جستجوی پیشرفته
بازدید
735
تاریخ بروزرسانی 1396/02/26
 
کد سایت fa54751 کد بایگانی 67354 نمایه چگونگی ورود اسلام به مازندران
طبقه بندی موضوعی تاریخ|تاریخ اماکن
خلاصه پرسش
دین اسلام و مذهب تشیع چگونه به طبرستان(مازندران) وارد شد و گسترش یافت؟
پرسش
نحوه ورود اسلام به طبرستان(مازندران) چگونه بود؟
پاسخ اجمالی
مردم مازندران به تدریج دین اسلام و آن‌گاه مذهب شیعه زیدی و سپس امامیه اثنی عشری را پذیرفتند. گرایش مردم این سامان به دین اسلام بعد از غلبه کامل نظامی مسلمانان بر آن دیار نبود، بلکه نفوذ اسلام در این مناطق بیشتر به همت کسانی از سادات علوی‌ که در تاریخ به نام داعیان علوی زیدی مشهورند، صورت گرفته و آن‌گاه به تدریج از نیمه دوم قرن سوم هجری به بعد بر دامنه نفوذ این دین مقدس در آن ناحیه افزوده شد.
 
پاسخ تفصیلی
مازندران به دلیل فاصله جغرافیایی و دور بودن از مرکز خلافت (مدینه، کوفه، دمشق، بغداد و سامرا) و محصور بودن در میان رشته کوه‌های البرز و سختی دسترسی به آن، وجود حکومت نیمه مستقل از مرکز ایران، دیرتر از جاهای دیگر دین اسلام را پذیرفت. این فتوحات و جنگ‌ها نبود که در نهایت مردم آن دیار را به اسلام متمایل کرد، بلکه این گرایش به تدریج و بر اثر فعالیت و تبلیغ گروه‌های مختلف از جمله داعیان علوی زیدی ممکن گردید.[1]
مورّخان و پژوهشگران تاریخ، اسلام آوردن مردم مازندران را به جهت عواملی دانسته‌اند که در این‌جا به‌طور خلاصه اشاره می‌شود:
1. دلایل سیاسی: از آن جمله؛ نارضایتی مردم از اعمال حُکّام و پادشاهان آن منطقه. از نمونه‌های این حکام، «اصفهبد (یا:اصفهبذ) خورشید» بود. او از عمر بن العلاء، سردار عرب شکست خورد و سرانجام در 144 هـ.ق، خودکشی کرد. مرکز حکومت وی شهر آمل بود. عمر بن العلاء بعد از شکست دادن اصفهبذ به آمل آمد و به دعوت اسلام پرداخت و مردم چون از اصفهبذ استخفاف و استهزاء دیده بودند، فوج فوج، قبیله قبیله می‌آمدند و اسلام قبول می‌کردند و از مجوسی‌گری یا زرتشتی‌گری عدول می‌کردند و املاک و اسباب خویش مسلم گردانیده و اهل طبرستان چون از او عدل دیدند، به او پیوستند.[2]
2. حضور امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در طبرستان و شهرهای آمل و بابل در زمان خلافت عمر یا عثمان.[3] اما با وجود نوشته‌های برخی منابع تاریخی، پاره‌ای دیگر از منابع و نیز برخی محققان این موضوع را منتفی دانسته‌اند.[4] از این‌رو، با قطعیت تمام نمی‌توان گفت که آن بزرگواران به حضور فیزیکی خود در این منطقه، مایه نشر و گسترش اسلام در آنجا شدند.
3. اسلام آوردن فرمانروای یک خاندان محلی کوچک به نام «پادوسبانان» در منطقه‌ای در غرب طبرستان به نام «رویان» بوده است. این فرمانروا که ششمین حاکم این خاندان محلّی کوچک بود، نام اسلامی «عبدالله بن وندا امید» را برای خود برگزید. او بین سال‌های 207 تا 205ق، حکومت کرد. به نظر می‌رسد که اسلام آوردن وی در گرایش مردم رویان و غرب طبرستان (مازندران) به اسلام نباید بی‌تأثیر بوده باشد.[5]
4. قیام علویان طبرستان که در آخرین سال حکومت عبدالله بن وندا امید در سال 250ق رخ داد. عبدالله بن وندا اگرچه شیعه نبود ولی با علویان زیدی شیعه مذهب، روابط خوبی داشت. حتی در دعوت از حسن بن زید علوی، داعی کبیر به قیام علیه طاهریان و حاکم ستمگر آنها در چالوسِ رویان به نام محمد بن اوس.[6] به وسیله مردم و بزرگان رویان، عبدالله بن وندا امید در صدر دعوت‌کنندگان بود.[7] وی پس از پیروزی حسن بن زید و تأسیس حکومت علویان طبرستان به عنوان یکی از نمایندگان داعی کبیر برگزیده شد و این مسئله حکایت از نفوذ علویان در منطقه رویان و میان مردم و بزرگان و فرمانروایان پادوسبانی داشته است.[8]
علویان طبرستان که دارای مذهب شیعه زیدی بودند به مخالفت با عباسیان و خلافت آنها و همچنین مذهب اهل سنت شافعی که مذهب خاندان عباسی نیز بود، پرداختند. در پی نارضایتی مردم رویان از ظلم و بیداد حاکم طاهری، آنان از سادات علوی مقیم در کجور[9] و ری استمداد طلبیدند. سید محمد نامی مشهور به کیا دبیر صالحانی یا سلطان کیمدور[10] در روستای صالحان کجور که مردم به وی رجوع کرده بودند، آنان را به دامادش حسن بن زید علوی در ری ارجاع داد و رهنمون ساخت.[11] حسن بن زید دعوت مردم را پذیرفت و به کجور آمد و در آن‌جا خطبه خواند و قیام را شروع کرد و حکومت علویان طبرستان را در 250ق تأسیس کرد.[12]
حکومت علویان طبرستان تأثیر بسیار زیاد و عمده‌ای در گسترش اسلام در طبرستان و نفوذ و گسترش تشیّع از نوع مذهب شیعه زیدی در این سرزمین داشته است.[13] در حالی که قبل از آن مذهب سنّت شافعی نفوذ بیشتری در بین مردم طبرستان داشت.[14]
بنابراین، مهم‌ترین عامل گرایش مردم مازندران به دین اسلام به‌صورت تدریجی، بر اثر تبلیغات سادات و علویان و با علاقه و میل قلبی آنها صورت گرفته است.[15]
5. مسافرت امام حسن عسگری(ع) به طبرستان در حدود سال 260ق است. اسنادی نیز در این زمینه وجود دارد، با وجود این‌که این اسناد چندان متقّن نیستند.[16] اگر چنین چیزی را بپذیریم؛ این سفر با تسلط علویان بی‌رابطه نیست، و شاید عدم انعکاس این سفر در تاریخ نیز با استبداد مطلقه خاندان بنی عباس و در تقیّه بسر بردن ائمه طاهرین(ع) مربوط است.
6. از اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم قمری بود که تشیّع امامیه اثنی‌عشری در مازندران به‌وسیله سیّد رکن الدین ساری و برادرش سید اشرف الدین با اعلام بطلان مذهب زیدیه قوّت بیشتری گرفت و در عهد سادات مرعشی[17] که خود پیرو تشیّع اثنی‌عشریه بودند، بیش از پیش به ترویج این مذهب پرداختند.[18] به هر روی، هنوز برای گسترش عمومی و رسمی شدن شیعه امامیه راه درازی باقی مانده بود. تنها از قرن هشتم و نهم و دهم هجری و با اقدامات سلسله‌های حکومتی محلی سادات مرعشیان مازندران (تأسیس 760ق) و پادوسبانان رستمدار (808ق) و سلسله حکومتی صفویه به‌وسیله شاه اسماعیل یکم (907ق) به ترتیب تاریخی بود که شیعه امامیه در مازندران و رستمدار و ایران مستقر و تثبیت شد و رسمی گردید.[19]
 

[1]. حکیمیان، ابوالفتح، علویان طبرستان، ص 6 – 7 و 25، تهران، الهام، 1363ش؛ یوسفی نیا، علی اصغر، تاریخ تنکابن، ص 129، تهران، قطره، چاپ دوم، 1371ش؛ شجاع شفیعی، محمد مهدی، تاریخ هزار ساله اسلام در نواحی شمالی ایران، ص 95، تهران، اشاره، چاپ دوم، 1386ش.
[2]. مرعشی، میر سید ظهیرالدین، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 13، تهران، شرق، چاپ سوم، 1368ش؛ آملی، اولیاء الله، تاریخ رویان، ص 59، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1348ش؛ ابن ‌اسفندیار، بهاء الدین محمد بن حسن، تاریخ طبرستان، ص 176، تهران، کلاله خاور، چاپ دوم، 1366ش.
[3]. بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ص 326، بیروت، دار و مکتبة الهلال، 1988م؛ تاریخ طبرستان، ص 73؛ تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، 124.
[5]. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 15 و 130.
[6]. همان، ص 67، 128 – 129؛ تاریخ رویان، ص 76 – 77 و 86 – 87؛ تاریخ طبرستان، ج 1، ص 223 – 224.
[7]. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 130؛  تاریخ رویان، ص 88؛ تاریخ طبرستان، ج 1، ص 228.
[8]. تاریخ رویان، ص 88.
[9]. ابن اسفندیار، تاریخ طبرستان، ج 1، ص 228؛ تاریخ رویان، ص 87؛ تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 129.
[10]. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 129.
[11]. تاریخ طبرستان، ج 1، ص 228 – 229؛ تاریخ رویان، ص 87 – 89؛ تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 15 و 129 – 130.
[12]. پیرنیا، حسن، اقبال آشتیانى‏، عباس، تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاریه، ص 115، تهران، خیام‏، چاپ نهم‏، 1380ش.
[13]. علویان طبرستان، ص 68 – 116.
[14]. نک: کاهن، کلود، مقاله سلسله‌های کوچک شمال ایران، تاریخ کمبریج، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجفه، گردآورنده: فرای، ریچارد نیلسون، ترجمه: حسن انوشه، ص 179، تهران، امیر کبیر، چاپ اول، 1363ش؛ مشکور، محمد جواد، مقدمه تاریخ طبرستان و رویان و مازندران از ظهیرالدین مرعشی، ص  20، تهران، شرق، 1368ش.
[15]. نک: یوسفی، صفر، سیر تحول دین و مذهب در مازندران، فلصنامه تخصصی فقه و تاریخ تمدن، شماره 16، 1387ش،  ص 167 – 188.
[16]. نک: یوسفی، صفر، سندی از مسافرت احتمالی امام حسن عسگری(ع) به منطقه نور و مازندران، مجموعه مقالات در گستره مازندران، دفتر دوم، ص 141 – 145.
[17]. کریمان، حسین، سیر و قیام زید بن علی، ص 378، تهران، علمی و فرهنگی، 1364ش.
[18]. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، مقدمه، ص 20.
[19]. همان، ص 20؛ غفاری قزوینی، قاضی احمد، تاریخ جهان آرا، ص 186، تهران، چاپخانه نیکپور، 1342ش.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • آیا واجب الوجود در کلام ملا صدرا همان الله در آیات و روایات است؟
    596 آراء شناسی 1391/10/02
    هر چند معنا و مفهوم کلمه «الله» با کلمه «واجب الوجود» متفاوت است، ولی از نظر مصداق فرقی ندارند؛ یعنی خصوصیاتی که برای واجب الوجود در فلسفه بیان می‌شود با صفات الله در آیات و روایات مطابقت دارد. ...
  • لعان چیست؟ و آیا در لعان باید عده نگه‌داشت؟
    25743 طلاق 1391/06/29
    «لعان» به معنای دور کردن از خود و راندن است، و این در مواردی است که مرد همسر خود را متهم به زنا یا نفی ولد کند، و زن ادعا دارد فرزند از آنِ شوهرش می‌باشد. وقتی لعان تحقق یافت، قاضی، بین آن دو جدایی می‌اندازد به ...
  • محاکمه و حسابرسی انسان‌ها در روز قیامت در همین دنیا است، یا در مکان دیگری انجام می‌‌شود؟
    5663 نشانه های برپایی قیامت 1392/11/17
    آنچه بین اندیشمندان دینی مشهور است، با توجه به ظاهر برخی از آیات و روایات، حسابرسی انسان‌‌ها در قیامت در همین دنیا بر پا می‌شود. اما زمینی که محاکمه و حسابرسی بر روی آن انجام می‌شود، مانند زمین امروزی که ما می‌بینیم و بر روی آن زندگی می‌کنیم ...
  • معنای رزق طالب و مطلوب، رزق من حیث یحتسب و من حیث لا یحتسب چیست و چه ارتباطی با هم دارند؟
    9000 رزق 1392/05/28
    بعضى از روزی‌ها چه انسان به دنبال آن برود، یا نرود، به سراغ او مى‌‏‌آیند. آیا مى‏‌توان انکار کرد که نور آفتاب بدون تلاش ما به خانه ما مى‌‏تابد و یا باران و هوا بدون کوشش و فعالیت به سراغ ما مى‌‏شتابد؟ آیا مى‏‌توان انکار کرد که عقل ...
  • آداب شب زفاف چگونه است؟
    80310 ازدواج، خانواده، طلاق و 1387/09/17
    شب زفاف اولین شب همبستری دو زوجی است که از راه صحیح شرعی با هم دیگر پیمان زناشویی بسته اند. این شب از شب هاى بسیار مهم و مبارک در زندگی هر فردی است. مبارکى آن از این جهت است که در روایت آمده مؤمن با ازدواج و ...
  • تفاوت بین فلسفه، عرفان، عقل و حکمت چیست؟
    37155 اصطلاحات 1391/10/25
    فلسفه به معنای خاص کلمه، تلاشی است ذهنی و عقلی و استدلالی برای درک واقعیت های جهان هستی. حکمت در معنایی که آن را متمایز از فلسفه بدانیم امری فراتر از فلسفه بوده و سرمنشأی الاهی و لدنی دارد و در قرآن نیز به عنوان عطیه ای الاهی محسوب ...
  • آیا امام علی(ع) توصیه فرموده که دیگران را مجبور نکنیم که به پرسش‌هایمان پاسخ دهند؟!
    368 حدیث 1395/11/26
    آنچه در پرسش آمده؛ شاید ناظر به روایت زیر باشد: «وَ قَالَ ع‏ لِسَائِلٍ سَأَلَهُ عَنْ مُعْضِلَةٍ [مَسْأَلَةٍ] سَلْ‏ تَفَقُّهاً وَ لَا تَسْأَلْ تَعَنُّتاً فَإِنَّ الْجَاهِلَ الْمُتَعَلِّمَ شَبِیهٌ بِالْعَالِمِ وَ إِنَّ الْعَالِمَ الْمُتَعَسِّفَ [الْمُتَعَنِّتَ‏] شَبِیهٌ بِالْجَاهِلِ الْمُتَعَنِّت»‏.[1] امام علی(ع) به کسى که پرسش دشواری ...
  • در حکومت چند ماهه امام حسن(ع) چه وقایعی اتفاق افتاد و معاویه چگونه ایشان را مجبور به پذیرش صلح کرد؟
    2137 امام حسن مجتبی ع 1394/10/06
    پس از شهادت امام علی(ع)، مردم با امام حسن(ع) بیعت کردند. در زمانی که حضرتشان به خلافت رسیدند، عراق بدترین شرایط را در قیاس با شام داشت. علاوه بر شکستی که در حکمیت برای مردم عراق به دست آمده بود، شورش خوارج نیز نیروهای عراقی را شدیداً تضعیف ...
  • نظر فلسفه نسبت به نماز چیست؟
    1496 ارتباط انسان با جهان 1394/12/15
    فلسفه، دانش مرتبط با مسائل کلی هستی بوده[1] و نسبت به مسائل جزئی هستی مستقیماً نظر نمی‌دهد. البته از مسائل کلی که در فلسفه مطرح می‌شود می‌توان حکم فلسفه را نسبت به نماز استنباط کرد.[2] توضیح این‌که از نظر فلسفه ...
  • آیا اصفهان مرکز یهود است و یهودیان اصفهان از دجال پیروی می‌کنند؟
    9378 گوناگون 1392/01/27
    1. با توجه به جست‌وجویی که در منابع شیعی انجام دادیم به چنین حدیثی دست نیافتیم؛ از این‌رو، کسانی که چنین چیزی را نقل کرده‌اند باید پاسخ‌گو باشند. اما در منابع اهل سنت مانند صحیح مسلم این روایت نقل شده است.[1] 2. بر فرض ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    763956 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    478018 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    333559 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    333541 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    326688 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    278768 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    268243 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    267711 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    267542 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    217273 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

8189  نفر