بازدید
7066
آخرین بروزرسانی: 1391/06/13
خلاصه پرسش
دلیل مجمل در شرع و سبب اجمال چیست؟
پرسش
دلیل مجمل در شرع به چه دلیلی گفته می‌شود؟
پاسخ اجمالی

اجمال، اصطلاحی در علم اصول فقه، به معنای «مبهم بودن مقصود گوینده از لفظ و مراد فاعل از فعل» است.[1] عنوان «اجمال» در مباحث الفاظ اصول فقه مطرح شده است.

مجمل در مقابل مبیَّن، وصف لفظ یا فعلی است که مقصود گوینده یا انجام دهنده از گفتن یا انجام آن نامعلوم است.[2]

اجمال در لفظ؛ یعنی این‌که گوینده، واژه‌ای را بیان کند، ولی شنونده مقصود دقیق از آن را نمی‌داند؛[3]  به عنوان نمونه دلیلی می‌گوید: «به دانشمندان احترام بگذار» که شنونده نمی‌داند این دلیل شامل «دانشمندان ریاضی» می شود یا نه؟ به این قسم از دلیل، مجمل می‌گویند.

اجمال در فعل بدین معنا است که جهت صدور فعل روشن نیست؛ مانند این‌که امام معصوم(ع) جلسه‌ی استراحت (نشستن توأم با آرامش بدن پس از سجدۀ دوم نماز)[4] را در نماز ترک کند و معلوم نباشد که این ترک به دلیل تقیّه بوده است یا بیان مشروعیّت.[5] در این‌جا به آن دلیلی که این کار معصوم(ع) را نقل کرده، «مجمل» گفته می‌شود.

اجمال در کلام داراى اسبابى است که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:

1. نبود قرائن و شواهد حالى یا مقالى هنگام صدور کلام و یا از بین رفتن آن.

2. بریده بریده بودن کلام (تقطیع کلام).

3. نقل معناى کلام -نه عین الفاظ گوینده- با واسطه‌هاى متعدّد که گاه به اجمال در کلام منجرّ می‌شود.

4. اختلاف نسخه‌ها که در احادیث فراوان یافت می‌شود.

5. به کار بردن واژه‌اى که براى معانى متعدّد وضع شده است، اما قرینه‌ای براى تعیین یکى از آنها وجود ندارد.[6]

علمای اصول، اجمال نصّ (آیه یا روایت) را در صورتى که رفع آن اجمال به دلیل دیگر و یا جمع بین چند دلیل ممکن نباشد، سبب سقوط حجیّت آن در مقام عمل می‌دانند. از این رو، در موارد اجمال نصّ، به قواعد و اصول لفظى و یا اصول عملى رجوع مى‌شود.[7]

 


[1]. مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، ج 1، ص 195، انتشارات اسماعیلیان، قم، چاپ پنجم، بی تا؛ سیفی مازندانی، علی اکبر، بدایع البحوث، ج 5، ص 167، جامعه مدرسین، قم، چاپ اول، 1384ش.

[2]. همان.

[3]. قلی زاده، احمد، فرهنگ اصطلاحات اصول فقه، ص 44 و 45، انتشارات تحسین، قم، چاپ اول، 1390ش.

[4]. جمعى از پژوهشگران، زیر نظر هاشمی شاهرودى، سید محمود، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج 3، ص 100، مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، قم، چاپ اول، 1426ق. 

[5]. اصول الفقه، ج 1، ص 195؛ فرهنگ اصطلاحات اصول فقه، ص 45.

[6]. محقق حلى، شیخ نجم الدین ابو القاسم جعفر بن حسن،‏ معارج الأصول، ص 106 و 107، مؤسسه آل البیت(ع)، قم، چاپ اول، 1403ق؛ اصول الفقه، ج 1، ص 195 و 196.

[7]. فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج 1، ص 258.

 

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    882511 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    544715 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422987 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    409063 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    386083 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367953 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331747 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312993 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    310925 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308615 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...