جستجوی پیشرفته
بازدید
12762
آخرین بروزرسانی: 1398/10/15
خلاصه پرسش
عده‏اى از ملائکه کارى جز عبادت و تسبیح خداوند ندارند، آیا این عمل آنها اختیارى است یا نه؟! و اگر ملائکه اختیار ندارند، آیا خدا نیازى به این عبادت دارد؟!
پرسش
عده‏اى از ملائکه کارى جز عبادت و تسبیح خداوند ندارند، آیا این عمل آنها اختیارى است یا نه؟! و اگر ملائکه اختیار ندارند، آیا خدا نیازى به این عبادت دارد؟!
پاسخ اجمالی

هیچ نفعى، از هیچ عبادت هیچ مخلوقى چه مختار یا غیر مختار عاید خداوند نمى‏شود! لکن عبادت اختیارى مفید تکامل و تعالى و رشد تدریجى عابد و ارتقای درجه و شدت یافتن تقرب وجودى او به خدا است، اما عبادت غیر اختیارى سایر موجودات از جمله ملائکه و فرشتگان، اقتضاى وجودى آنها است و این عبادت ملائکه برخاسته از شهود پروردگار و درک هیبت و عظمت حق تعالى است، نه به جهت نیاز پروردگار به اینها و یا عبادت اینها.

پاسخ تفصیلی

مَلَک موجودى فراطبیعى است. راه اثبات وجود او یا مراجعه به متون وحى و تعبد است و یا تجربه امدادهاى این موجود در زندگى ایمانى بندگان(مخلصین از انبیاء و اولیاء).

این موجود فراطبیعى جسم و جسمانى نیست تا از کمّ و کیف آن سخن به میان آید و یا قابل تصویر باشد. البته این موجود گاهى می‌تواند به شکل بشرى متمثل شود و انسان او را به شکل بشر می‌‏بیند، در حالی‌که واقعاً بشر نیست مثل رؤیت روح توسط مریم(ع)،[1] یا آمدن ملائک به صورت میهمان بر ابراهیم(ع)،[2] یا بر لوط[3] و نیز حاضر شدن جبرئیل خدمت رسول اللَّه(ص) به شکل دحیه کلبى. اما همین قدر می‌‏دانیم که محدودیت و تکثر و تنوع میان اینها وجود دارد. البته متناسب با نحوه وجودى خود اینها؛ لذا برخى موّکل عذاب در دنیا و برخى موکل عذاب در برزخ و برخى موکل عذاب در قیامت‌اند. برخى کاتب نامه عمل انسان‏اند و برخى کاتب قضا و قدر الهى، برخى مدبرات امرند و برخى نازلان وحى، برخى به قلوب الهام می‌‏کنند و برخى حافظ و یاور و معین مؤمنان‏اند، برخى امر و فرمان‌رواى برخى دیگرند و برخى مأمور و فرمان‌بردار مافوق خود، برخى موکل رزق‏اند و برخى موکل باران و برخى موکل گرفتن جان‏ها؛ در این میان گروهى همیشه در سجودند و گروهى همیشه در رکوع و برخى دایم در حال تسبیح و تحمید و برخى دگر در حول کعبه، یا مشاهد مشرفه، یا مزار مؤمنان در طواف و زیارت‌اند؛ برخى مشغول استغفار و شفاعت براى مؤمنان و شیعیان على(ع) هستند. و برخى در حال لعن و نفرین بر کفار و مشرکان و منافقان و معاندان با آل اللَّه(ع)، به گونه‏اى که هر یک وظیفه و مقامى معلوم دارند و توان تخطى از وظیفه خود را ندارند و هر آنچه بدیشان دستور رسد انجام می‌دهند.

عبادت، چیزى جز اظهار عبودیت در مقابل رب و مولى و مالک خود نیست. هر چه درک عظمت و هیبت حق متعال بیشتر باشد، این ظهور عبودیت و اظهار کوچکى در مقابل آن عظیم نمود بیشترى می‌‏یابد. این ظهور و اظهار بندگى نشانه‌ی کمال و درایت خود عبد است و از این عبادت چیزى عاید معبود و ربّ نمی‌‏شود و لازم هم نیست که چیزى عاید آن ذات اقدس گردد، تا این امر سبب خلق و تکوّن این بندگان شود؛ زیرا اصل تکوّن و پیدایش اینها، نمایش قدرت اله و اعطا نعمت وجود به اینها است.

حال اگر بنده‏اى با اختیار مشغول عبادت شود، این عبادت او سبب صفاى باطن و کمال نفس خود او و در نتیجه پیش‌رفت او در مراتب عبودیت و انسانیتش می‌شود. پس اثر این تسبیح و تحمید و تکریم و تعظیم در بنده است و از این عبادت فایده‏اى متوجه ربّ نمی‌شود که با ترک آن ضررى متوجه خدا شود، بلکه با ترک عبادت، این عبد است که خود را از ثمرات عالى آن محروم می‌کند.

ظاهراً این شبهه براى برخى از ملائکه هم مطرح بود؛ زیرا وقتى خداوند به ایشان اعلام نمود که می‌‏خواهم خلیفه‏اى در زمین قرار دهم؛ گفتند: ما که تسبیح و تقدیس تو را می‌نماییم؛ چرا در زمین کسى را می‌آفرینى که فساد کند و خون بریزد. پس خدا علم خاص را در اختیار آدم(ع) نهاد و آنها از تعلّم آن عاجز ماندند، پس گفتند: ما علمى و توانى نداریم جز آنچه تو آن‌را به ما تعلیم داده‏اى! پس به عجز خود معترف شده و بر آدم(ع) سجده کردند![4] در جاى خود مسلم است که عبادت مختارانه و آگاهانه بر عبادت تکوینى جبرى ارزش بیشترى دارد؛ لذا آن یکى اثرى دارد که این یکى ندارد، آن یک موجود بالقوه را بالفعل می‌‏کند، اما این یکى ثمره فعلیت ثابت است که به بالاتر راهى ندارد و اگر تخلف نماید، سقوط می‌کند!

امام على(ع)، ملائکه را این‌گونه توصیف می‌‏نماید:

"ملائکه را آفریدى و در آسمان‏هایت جایشان دادى براى آنها خستگى، غفلت و معصیت نیست، ایشان اعلم‏ترین بندگان به تواند و از همه مخلوقات از تو خائف‏ترند و از همه به تو نزدیک‏تر و از همه به فرمان تو مطیع‏ترند.... عقلشان دچار خطا نشود و بدنشان خستگى ندارد. در اصلاب ساکن نشده، در ارحام پنهان نشوند، و آنها را از آب گندیده (منى) نیافریده‏اى؛ آنها را به گونه‏اى خاص آفریدى و در آسمان‏هایت جاى دادى و به جوارت آنها را کرامت بخشیدى و بر وحیت امینشان داشتى و از آفات و بلیات نگه‌داشته و از ذنوب طاهرشان نمودى، اگر نیرویشان نمی‌‏دادى، نیرویى نداشتند و اگر تثبیتشان نمی‌‏نمودى، ثباتى نداشتند، اگر رحمتت نبود، اطاعت نمی‌کردند و اگر تو نبودى اینها  نبودند. با این همه منزلتشان نزد تو و اطاعتشان براى تو و تقربشان به تو و عدم غفلتشان از تو و اوامرت، اگر آنچه را که از ذاتت از آنها پنهان داشته‏اى به آنها می‌‏نمایاندى، هر آینه اعمالشان نزد آنها کوچک می‌‏نمود و شرمنده‏ می‌‏شدند و می‌‏دانستند که عبادتت نکرده‏اند، آن‌گونه که شایسته تو است؛ تسبیح تو را است که خالقى و معبودى و عجیب بندگانت را می‌‏آزمایى".[5]

اگر در این عبارات امام(ع) دقت شود: راز این عبادات؛ راز آن اعتراض؛ و راز آن اعتراف و سجده نیز روشن می‌‏شود.

 عبادات اینها مقتضاى علم شهودى اینها به ذات حق و خوف و خشیت اینها ناشى از هیبت و عظمت حق تعالى است. البته این علم به تناسب وجود محدود آنها برایشان حاصل است و عبادتشان نیز متناسب با ذات محدود اینها است، نه متناسب با ذات اقدس خدا.

آن اعترافشان موقع خلق آدم ناشى از محدودیت علمشان بود و چون این امر برایشان مکشوف و مسجّل نموده و عجز خود را از احاطه به حکمت‏هاى خلقت توسط اله دریافتند، به جهالت و تقصیر خویش اعتراف نموده، پس بر آدم - به امر خدا - سجده کردند.

خلاصه این‌که عبادت ملائکه اختیارى به آن‌گونه که در انسان مطرح است و ملاک تشریع و تکلیف است، نیست؛ لذا سبب ترقى و تعالى و تکامل و رشد آنها نمی‌‏شود، بله اگر این عبادت را رها کرده یا تقصیر کنند، سقوط می‌‏کنند.

پس منشأ عبادت آنها علم آنها به ذات اقدس اله و درک هیبت و عظمت او از یک‌سو و حقارت و محدودیت وجودى خود از طرف دیگر است؛ چنانچه این امر در فطرت انسان نیز نهفته است و لکن نیازمند توجه و تکوینى و جبرى ملائک نیز فایده‏اى عاید رب نگشته و خداوند به اینها و عبادت اینها نیازى ندارد و خود جلوه‏اى از قدرت‌نمایى خالق قادر حکیم علاّم است.[6]

 


[1]. مریم، 16 - 19.

[2]. هود، 69- 77.

[3]. هود، 81.

[4]. بقره، 30 - 33.

[5]. سید رضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه، محقق، صبحی صالح، ص 128- 130، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق.

[6].منابع و مآخذ: قرآن کریم، فاطر، 1؛ صافات، 164؛ تکویر، 21؛ سجده، 5 و 12؛ انعام، 62؛ نحل، 2 و 102؛ بقره، 97؛ عبس، 16؛ معارج، 4؛ حجر، 21؛ حج، 22؛ نازعات، 5؛ تحریم، 6؛ ذاریات، 4؛ مؤمن، 7؛ نجم، 26؛ انبیاء، 28 و 103؛ بقره، 161 و 33 - 30 و 248؛ آل عمران، 39 و 125 - 124؛ تحریم، 4؛ مریم، 7 و 19 - 16؛ زمر، 73؛ مدثر، 30؛ زخرف، 77؛ طباطبائى، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 17، ص 5- 13، قم، دفتر انتشارات اسلامی؛ مصباح یزدى، محمد تقى، معارف قرآن، 1 - 3، ص 283- 295، قم، مؤسسه در راه حق، چاپ 1368ش.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    663894 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    475343 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    474275 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    432394 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    398476 جن
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    397584 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    356616 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    350487 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    340517 Practical
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • آیا از آیات قرآن می‌توان امامت علی(ع) را اثبات کرد؟
    312595 امام علی ع
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل‌سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در کتب خودشان نقل شده، می‌باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت‌جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی حقیقت نبندد.در قرآن ...