымдыр.

Әлбәттә, пејғәмбәр пејғәмбәрлијиндән дә әввәл мөҹүзә ҝөстәрә биләр. Амма бу “әрһас”, јәни, инсанларын пејғәмбәрлији гәбул етмәсинә һазыр олмалары үзүндәндир.[13]   

Бәли, мөҹүзә пејғәмбәрләрин пејғәмбәрлијә башламасындан сонра баш верир вә мүбаризә илә јанашыдыр. Бундан әввәл пејғәмбәрдән баш верән гејри ади әмәлләр кәрамәт адланыр. Бахмајараг ки, пејғәмбәрләрин вә Имамларын (әлејһимуссалам) бүтүн кәрамәтләри әслиндә мөҹүзәдир.[14]

 Амма мөҹүзәнин исбаты ики мәсәләјә бағлыдыр: Биринҹи: Пејғәмбәрләрин мөҹүзәләрин ин нөвләри; икинҹи: Гуранын мөҹүзәви ҹәһәтләри;

Мөҹүзәнин нөвләри; мөҹүзә ики гисмдир, сөзлә вә әмәллә;

  Әмәли мөҹүзә одур ки, Аллаһын изни илә тәквини гүдрәт[15] әсасында каинатын ишләриндә тәсәррүф етмәк. Мәсәлән, Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) васитәси илә ајын бөлүнмәси,[16] ағаҹын бөлүнмәси,[17] Фиронла Гарунун әһвалатында Мусанын (әлејһиссалам) тәрәфиндән јерин бөлүнмәси,[18] чајын јарылмасы,[19] һәзрәт Салеһ пејғәмбәр (әлејһиссалам) тәрәфиндән дағын јарылмасы,[20] Иса (әлејһиссалам) васитәси илә корларын, әкмәһ вә бәрәс хәстәликләринә шәфа вермәси вә өлүләри дирилтмәси[21] вә Хејбәр галасынын Әмирәл-мөминин (әлејһиссалам) васитәси илә јериндән гопарылмасыны нүмунә кими гејд етмәк олар.[22]

Сөз мөҹүзәси; Аллаһ-тааланын Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) вә мәсум Имамларын (әлејһимуссалам) Һаггын дәрин һикмәт вә марифи һаггында ачыгламалыдыр. Аләмләрин ағылларынын һејрәтләнмәсинә сәбәб олан бу сөзләр вә ачыгламалара сөз мөҹүзәси дејилир.

Әмәли мөҹүзә илә сөз мөҹүзәси арасындакы фәрг будур ки, әмәли мөҹүзә адәтән заман вә мәкан ҹәһәтиндән мәһдуд олуб, ән чох ади инсанлара аид олур. Чүнки, ади инсанлар ән чох һисс едә билдикләри ишләри гәбул едирләр.[23]  Амма сөз мөҹүзәси мүәјјән замана мәхсус олмајыб хүсуси инсанлара аиддир.

 Әлбәттә, Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) әмәли мөҹүзәләриндән бири дә Мәдинәдә гибләни тәјин етмәсидир вә бу мөҹүзәси индијә кими галмагдадыр. Ислам Пејғәмбәри (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) о заман һеч бир вәсилә олмадан Мәккәнин истигамәтини (гибләни) тәјин едир вә бујурур: “Бура меһрабдыр вә Аллаһ евинә тәрәфдир”[24]

 Әмәли мөҹүзәни исбат етмәк үчүн бу мөҹүзәләри нәгл едән рәвајәтләри арашдырмаг лазымдыр. Әҝәр бу рәвајәтләрин сәнәдини гәбул етсәк вә  мәзмуну шаһидләрлә ујғун олса, онда мөҹүзә кими гәбул едилир, јохса мөҹүзә олмасыны еһтималыны инкар едә билмәсәк дә, исбаты  үчүн һеч бир јолумуз јохдур. Бәли, Гурани-Кәримдә Аллаһ-тааланын пејғәмбәрләри һаггында бујурдуғу бүтүн мөҹүзәләри шәксиз-шүбһәсиз гәбул едирик. Һәмчинин, бу ҝүнә кими тәсири галан мөҹүзәләри дә гәбул едирик.

Гуран мөҹүзәси; Сөз мөҹүзәләринин башында Гурани-Кәрим дурур. Гуранын һәгигәтән назил олмасы вә онда һеч бир дәјишиклијин олмамасына һеч ким шәкк етмир. Суал будур ки, һансы дәлилә ҝөрә Гуран мөҹүзәдир? Бу суала ҹаваб вермәкдән өтрү Гуранын мөҹүзә ҹәһәтләринин ачыгланмасына еһтијаҹ вар. Јәни, Гуранын Аллаһ-тааланын каламы олмасыны исбат етмәкдән өтрү бу мүгәддәс китабы мүхтәлиф ҹәһәтләрдән арашдырмаг лазымдыр.

Гуранын мөҹүзә ҹәһәтләри;[25] Гуран мүхтәлиф ҹәһәтләрдә мүбаризәјә дәвәт едиб. Онлардан бәзиләринә ишарә едирик:

1.     Фәсаһәт вә бәлағәтдә мүбаризә;[26]

2.     Тәгдим олунмуш дәрин маарифдә һеч бир ихтилафын олмамасы;[27]  бу ҹәһәтдән Имам Әли (әлејһиссалам) бујурур: “Гуранын бәзи ајәләри бәзиләрини изаһ едир вә бәзиләри диҝәр ајәләр үчүн шаһиддир.”

3.     Гејби хәбәрләр ҝәтирмәклә мүбаризәјә дәвәт едир;[28]

4.     Гураны ҝәтирән шәхс кими шәхсијјәт (Пејғәмбәр) тәгдим етмәләри үчүн мүбаризәјә дәвәт етдир;[29]  

5.     Елмлә мүбаризәјә дәвәт едир;[30]

   Гуран мөҹүзә олдуғуну исбат етмәк үчүн бу ҹәһәти дә нәзәрә алмаг лазымдыр ки, ону дәрс охумамыш, јашадығы ҹәмијјәтдә әхлаг вә инкишафдан һеч бир әсәр-әламәт олмајан бир шәхс ҝәтириб. Белә бир мүһитдә јашајан бир шәхс өзүндән белә дини ганунлар, дәрин маариф вә әхлаг, ибадәтләр вә бәшәријјәтин еһтијаҹ дујдуғу ганунлары ҝәтирә билмәз. Белә ки, бүтүн бу ганун ва маарифләри даһи алимләр вә һикмәт саһибләри бу ҝүн дә дәрк етмәкдә аҹиздирләр вә бу ҝәтирилиләнләр гаршысында һејрәтдәдирләр. Гуран тәкҹә күлли мәсәләләри бәјан етмәклә кифајәтләнмәмиш, бәлкә дә бәзи ән хырда мүһүм мәсәләләрдән дә јан кечмәмишдир. Гәрибәси дә будур ки, ачыгладығы бүтүн мәтләбләр инсанын әсл фитрәти вә төвһид әсасында тәртиб олунмушдур. Белә ки, бу һөкмләри вә төвһиди ајры-ајрылыгда тәфсир етдикдә биринин диҝәринә гајытдығынын шаһиди олуруг.  

Гуранын кәлмәләри вә бу кәлмәләрин батини  мәналары да мөҹүзәдир. Јәни, Аллаһ-таала һәм ҝөзәл сөз демиш вә һәм дә ону ҝөзәл ачыгламышдыр.[31] Она ҝөрә дә бу вахта кими Гуранын елми мәтләбләри вә дәвәтләри мүгабилиндә кимсә бајраг галдыра билмәмишдир. Ән гыса Көвсәр сурәси дә бу мүбаризәдә өн сырададыр.

 Сонда гејд олунмалы мәсәләләрдән бири дә будур ки, Гуран мүтләг шәкилдә бүтүн кәлмәләриндә мүбаризәјә дәвәт етмишдир.[32] Гуранда охујуруг ки, ким баҹарырса, онун охшарыны ҝәтирсин. Гејд олунмур ки, ким баҹарырса, Гуран кими фәсаһәтли вә бәлағәтли бир китаб, јахуд, белә бир маарифә малик бир китаб ҝәтирсин. Бу да ону ҝөстәрир ки, бүтүн мүмкүн олан ҹәһәтләрдән мүбаризәјә дәвәт едир. Бу мүбаризә вә нәтиҹәдә бәшәрин аҹизлији һәр бир инсана вә әсрә аиддир. Әҝәр кимсә һәлә дә Гуранын мөҹүзә олдуғуну дәрк едә билмирсә, бу о шәхсин Гуран маарифи илә таныш олмамасыдыр. Онлар бүтүн өмрүнү Гуран маарифини дәрк етмәк јолунда сәрф етмиш вә сонда онун сонсуз бир океан, өзләринә чатан исә анҹаг бир дамла олдуғуну гәбул едән елм вә һикмәт саһибләринә мүраҹиәт етмәклә бу шүбһәләрә сон гоја биләрләр.


[1]Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад, Әлламә Һилли, Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амулинин шәрһи илә, сәһ.350-353; Ајәтуллаһ Һәсәнзадәнин Кәшфул-мурада јазхығы шәрһ, сәһ.595. Бөјүк рәһбәрләр вә ән бөјүк мәсулијјәтләр, сәһ.119-153; Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахыш, Шәһид Мүтәһһәри, Ҹамеи мудәррисин чапы, 1362-ҹи шәмси или, сәһ.179-208; Әлламә Тәбатәбаи, Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.58-90; Әл-Мизанын фарсҹа тәрҹүмәси, ҹ.1; сәһ.93-140; Нәһҹүл-бәлағә нәзәриндә камил инсан, сәһ.8-21; Ибни Синанын Ишарат китабынын шәрһи, доктор Мәләкшаһи, сәһ.466-491; Молла Сәдра Шәваһидур-рәбәвијјәт, Мәрһум Сәбзиваринин һашијәси илә Сејиид Ҹәлаләддинин тәсһиһ вә мүгәддәмәси илә, икинҹи чап, сәһ.340-349; Молла Сәдра, Мәбдә вә мәад, мөҹүзәләр вә гејри ади әмәлләр фәсли, Тәрҹүмә Әһмәд Мәһәммәд әл-Һүсејни Әрдәкани, Әбдуллаһ Нуранинин јазысы илә сәһ.538-549.

[2]Тәлаг сурәси, ајә.3; Һиҹр сурәси, ајә.21; Гәмәр сурәси, ајә.49.

[3]Әраф сурәси, 54; Бәгәрә сурәси, 284; Һәдид сурәси, 5; Ниса сурәси, 80; Али Имран сурәси, 26; Таһа сурәси, 50; Бәгәрә сурәси, 255; Јунус сурәси, 3.

[4] Мөмин сурәси, 78.

[5] Саффат сурәси,173; Муҹадилә сурәси, 21; Мөмин сурәси,53.

[6] Бәһаәддин Хүррәмшаһи, Гејби ҹаһан вә ҹаһани гејб, сәһ.45, 83.

[7] Шәһид Мүтәһһәри, Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахыш, Ҹамеи мудәррисин чапы, 1362-ҹи шәмси или, сәһ.189.

[8] Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.350.

[9] Фировнун Муса (әлејһиссалам) илә әһвалатында сеһрбазлар елә ки, өзләринин Мусанын (ә) әмәлинин мөҹүзә олдуғуну баша дүшүр өз аҹизликләринә етираф едирләр.

[10] Ајәтуллаһ Мәкарим Ширази, “Бөјүк рәһбәрләр вә ән бөјүк мәсулијјәтләр” сәһ.119-153.

[11] Әлламә Тәбатәбаи, Тәфсир Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.82.

[12] Шәһид Мүтәһһәри, Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахышына мүгәддимә, 1-7, сәһ.189; Шәһид Мүтәһһәри Гуранла танышлыг, ҹ.2; сәһ.235-дән сонра.

[13] Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.352.

[14] Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.353; Гејби ҹаһан вә ҹаһан гејб, сәһ.45,46.

[15] Инсан Илаһи ҝөстәришләр јеринә јетирмәклә Аллаһ-таалаја јахынлашыр вә вилајәт мәгамына малик олур. О заман Аллаһын изни илә каинатда тәсир гојмаға гүдрәти олур.

[16] Ислам Пејғәмбәринин (с) мөҹүзәләриндән бири ајын бөлүнмәсидир.

[17]Әмирәл-мөминин Әли (әлејһиссалам) Нәһҹүл-бәлағәдә Гасиә хүтбәсиндә Пејғәмбәрин (с) ағаҹы бөлмәси мөҹүзәсини изаһ едир. Ислам Пејғәмбәринин (с) мөҹүзәләри һаггында Биһарул-Әнвара мүраҹиәт един; чап Компани, даш чапы, сәһ.105

[18] Гәсәс сурәси, 76-81

[19] Бәгәрә сурәси, 50.

[20] Шәмс сурәси, 11-15.

[21] Али Имран сурәси, 49.

[22] Бәшарәтул-Мустәфа, Нәҹәф чапы, сәһ.235; Әмали Сәдуг, мәҹлис 77, даш чапы, сәһ.307.

[23] Бу сөзүн мәнасы о дејил ки, хүсүси савадлы инсанлар ондан истифадә етмир. Мәсәлән, һәзрәт Мусанын (әлејһиссалам) әһвалатында сеһрбазлар хүсуси инсанлар идиләр вә һадисә онларын үзәриндә ҹәрјан тапды.

[24] Мирдамад, Гәбәсат, даш чапы, сәһ.321; Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад, Ајәтулла Һәсәнзадәнин шәрһи, сәһ.597, 598; Нәһҹүл-бәлағә нәзәриндә камил инсан, Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амули, сәһ.8-21.

[25] Шијә енсклапедијасы, ҹ.2; сәһ.265; Исламын бөјүк енсиклапедијасы, ҹ.9; сәһ.363-366; Тәфсир Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.58-90; Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амулинин Кәшфул-Мурада һашијәси, сәһ.597-600.

[26] Һуд сурәси, 14; Јунис сурәси, 39.

[27] Ниса сурәси, 82; Зүмәр сурәси, 23.

[28] Һуд сурәси, 49; Јусиф сурәси, 102; Али Имран сурәси, 44; Мәрјәм сурәси, 34; Рум сурәси, 1-4; Фәтһ сурәси, 15; Әнбија сурәси, 97; Гәсәс сурәси, 85; Маидә сурәси, 67; Нур сурәси,55; Фәтһ суроәси, 27; Һиҹр сурәси, 329; Әнам сурәси, 65; Јунис сурәси, 47; .....

[29] Јунис сурәси, 16; ....

[30] Нәһл сурәси, 89; Әнам сурәси, 59; Ниса сурәси, 106; Фуссиләт сурәси, 42; Һәшр сурәси, 7; Һиҹр сурәси, 9;...

[31] Гуранын мөҹүзәләриндән; мөвзусу

[32] Бәгәрә сурәси, 23; Исра сурәси, 88.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Öhdəsində xüms olan şəxs hal- hazırda onların xümsünü verməyə imkanı yoxdur. Bu şəxs nə etməlidir?
    2753 Xumsun hesablanması və onun ödənmə qaydası 2013/02/03
    Ümumiyyətlə xüms ili çatmış şəxs malının xümsünü vermədən öz malındaan istifadə edə bilməz. Əgər xümsü verməzdən əvvəl həmin maldan istifadə edərsə həmin miqdar xümsə zamindir. Və əgər xümsü bir dəfəyə ödəyə bilmirsə öz məhəlləsində və yaxud tanıdığı yerin təqlid etdiyi qanuni mərcə təqlidin nümayəndəsindən bu barədə şəriətin ...
  • Gün ərzində bu qədər məşğuliyyətlə ibadətlə necə məşğul olmaq olar?
    3118 رزق 2012/05/21
    Münasib cavab ələ gətirməkdən ötrü bir neçə zəruri məsələyə diqqət etmək lazımdır: 1.İbadət, Allaha bəndəçlik və Onun gstərişlərini yerinə yetirmək mənasındadır.[1] Həmçinin, ibadət namaz və duaya münhəsir olmasada namaz ibadətin ən yüksək mərtəbəsidir. Bəs, hər kəs Allah-Taalanın göstərişlərini yerinə yetirməklə məşğuldursa, deməli ...
  • Təthir ayəsi Quranın hansı surəsindədir?
    5039 Təfsir 2011/11/03
    Məruf təthir ayəsi, Əhzab surəsinin 33- cü ayəsidir. Bu ayədə Allah- Taala öz iradəsiylə əhli- beyt adlı bir dəstəni hər tərəfli pak olmasını açıqlamışdır. Bu ayə bir çox ayələrdən biridir ki, bir sıra rəvayətlər- yetmiş rəvayətdən çox- onun nazil olması məqamında sünnü və şiələrdən bizə ...
  • Vilayətsiz əməllərin qəbul olmamasının səbbələri nədir?
    1603 امامت در سنت 2015/05/23
    Vilayət sözü ərəbcədən vəli sözünün kökündən olub müxtəlif mənalarda gəlib. O mənalardan birinin mənası istifadədə üçün olan mənasındadır. (yəni, vəli o kəsdir ki, insanın şəxsi işlərində təsərrüf etmək imkanı hətta onun özündən də üstündür) Amma, terminlər mövzusunda "vilayət" sözü müqabil tərəfdən ixtiyar, malikiyyət və seçimin aradan getməməsi ...
  • İslamın nəzəri bir şəxsin ruhları öz əsarətinə almaq barəsində nədir?
    3927 Qədim kəlam 2011/05/31
    Hindistanda uzun əsrlər əvvəl də (tənasux) ruhlarla rabitə nəzəriyyəsi vardır ki, ruhların təkrar olaraq bu dünyaya qayıtmasını bildirir. Bu nəzəriyyə illər keçdikcə bir çox insanları özünə cəlb etmişdir və bəlkə bəzi insanlar buna bir məzhəb olaraq ürək bağlamışdır. Bu uzun müddətdə böyük alimlər bu mövzuda bəhslər edərək onun batil olduğunu ...
  • Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in son vəsiyyətinin yazılmağına maneçilik törədilən zaman nə üçün Əli (əleyhis-salam) müxalifət etmədi?
    5259 Qədim kəlam 2011/11/24
    Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in axırıncı vəsiyyətinin yazılmasına maneçilik törədilməsi məsələsi məşhur tarixi hadisələrdən biridir (o həzrət öz vəfatından qabaq əbədi vəsiyyətini yazmaq üçün kağız-qələm və mürəkkəb gətirilməsini istəmişdi). Belə ki, bu hadisə “cümə axşamı hadisəsi”, “kağız-qələm və mürəkkəb hadisəsi” kimi müxtəlif adlarla qeyd olunur. Əli (əleyhis-salam)-ın bu hadisədə sükutu ...
  • İnsanın zatı haradan və nədən bəhrələnir və onun insanın rəftarında nə kimi əhəmiyyəti var?
    3434 Təzə kəlam 2011/05/31
    "Himəti mütəsliyə"nin bu barədə nəzəri budur ki, "zatlar ibtidai mərhələdə qeyri müəyyən şəkildə mövcud olurlar. Sonra isə yaradılış qanunlarına uyğun olaraq cismlənərək müəyyən olurlar. Üçüncü mərhələdə isə insan olaraq fərqli olaraq fəaliyyət göstərirlər". İnsanın zatı mənəvi və maddi qolda daşıyısı olaraq ilk yaradılışdan insanla birlikdə olurlar. Adətən maddi ...
  • İnsanın ölümündən sonra ruhu dünyada gedən proseslərdən, baş verən hadisələrdən xəbərdar ola bilərmi?
    6921 Qədim kəlam 2011/09/10
    Qurani- kərim ayələrindən, məsumlardan (ə) bizə gəlib çatan rəvayətlərdən ruhların ölümdən sonra dünyaya qayıtması, öz qohumlarının əhvalından və ... xəbərdar olması istifadə olunur. İlahi mələklərin də bu işdə vasitə olması nəinki inkar edilmiş, bəlkə açıq-aşkar bəyan edilmişdir.Bir rəvayətdə gəlmişdir:1.     "Həqiqətən, mömin ...
  • İmam Zamanın (ə) qeyb əsrində olmasının nə kimi faydası vardır və bunun fəlsəfəsini açıqlayın.
    4750 Qədim kəlam 2011/05/10
    İmamın insanlar arasında yaşamasının və olmasının çoxlu faydası vardır. Ən azından Allah- Taala onların ehtiramına bərəkət nazil edir. Həmçinin İmamın gözlərdən qeybdə yaşamasının da faydası belədir. Bu faydalardan bir neçəsini aşağıda qeyd edirik: 1)             Yer üzərində İlahi feyzin vasitəçisidir.
  • Nəyə görə Allah-Taala Quranı tərtillə oxumağı göstəriş verib?
    3747 Quran elmləri 2011/08/23
     Qurandabuayə - “Həmdəaramla (ağır-ağır) Qur’anoxu!”

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    105221 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    80182 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    58082 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    40612 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    30978 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    22798 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22306 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    21946 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    20502 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    20190 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...