جستجوی پیشرفته
بازدید
307
تاریخ بروزرسانی 1395/12/13
 
کد سایت az22308 کد بایگانی 76905 نمایه دروغ نگفتن حضرت ابراهیم(ع)
طبقه بندی موضوعی تفسیر|عصمت
خلاصه پرسش
بت‌پرستان از ابراهیم(ع) در مورد شکسته‌شدن بت‌ها پرسیدند و ایشان بت بزرگ را به عنوان مقصر اعلام کردند! آیا چنین پاسخ دروغی از پیامبر خدا توجیه‌پذیر است؟!
پرسش
لطفاً تفسیر آیه 63 سوره انبیاء را بیان کنید. می‌دانیم که همه پیامبران معصوم‌اند. و حضرت ابراهیم(ع) نیز همه بت‌ها را قطع کردند و تبر را بر گردن بت بزرگ قرار دادند، ولی در آن‌جا دروغ گفتند. این چه توضیحی دارد؟
پاسخ اجمالی
اطرافیان نمرود - پادشاه بت‌پرست بابل - بعد از شکسته‌شدن بتها و با توجه به شواهد و قرائن موجود، انگشت اتهام را به سوی ابراهیم(ع) نشانه گرفته و از او پرسیدند: «أَ أَنْتَ فَعَلْتَ هذا بِآلِهَتِنا یا إِبْراهِیمُ؟!»؛[1] ای ابراهیم! تو این کار را با خدایان ما کرده‌اى؟!
ابراهیم(ع) با زیرکی تمام و برای نابودی فکر بت‌پرستی بعد از نابودی بت‌ها، پاسخی به آنان داد که بت‌پرستان نتوانستند در مقابل آن هیچ دفاعی از عقیده خود ابراز دارند: «بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هذا فَسْئَلُوهُمْ إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ!»؛[2] بلکه این بت بزرگ بود که این آسیب را به بت‌های دیگر وارد کرد، اگر سخن می‌گویند از آنان بپرسید!
ظاهر این تعبیر با واقعیت تطبیق ندارد، و از طرفی ابراهیم، پیامبر است و هرگز دروغی نمی‌گوید که مخاطبانش آن‌را باور کنند. اهل تفسیر نظریات گوناگونی در این مورد بیان کرده‌اند،[3] اما اجمال سخن آن‌که این سخن ابراهیم(ع) را باید با چشم‌انداز دیگری بررسی کرد.
در همین راستا باید گفت؛ با آن‌که ابراهیم(ع) این عمل را به بت بزرگ نسبت داد، ولى تمام قرائن شهادت می‌داد که هم او قصد جدى از این سخن نداشت و هم مخاطبانش چنین جدّیتی را در سخن او مشاهده نکردند، و این‌گونه بود که «انتقال یک گزارش نادرست به مخاطب» که رکن اصلی گناه «دروغ» است، شکل نگرفت. حضرتشان می‌خواست عقائد خرافی بت‌پرستان را به رخ آنان بکشد و به آنها بفهماند که این سنگ و چوب‌هاى بی‌جان آن‌قدر بی‌عُرضه‌اند که حتى نمی‌توانند یک جمله سخن گفته و از عبادت‌کنندگانشان یارى بطلبند، تا چه رسد که بخواهند به حل مشکلات آنها بپردازند! نظیر این تعبیر در سخنان روزمره ما فراوان است که براى ابطال گفتار طرف، مسلّمات او را به صورت امر یا اخبار و یا استفهام در برابرش می‌گذاریم تا محکوم شود و این به هیچ‌وجه دروغ نیست «دروغ آن است که قرینه‌اى همراه نداشته باشد».[4]
به دیگر سخن؛ حضرت ابراهیم(ع) با این تعبیر خواست آنها را به جهت بت‌پرستی توبیخ کند که چرا چیزهایی را عبادت می‌کنند که نه می‌شنوند، نه می‌بینند، نه سخن می‌گویند و نه قدرتی دارند.[5]
در نگاهی دیگر می‌توان گفت که حتی اگر چنین سخنی را دروغ بدانیم، دروغی که در نهایت به اصلاحی بیانجامد گناه نیست. در همین راستا، در روایتى از امام صادق(ع) می‌خوانیم: «به خدا سوگند! بت‌ها هیچ کاری نکردند، اما ابراهیم(ع) نیز مرتکب گناه دروغ نشد ... ابراهیم این سخن را از آن جهت گفت که می‌خواست افکار آنها را اصلاح کند، و به آنها بگوید که چنین کارى از بت‌ها ساخته نیست!»[6]
جمعى از مفسران نیز احتمال داده‌اند که ابراهیم(ع) این مطلب را به صورت یک جمله شرطیه ادا کرد که بر اساس این نظر، سخن ابراهیم(ع) این بود: «اگر بت‌ها سخن می‌گویند، دست به چنین کارى زده‌اند!» و چنین کلامی اساساً دروغ نیست؛ چون ابراهیم(ع) این سخنش را مشروط به شرطی محال کرده بود و هنگامی که شرط نباشد، مشروط هم نخواهد بود. و به عبارتی در خود سخن، این مطلب نهفته بود که اگر بت‌ها سخن نگفتند، شکستن بت‌ها نیز کار آنان نبوده است![7]
اما تفسیر اول صحیح‌تر به نظر می‌رسد؛ زیرا جمله شرطیه «إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ» قیدى است براى سؤال کردن «فَسْئَلُوهُم‏» نه براى جمله «بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ» ... و در آیه چنین آمده است که باید از بت‌هاى دست و پا شکسته سؤال شود که این بلا را چه کسى بر سر آنها آورده است، نه از بت بزرگ؛ زیرا ضمیر «هم» و همچنین ضمیرهاى در عبارت «إِنْ کانُوا یَنْطِقُونَ» همه به صورت جمع است و این با تفسیر اول سازگار است. [8]
 

[1]. انبیاء، 62.
[2]. انبیاء، 63.
[3]. ر. ک: طیب‏، سید عبد الحسین، کلم الطیب در تقریر عقاید اسلام، ص 171، کتابخانه اسلام‏، چاپ چهارم، 1362ش.
[4]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏13، ص 438، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش؛ نیز ر. ک: طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏14، ص 300 – 301، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417ق.
[5]. علم الهدی، علی بن حسین، تنزیه الأنبیاء(ع)، ص 23، قم، دار الشریف الرضی، چاپ اول، 1377ش.
[6]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ‏2، ص 342، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[7]. ر. ک: مغنیه، محمد جواد، تفسیر الکاشف، ج ‏5، ص 286، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1424ق؛ بروجردی، سید محمد ابراهیم، تفسیر جامع، ج‏4، ص: 345، تهران، انتشارات صدر، چاپ ششم، 1366ش؛ نیشابوری، محمود بن ابو الحسن، إیجاز البیان عن معانی القرآن، ج ‏2، ص 560، بیروت، دار الغرب الاسلامی، چاپ اول، 1415ق.
[8]. تفسیر نمونه، ج ‏13، ص 439.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    728070 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    464528 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    325779 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    315830 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    302883 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    272120 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    257710 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    256369 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    252991 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    195582 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

11144  نفر