جستجوی پیشرفته
بازدید
14725
آخرین بروزرسانی: 1394/09/22
خلاصه پرسش
چرا در مواردی؛ مانند «أولو العلم» و «أولو الألباب»، مضاف‌الیه «أولو» در برخی موارد، مفرد و در موارد دیگر جمع است؟ آیا چنین تفاوتی قاعده‌مند بوده و به تفاوت در معنا نیز خواهد انجامید؟
پرسش
فرق «اولوا اللب» با «اولوا الالباب» چیست؟ یا مثلاً فرق «اولوا العقل» با «اولو العقول»؟ دلیل مفرد و جمع بودن مضاف‌الیه «اولو» چیست؟ آیا قاعده‌ای دارد؟
پاسخ اجمالی
«اولو» یکی از اسم‌های دائم الاضافه‌ و یکی از ملحقات به جمع مذکر سالم است که همواره به اسم ظاهر اضافه می‌شود. این واژگان در حالت رفعی؛ با واو ماقبل مضموم بوده و در حالت نصبی و جری؛ با یاء ماقبل مکسور می‌آید. مانند: «جائنی اولو مالٍ(رفع)»، «رأیت اولی مالٍ(نصب)»، «مررت بِاوُلی مالٍ(جر)».[1]
مشهور علمای ادبیات عرب می‌گویند: «اولو» از نظر لفظ، جمع مذکر است،[2] ولی برخی گفته‌اند: «اولو» مانند «قوم» و «جیش= لشگر» اسم جمع است که دلالت بر تعداد دو نفر به بالا می‌کند، اما هر دو گروه اتفاق دارند که «اولو» از لفظ خودش مفرد ندارد، بلکه چون به معنای «اصحاب» می‌باشد از جهت معنا دارای مفرد بوده و مفرد مذکرش[3] «ذو»[4] می‌باشد.[5]
تا این‌جا روشن شد که؛ «اولو» چه جمع باشد یا اسم جمع، دلالت بر دو و بیشتر از دو می‌کند، اما در استعمالات عرب دیده شده است که در برخی از موارد، مضافٌ ‌الیه آن مفرد و در برخی موارد دیگر جمع می‌آ‌ید. آیا این‌گونه استعمال دارای قاعده و قانون مشخصی بوده و فرقشان در چیست؟
با عنایت به این‌که «اولو» - چه جمع باشد یا اسم جمع - دلالت بر دو و بیشتر از دو می‌کند برای تطابق مضاف الیه با آن از جهت معنا شرط شده که مضاف الیه آن جمع یا اسم جنس باشد،[6] تا بتواند همانند «اولو» کثرت معنایی داشته باشد. بنابراین، حتی در مواردی که مضاف الیه «اولو» از جهت لفظ مفرد است به دلیل اسم جنس بودن از جهت معنا قابلیت دلالت بر دو و بیشتر از آن را دارد تا با «اولو» هم‌خوانی داشته باشد.
به علاوه؛ جمع و مفرد آوردن مضاف الیه «اولو»، یکی از اقسام بلاغت در کلام و متکلم است که موارد کاربرد آن بر عهده متکلم بلیغ است؛ مثلاً در قرآن کریم هرگاه لفظ «لُبّ» مضاف الیه برای «اولو» قرار گرفته به صورت «جمع»(الباب) استعمال شده و مفردش نیامده و اگر در جایی نیاز به استعمال مفرد بوده از مرادف این لفظ، از قبیل «قلب و فؤاد» استفاده شده است. همچنین است در استعمال و کاربرد الفاظ دیگر از جهت مفرد و جمع بودن.[7]
در نتیجه؛ موارد مفرد و جمع آوردن مضاف الیه «اولو»، قیاسی نیست تا دارای یک قاعده جامع و فراگیر باشد، بلکه «سماعی» بوده و باید به موارد استعمال آن در قرآن و روایات که از جهت بلاغت در بالاترین مرتبه هستند و هم‌چنین کلام بلغای عرب بسنده و استناد شود.
بنابراین، بر فرض استعمال «اولوا اللب» و «اولوا الالباب» یا «اولوا العقل» و «اولوا العقول»، در قرآن و روایات، تنها فرقشان مفرد و جمع بودن مضاف الیه از جهت لفظ است ولی از جهت معنا تفاوتی با یکدیگر نداشته و در هر دو مورد - چه مضاف الیه جمع باشد چه مفرد - در وسعت و ضیق معنا با «اولو» هم‌خوانی داشته و تابع آن می‌باشند.
 

[1]. ر. ک: جمعى از علما، جامع المقدمات، محقق، جراثیمى، جلیل، ص 374 - 376، قم، مؤسسة النشر الإسلامی‏، چاپ چهارم، بی‌تا.
[2]. جمع مؤنث آن «أولات» است. صافی، محمود بن عبدالرحیم، الجدول فی اعراب القرآن، ج 19، ص 163، دمشق‏، بیروت، دارالرشید، مؤسسة الإیمان، چاپ چهارم، 1418ق.
[3]. مفرد مؤنثش «ذات» است. همان.
[4]. ذو به معنای صاحب است.
[5]. ملکى اصفهانى، محمود، قواعد النحویة، ص 27، قم، حوزه علمیه قم‏، چاپ اول، بی‌تا.
[6]. مدنى، علیخان بن احمد، الحدائق الندیة فی شرح الفوائد الصمدیة، محقق، مصحح، سجادى، ابو الفضل‏، ص 341 - 342، قم، ذوی القربى، چاپ اول، بی‌تا.
[7]. ر. ک: معرفت، محمد هادى‏، التمهید فی علوم القرآن، ج 5، ص 155 - 157، قم، ‏مرکز مدیریت حوزه علمیه قم‏، چاپ سوم.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926558 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617600 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548843 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452585 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440445 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388482 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385360 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    377044 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338741 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327269 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...