جستجوی پیشرفته
بازدید
1898
آخرین بروزرسانی: 1397/08/17
خلاصه پرسش
«اصحاب صفه» چه گروهی بودند؟
پرسش
اصحاب صفه چه کسانی هستند؟
پاسخ اجمالی
«اصحاب صفه» یا «اهل صفه»، گروهی از مهاجران فقیر بودند که به دلیل نداشتن خانه و زندگی و یا فامیل در شهر مدینه، ناگزیر ابتدا بخشی از مسجد النبى(ص) را برای جا و مکان برگزیدند و در آن‌جا استراحت می‌کردند.[1] و سپس صفّه‌ای(سایبانی) برای آنان در کنار مسجد آماده شده و به آن‌جا منتقل شدند.
تعدادی از افراد معروف اهل صفه عبارت بودند از بلال، ابو عبیده، ابو یقظان، عمار بن یاسر، عبد اللّه بن مسعود، عتبة بن مسعود، مقداد بن اسود، عتبة بن غزوان، زید بن خطاب، ابو کبشه.[2]
برخی از مورّخان و مفسّران تعداد آنها را نزدیک به چهار صد نفر،[3] و برخی تا حدود هفت صد نفر نیز اعلام کرده‌اند.[4]
نخستین فرد مهاجری که اسلام را پذیرفت و جایى در مدینه نداشت، جوانى از اهل یمامه به نام «جویبر» بود.[5]
جویبر چون جایى براى زندگی در مدینه نداشت، پیامبر(ص) به او اجازه داد شب‌ها در مسجد بخوابد، بعدها که تعداد مهاجران مسلمان بیشتر شد، و همگى در مسجد سکنا گزیده بودند، این امر وضع مسجد را از هر جهت دچار اختلال می‌‏کرد؛ لذا دستور داده شد که همه آنها را به خارج مسجد ببرند، و تمام درهایى که از خانه‌ هاى اصحاب به سوى مسجد گشوده می‌شد، به فرمان پیامبر(ص) بسته شد، مگر در خانه على و فاطمه(س).[6]
این‌جا بود که پیامبر دستور داد محلى را در بیرون مسجد با شاخه درختان خرما مسقف کنند، و مهاجران و فقیران مسلمان در آن‌جا سکنا گزینند. آنها به دلیل سکونت در آن «صفه» به «اصحاب الصفه»، یا «اهل صفه» معروف شدند. و خود پیامبر(ص) شخصاً از آنها سرکشى می‌‏کرد، و نان، خرما و مواد غذایى دیگر براى آنها می‌‏برد و مسلمانان نیز مراقب آنها بودند، و از طریق زکاة و انفاق‌هاى دیگر به آنها کمک می‌‏کردند.
آنان اهل ریاضت بودند که مستقیما از معدن نبوت کسب فیض می‌کردند؛ و در جنگ‌هاى اسلامى شرکت ‏کرده و مخلصانه جهاد می‌‏نمودند؛ از این‌رو بعضى از آیات قرآن در فضیلت، صفا، پاکى و قداستشان نازل شده است.[7]
مانند آیه شریفه 273 سوره بقره که امام باقر(ع) فرمود؛ در مورد آنها نازل شده است: «لِلْفُقَراءِ الَّذِینَ أُحْصِرُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ ...»؛[8] این صدقات از آن بینوایانى است که خود را در طاعت حق محصور کرده‌‏اند و در طلب قوت ناتوانند و آن‌چنان در پرده عفاف‌اند که هر کس حال ایشان را نداند می‌پندارد که از توانگران‌اند. آنان را از سیمایشان می‌‏شناسى که به اصرار از کسى چیزى نخواهند.
برخی از اصحاب صفه به گونه‌ای در مضیقه اقتصادی بودند که حتی لباس برای پوشش کامل بدن نداشتند.[9] بر اساس برخی گزارش‌ها حدود سی نفر از آنها با بالا تنه عریان پشت سر پیامبر نماز می‌گزاردند.[10] همین فقر اصحاب صفه باعث شد تا گاهی از سوی اشراف انصار مورد تحقیر قرار گیرند. در همین راستا نقل می‌کنند؛ روزی مردی از انصار نزد پیامبر(ص) آمد و مشاهده نمود که فردی از اهل صفه، چسبیده به پیامبر و در کنار آن‌حضرت نشسته است، و پیامبر با او سخن می‌گوید. مرد انصاری وقتی این وضعیت را دید با فاصله از آنها نشست. پیامبر فرمود بیا جلو، اما مرد انصاری از این کار پرهیز کرد که رسول خدا(ص) فرمود: می‌ترسی فقرش به تو سرایت کند؟! انصاری درپاسخ گفت: این افراد را از خود دور کن! در این هنگام بود که این آیه نازل شد:[11] «وَ لا تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَ الْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ ما عَلَیْکَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ وَ ما مِنْ حِسابِکَ عَلَیْهِمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَکُونَ مِنَ الظَّالِمِینَ»؛[12] کسانى را که هر بامداد و شبان‌گاه پروردگار خویش را می‌‏خوانند و خواستار خشنودى او هستند، از خود مران. نه چیزى از حساب آنها بر عهده تو است و نه چیزى از حساب تو بر عهده ایشان. اگر آنها را طرد کنى، در زمره ستم‌کاران خواهی بود.
به همین سبب بود که خداى تعالى در آیه 273 سوره بقره به مسلمانان سفارش کرد تا مراقب وضع آنان باشند، و لذا آنان آنچه که از غذایشان زیاد می‌‏آمد، هنگام عصر براى اصحاب صفه می‌آوردند.[13]
 

[1]. جزری، ابن اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، ج 3، ص 37، قم، مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، قم، چاپ اول، 1367ش.
[2]. سجادی، سید جعفر، فرهنگ معارف اسلامی، ج 1، ص 348، تهران، دانشگاه تهران‏، چاپ سوم، 1373ش. 
[3]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج ‏2، ص 666، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.
[4]. رشیدالدین میبدی، احمد بن ابی سعد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق، حکمت‏، علی اصغر، ج ‏5، ص 680، امیر کبیر، تهران، چاپ پنجم، 1371ش.
[7]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج‏20، ص 447- 448، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[8] بقره، 273.
[9]. مرعشی تستری، قاضی نور الله، احقاق الحق و إزهاق الباطل، ج ‏22، ص 9، قم، مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏، 1409ق؛ البلاذری، بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق، زکار، سهیل، زرکلی، ج ‏1،ص 272، ریاض، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1417ق.
[10]. ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، ج ‏1، ص 196، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1418ق. 
[11]. بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، ج ‏2، ص 423، تهران، بنیاد بعثت، چاپ اول، 1416ق.
[12]. انعام، 52.
[13]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏2، ص 666.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • آیا در قرآن برای عقد موقت عده بیان شده است؟
    9033 تفسیر
    در قرآن کریم به عده طلاق و عده مرگ تصریح شده است: 1. «یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ»؛[1] اى پیامبر، اگر زنان را طلاق مى‌‏دهید به وقت عده طلاق‌شان دهید، و شمار عده را نگه ...
  • هفت سوره قرآن که نام زمان دارند کدام‌اند؟
    6922 علوم قرآنی
    در بین اسامی سوره‌های قرآنی، هفت مورد اشاره به زمان خاصی دارد. این سوره‌‌ها عبارت‌اند از: 1. سوره دهر: به معنای روزگار. این سوره، انسان نیز نامیده می‌شود. 2. سوره جمعه: نام یکی از ایام هفته. 3. سوره فجر: به معنای سپیده دم. 4. سوره لیل: ...
  • معنای کلمه «أسر» در قرآن به چه معنا است؟
    6251 لغت شناسی
    کلمه «أسر» أمر از ماده «إسراء» مصدر باب إفعال است و ثلاثى مجرد آن یعنى «سُرَى» (با ضمه سین) به معناى سیر در شب است.[1] واژه «أسرِ» (به صورت فعل امر) در دو آیه از قرآن کریم آمده است که در هر دو مورد ...
  • چرا با وجود این که شیطان در جوار الهی بود، از دستور خدا سرپیجی نمود؟
    11523 ابلیس و شیطان
    دو پاسخ (نقضی و حلی) برای این پرسش بیان می شود: پاسخ نقضی: اگر فرشته ای (که معصوم است) از شما بپرسد: چرا این انسانی که خداوند در مورد او می فرماید: از روح خود (یک روح شایسته و بزرگ) در ...
  • اقسام «کیف» و نقش آن در جمله را همراه با مثال بیان نمایید؟
    7344 صرف و نحو
    «کیف»[1] یکی از اسمای مبهمه صدارت طلب و مبنی بر فتح است. بنابر نظر مشهور دانشمندان نحو، «کیف» بر دو قسم است:[2] 1. کیف استفهامیه: به وسیله آن از حالت و چگونگی یک چیز سؤال می‌شود نه از ذات آن ...
  • حکم شرعی زدن موهای پا برای مردان چیست؟
    47141 نظافت شخصی
    به جز صورت که تراشیدن آن بنابر احتیاط واجب حرام است،[1] از بین بردن موهای سایر قسمت های بدن نه تنها اشکال ندارد، بلکه مستحب است.[2] از بین بردن موهای زائد بدن؛ مثل موهای زائد اندام و زیر بغل مسئله ای بهداشتی ...
  • قطع درختان در شرایط عادی، چه حکمی دارد؟
    12608 گوناگون
    بیشتر مراجع تقلید می‌گویند قطع درخت به خودی خود اشکال ندارد، مگر اینکه در این زمینه مقرراتی باشد، ولی برخی از فقها[1] انجام بدون دلیل این کار را جایز ندانسته‌اند. ضمائم: پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است:
  • آیا تحصیل در رشته ای که برخلاف نظر مادرم باشد، خلاف شرع است؟
    5571 دستور العمل ها
    هیچ مادری بدی فرزندان خود را نخواسته، بلکه طبق محبتی که خدای متعال فطرتاً در نهادشان گذاشته است، به فکر سعادت فرزندان خود هستند. وظیفه شما در برابر احساسات و خواسته های مادرتان ...
  • اگر کسی پول رفتن به عمره را ندارد. چگونه می‌تواند ثواب آن را به دست آورد؟
    3668 عزاداری و زیارت
    پیش از پرداختن به پاسخ بیان دو نکته لازم به نظر می‌رسد. اولاً: گرچه رفتن به مکه جهت عمره یا تمتع توفیقی است برای افرادی که باید قدر آن نعمت را بدانند و از آن استفاده شایسته بکنند، امّا این طور نیست که هر کسی که به حج ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926153 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    616969 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548564 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452375 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    439925 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388230 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385127 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    376612 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338600 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327080 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...