بازدید
800
آخرین بروزرسانی: 1398/05/24
خلاصه پرسش
در مورد فرزندان مختار چه اطلاعاتی در تاریخ وجود دارد؟
پرسش
پسر مختار پس از او چه شد؟
پاسخ اجمالی

از شخصیت­های برجسته تاریخ اسلام مختار بن ابی عبیده ثقفی است. در منابع تاریخی در خصوص شخصیت وی نظریات متفاوتی ابراز شده است. بیشتر منابع که به تاریخ مختار پرداخته­‌اند، متعرض فرزندان وی نشده‌­اند، جز برخی از منابع تراجم و انساب و هم‌چنین منابع روایی به دلایلی از برخی فرزندان و نوادگان مختار به اختصار نام برده‌‌اند.

پاسخ تفصیلی

مختار ابن ابی عبیده ثقفی از شخصیت‌­های چالش برانگیز تاریخ اسلام به شمار می‌‌آید. پیرامون شخصیت و اقدامات وی در جریان قیامش بر ضد بنی‌امیه که به خونخواهی امام حسین(ع) صورت گرفت، نظریات متفاوتی ابراز شده است. برخی از منابع به تمجید از او برخاسته، و برخی دیگر او را به دلایل مختلف به نقد کشیده‌­اند. فارغ از قضاوت پیرامون این شخصیت باید گفت؛ منابع تاریخی، ملل و نحل، تراجم و انساب از منظرهای گوناگون به مختار پرداخته­­اند:

  1. منابع تاریخی بیشتر به قیام مختار پرداخته­ و گزارش نموده‌­اند که بعد از واقعه عاشورا قیامی را علیه بنی‌امیه رهبری نمود و در خلال آن بسیاری از شرکت کنندگان در حادثه کربلا را که مرتکب جنایتی شده بودند مجازات کرد. این منابع اطلاعات چندانی از خانواده مختار به دست نمی‌دهند.
  2. در منابع ملل و نحل نیز بیشتر نام این شخصیت مقرون به فرقه «کیسانیه» یا «مختاریه» شده است. گزارش‌‌های این منابع عمدتاً پیرامون تأسیس این فرقه، عقاید رهبر و پیروان، و فرق منشعب از آن است و متعرض فرزندان مختار نشده‌­اند.
  3. در منابع تراجم و انساب در ذیل نام مختار به مناسبت به نام برخی از فرزندان او اشاره شده است.
  4. در منابع روایی و رجالی شیعه نیز از فرزندان مختار سخن به میان آمده است.

از این‌رو می‌توان گفت؛ اندک اطلاعات در خصوص فرزندان مختار بیشتر با تکیه بر تراجم، انساب و منابع رجالی و روایی شیعه می‌باشد.

 

 

فرزندان مختار

  1. الحکم یا ابو محمد الحکم بن المختار

در رجال کشی از شخصی به نام ابو الحکم بن مختار ابن ابی عبیده ثقفی سخن رفته که با امام باقر(ع) دیدار داشته و مورد تکریم ایشان قرار گرفت.[1] در کتاب ذوب النضار نیز از این شخص که در سن پیری بود نام برده شده است.[2] در برخی منابع از این شخص به ابو محمد الحکم تعبیر شده که با امام باقر ملاقات داشت.[3]

نویسنده معجم رجال الحدیث ذکر دو نام متفاوت توسط منابع رجالی برای چنین شخصی که با امام باقر(ع) ملاقات داشته را ناشی از اشتباه یا افتادگی در نسخه برخی از منابع رجالی می‌داند.[4] اما برخی نیز گفته‌­اند ممکن است سخن از دو شخص بوده، یکی با نام حکم با کنیه ابو محمد و دیگری ابو الحکم که نام او ذکر نشده است.[5] این شخص از اصحاب امام باقر و امام صادق(ع) برشمرده شده است.[6]

  1. ابراهیم بن المختار بن ابی عبیده

 از دیگر فرزندان مختار به نام ابراهیم بن المختار بن ابی عبیده برخورد می‌کنیم که در ضمن سلسله سندی مربوط به روایتی در طب الائمه آمده است.[7]

  1. ابو امیة بن المختار بن ابی عبیده

از دیگر نام‌هایی که گویا نسبت او به مختار می‌رسد ابو امیة بن المختار است که بر اساس برخی گزارش‌­ها همسر ام سلمه دختر عبدالله بن عمر بود.[8] به هر حال در منابعی که از او یاد شده، تنها به کنیه او اشاره شده و نام دقیق او را نیاورده‌اند.

  1. جبر بن المختار

وی نیز از جمله کسانی است که در برخی منابع از فرزندان مختار به شمار آمده است.[9]

  1. أمّ سلمة بنت المختار بن‏ أبى عبید بن مسعود الثّقفى‏

وی همسر عبداللّه بن عبداللّه بن عمر بود که فرزندی به نام عمر بن عبداللّه بن عبداللّه را به دنیا آورد. او نیز به عنوان دختر مختار در برخی از منابع نام شده است.[10]

نوه‌­های مختار

  1. محمد بن ابی الحکم بن المختار

در برخی منابع از شخصی به نام محمد بن ابی الحکم بن المختار بن ابی عبیده سخن به میان آمده است و از اصحاب امام صادق(ع) شناخته شده است،[11] که بر اساس نسب او می‌توان گفت که یکی از نوه‌­های مختار بود. اما صاحب قاموس الرجال او را محمد بن ابی الحکم بن المختار بن ابی عبید می­داند.[12] با این وجود خللی در امکان انتساب این شخص به مختار وارد نمی‌سازد؛ چرا که در منابع کهن کنیه‌­ی پدر مختار ابوعبید،[13] و ابوعبیده[14] هر دو وارد شده است.

  1. المختار بن هلال بن المختار

برخی از منابع رجالی از شخصی به نام مختار بن هلال بن مختار یا مختار بن بلال بن مختار اشاره کرده‌­اند.[15] او جزو راویانی دانسته شد که صفار از او روایت نقل کرده است. با این وجود برخی مانند صاحب قاموس الرجال در وجود چنین شخصی تشکیک نموده‌­اند.[16]

 

در صورت پذیرش گزارش فوق، می‌توان گفت که مختار فرزندی به نام هلال یا بلال نیز داشت که اطلاعات چندانی از او وجود ندارد.

در حقیقت پس از حرکت مختار گزارشی از ظهور و بروز جدی فرزندان وی در عرصه سیاسی، فرهنگی و اجتماعی جز مواردی اندک که در ضمن منابع یاد شده فوق اشاره شد، دیده نمی­شود و از این رو شاید منابع مرتبط، زندگی‌نامه مستقلی برای این افراد ارائه نکرده و به دنبال آن، اطلاعات ما نسبت به فرزندان و نوادگان مختار هم‌چنان مختصر باشد.

 

 

 

 

 

[1]. کشی، محمد بن عمر، رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص 126، مشهد، چاپ اول، دانشکده الهیات و معارف اسلامى مرکز تحقیقات و مطالعات دانشگاه مشهد، چاپ اول، 1348ش.

[2]. ابن نما، جعفر بن محمد، ذوب النضار فی شرح الثار، ص 62، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ اول، 1416ق.

[3]. قهپایی، عنایت الله، مجمع الرجال، محقق، علامه، ضیاء الدین‏، ج 6، ص 77، قم، اسماعیلیان، چاپ دوم، 1364ش.

[4]. خویى، ابو القاسم‏، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، ج ‏7، ص 188، قم، مرکز نشر الثقافة الإسلامیة، چاپ پنجم، 1372ش.

[5]. مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، محقق، مامقانى، محى الدین‏، ج ‏23، ص 406، قم، مؤسسة آل البیت(ع) لإحیاء التراث‏، چاپ اول، 1423ق؛ امین، سید محسن، أعیان الشیعه، محقق، امین، حسن‏، ج ‏6، ص 212، بیروت، دار التعارف، چاپ اول، 1403ق.

[6]. مجمع الرجال، ج ‏2، ص 221؛ معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، ج ‏7، ص 187.

[7]. تنقیح المقال فی علم الرجال، ج ‏4، ص 378.

[8]. ابن بکار، زبیر، جمهرة نسب قریش و أخبارها، محقق: شاکر، محمود محمد، ج ‏2، ص 802، ریاض، دار الیمامة، چاپ دوم، 1419ق؛ ابن حزم، على بن احمد، جمهرة أنساب العرب، محقق، لجنة من العلماء، ص 268، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1418ق.

[9]. جمهرة أنساب العرب، ص 268.

[10]. ابن سعد، محمد، الطبقات الکبرى، محقق، عبد القادر عطا، محمد، ج ‏8، ص 345، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1410ق؛ زبیری، مصعب بن عبدالله، کتاب نسب قریش، محقق، پروونسال، لوى اواریست‏، ص 356- 357، قاهره، دار المعارف، چاپ چهارم، 1999م؛ جمهرة نسب قریش و أخبارها، ج ‏2، ص 802؛ ابن عساکر، علی بن الحسن، تاریخ مدینة دمشق، محقق، شیرى، على‏، ج ‏36، ص 300، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1415ق.

[11]. طوسى، محمد بن حسن‏، رجال الطوسی، محقق، قیومى اصفهانى، جواد، ص 300، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ سوم، 1373ش؛ شبسترى، عبدالحسین‏، الفائق فی رواة و أصحاب الإمام الصادق، ج ‏3، ص 58، قم، مؤسسة النشر الإسلامی‏، چاپ اول، 1418ق.

[12]. شوشترى، محمد تقى‏، قاموس الرجال، ج ‏9، ص 26، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ دوم، 1410ق. 

[13]. بلاذرى، احمد بن یحیى‏، فتوح البلدان، ص 247، بیروت، دار الهلال، چاپ اول، 1988م؛ دینورى، احمد بن داود، الأخبار الطوال، محقق، عامر، محمد عبدالمنعم‏، ص 113، قم، الشریف الرضی، چاپ اول، 1373ش؛ ابن خیاط، خلیفه، تاریخ خلیفة بن خیاط، ص 164، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، 1415ق.

[14]. اشعرى، سعد بن عبد الله‏، المقالات و الفرق، ص 26، تهران، علمى و فرهنگى‏، چاپ دوم، 1360ش؛ کاتب بغدادى، قدامه بن جعفر؛ الخراج و صناعة الکتابة، محقق، زبیدى، محمد حسین‏، ص 357، بغداد، دار الرشید للنشر، چاپ اول، 1981م؛ ابن اعثم کوفى، محمد بن على‏، الفتوح، محقق، شیرى، على‏، ج ‏2، ص 301، بیروت، دار الاضواء، چاپ اول، 1411ق.

[15]. طوسى، محمد بن حسن‏، الفهرست، تصحیح، تعلیق، بحر العلوم، محمد صادق‏، ص 127، نجف اشرف، المکتبة المرتضویة و مطبعتها، چاپ اول، بی‌تا؛ مجمع الرجال، ج 6، ص 79؛ مجمع الرجال، ج ‏9، ص 13؛ معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، ج ‏14، ص 266؛ معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، ج ‏14، ص 265.

[16]. قاموس الرجال، ج ‏8، ص 374.

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    887038 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    548337 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    425968 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    413278 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    389852 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    369369 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    334309 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    319539 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    314604 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    310066 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...