جستجوی پیشرفته
بازدید
483
تاریخ بروزرسانی 1396/02/26
 
کد سایت fa54751 کد بایگانی 67354 نمایه چگونگی ورود اسلام به مازندران
طبقه بندی موضوعی تاریخ|تاریخ اماکن
خلاصه پرسش
دین اسلام و مذهب تشیع چگونه به طبرستان(مازندران) وارد شد و گسترش یافت؟
پرسش
نحوه ورود اسلام به طبرستان(مازندران) چگونه بود؟
پاسخ اجمالی
مردم مازندران به تدریج دین اسلام و آن‌گاه مذهب شیعه زیدی و سپس امامیه اثنی عشری را پذیرفتند. گرایش مردم این سامان به دین اسلام بعد از غلبه کامل نظامی مسلمانان بر آن دیار نبود، بلکه نفوذ اسلام در این مناطق بیشتر به همت کسانی از سادات علوی‌ که در تاریخ به نام داعیان علوی زیدی مشهورند، صورت گرفته و آن‌گاه به تدریج از نیمه دوم قرن سوم هجری به بعد بر دامنه نفوذ این دین مقدس در آن ناحیه افزوده شد.
 
پاسخ تفصیلی
مازندران به دلیل فاصله جغرافیایی و دور بودن از مرکز خلافت (مدینه، کوفه، دمشق، بغداد و سامرا) و محصور بودن در میان رشته کوه‌های البرز و سختی دسترسی به آن، وجود حکومت نیمه مستقل از مرکز ایران، دیرتر از جاهای دیگر دین اسلام را پذیرفت. این فتوحات و جنگ‌ها نبود که در نهایت مردم آن دیار را به اسلام متمایل کرد، بلکه این گرایش به تدریج و بر اثر فعالیت و تبلیغ گروه‌های مختلف از جمله داعیان علوی زیدی ممکن گردید.[1]
مورّخان و پژوهشگران تاریخ، اسلام آوردن مردم مازندران را به جهت عواملی دانسته‌اند که در این‌جا به‌طور خلاصه اشاره می‌شود:
1. دلایل سیاسی: از آن جمله؛ نارضایتی مردم از اعمال حُکّام و پادشاهان آن منطقه. از نمونه‌های این حکام، «اصفهبد (یا:اصفهبذ) خورشید» بود. او از عمر بن العلاء، سردار عرب شکست خورد و سرانجام در 144 هـ.ق، خودکشی کرد. مرکز حکومت وی شهر آمل بود. عمر بن العلاء بعد از شکست دادن اصفهبذ به آمل آمد و به دعوت اسلام پرداخت و مردم چون از اصفهبذ استخفاف و استهزاء دیده بودند، فوج فوج، قبیله قبیله می‌آمدند و اسلام قبول می‌کردند و از مجوسی‌گری یا زرتشتی‌گری عدول می‌کردند و املاک و اسباب خویش مسلم گردانیده و اهل طبرستان چون از او عدل دیدند، به او پیوستند.[2]
2. حضور امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در طبرستان و شهرهای آمل و بابل در زمان خلافت عمر یا عثمان.[3] اما با وجود نوشته‌های برخی منابع تاریخی، پاره‌ای دیگر از منابع و نیز برخی محققان این موضوع را منتفی دانسته‌اند.[4] از این‌رو، با قطعیت تمام نمی‌توان گفت که آن بزرگواران به حضور فیزیکی خود در این منطقه، مایه نشر و گسترش اسلام در آنجا شدند.
3. اسلام آوردن فرمانروای یک خاندان محلی کوچک به نام «پادوسبانان» در منطقه‌ای در غرب طبرستان به نام «رویان» بوده است. این فرمانروا که ششمین حاکم این خاندان محلّی کوچک بود، نام اسلامی «عبدالله بن وندا امید» را برای خود برگزید. او بین سال‌های 207 تا 205ق، حکومت کرد. به نظر می‌رسد که اسلام آوردن وی در گرایش مردم رویان و غرب طبرستان (مازندران) به اسلام نباید بی‌تأثیر بوده باشد.[5]
4. قیام علویان طبرستان که در آخرین سال حکومت عبدالله بن وندا امید در سال 250ق رخ داد. عبدالله بن وندا اگرچه شیعه نبود ولی با علویان زیدی شیعه مذهب، روابط خوبی داشت. حتی در دعوت از حسن بن زید علوی، داعی کبیر به قیام علیه طاهریان و حاکم ستمگر آنها در چالوسِ رویان به نام محمد بن اوس.[6] به وسیله مردم و بزرگان رویان، عبدالله بن وندا امید در صدر دعوت‌کنندگان بود.[7] وی پس از پیروزی حسن بن زید و تأسیس حکومت علویان طبرستان به عنوان یکی از نمایندگان داعی کبیر برگزیده شد و این مسئله حکایت از نفوذ علویان در منطقه رویان و میان مردم و بزرگان و فرمانروایان پادوسبانی داشته است.[8]
علویان طبرستان که دارای مذهب شیعه زیدی بودند به مخالفت با عباسیان و خلافت آنها و همچنین مذهب اهل سنت شافعی که مذهب خاندان عباسی نیز بود، پرداختند. در پی نارضایتی مردم رویان از ظلم و بیداد حاکم طاهری، آنان از سادات علوی مقیم در کجور[9] و ری استمداد طلبیدند. سید محمد نامی مشهور به کیا دبیر صالحانی یا سلطان کیمدور[10] در روستای صالحان کجور که مردم به وی رجوع کرده بودند، آنان را به دامادش حسن بن زید علوی در ری ارجاع داد و رهنمون ساخت.[11] حسن بن زید دعوت مردم را پذیرفت و به کجور آمد و در آن‌جا خطبه خواند و قیام را شروع کرد و حکومت علویان طبرستان را در 250ق تأسیس کرد.[12]
حکومت علویان طبرستان تأثیر بسیار زیاد و عمده‌ای در گسترش اسلام در طبرستان و نفوذ و گسترش تشیّع از نوع مذهب شیعه زیدی در این سرزمین داشته است.[13] در حالی که قبل از آن مذهب سنّت شافعی نفوذ بیشتری در بین مردم طبرستان داشت.[14]
بنابراین، مهم‌ترین عامل گرایش مردم مازندران به دین اسلام به‌صورت تدریجی، بر اثر تبلیغات سادات و علویان و با علاقه و میل قلبی آنها صورت گرفته است.[15]
5. مسافرت امام حسن عسگری(ع) به طبرستان در حدود سال 260ق است. اسنادی نیز در این زمینه وجود دارد، با وجود این‌که این اسناد چندان متقّن نیستند.[16] اگر چنین چیزی را بپذیریم؛ این سفر با تسلط علویان بی‌رابطه نیست، و شاید عدم انعکاس این سفر در تاریخ نیز با استبداد مطلقه خاندان بنی عباس و در تقیّه بسر بردن ائمه طاهرین(ع) مربوط است.
6. از اواخر قرن ششم و اوایل قرن هفتم قمری بود که تشیّع امامیه اثنی‌عشری در مازندران به‌وسیله سیّد رکن الدین ساری و برادرش سید اشرف الدین با اعلام بطلان مذهب زیدیه قوّت بیشتری گرفت و در عهد سادات مرعشی[17] که خود پیرو تشیّع اثنی‌عشریه بودند، بیش از پیش به ترویج این مذهب پرداختند.[18] به هر روی، هنوز برای گسترش عمومی و رسمی شدن شیعه امامیه راه درازی باقی مانده بود. تنها از قرن هشتم و نهم و دهم هجری و با اقدامات سلسله‌های حکومتی محلی سادات مرعشیان مازندران (تأسیس 760ق) و پادوسبانان رستمدار (808ق) و سلسله حکومتی صفویه به‌وسیله شاه اسماعیل یکم (907ق) به ترتیب تاریخی بود که شیعه امامیه در مازندران و رستمدار و ایران مستقر و تثبیت شد و رسمی گردید.[19]
 

[1]. حکیمیان، ابوالفتح، علویان طبرستان، ص 6 – 7 و 25، تهران، الهام، 1363ش؛ یوسفی نیا، علی اصغر، تاریخ تنکابن، ص 129، تهران، قطره، چاپ دوم، 1371ش؛ شجاع شفیعی، محمد مهدی، تاریخ هزار ساله اسلام در نواحی شمالی ایران، ص 95، تهران، اشاره، چاپ دوم، 1386ش.
[2]. مرعشی، میر سید ظهیرالدین، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 13، تهران، شرق، چاپ سوم، 1368ش؛ آملی، اولیاء الله، تاریخ رویان، ص 59، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1348ش؛ ابن ‌اسفندیار، بهاء الدین محمد بن حسن، تاریخ طبرستان، ص 176، تهران، کلاله خاور، چاپ دوم، 1366ش.
[3]. بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ص 326، بیروت، دار و مکتبة الهلال، 1988م؛ تاریخ طبرستان، ص 73؛ تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، 124.
[5]. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 15 و 130.
[6]. همان، ص 67، 128 – 129؛ تاریخ رویان، ص 76 – 77 و 86 – 87؛ تاریخ طبرستان، ج 1، ص 223 – 224.
[7]. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 130؛  تاریخ رویان، ص 88؛ تاریخ طبرستان، ج 1، ص 228.
[8]. تاریخ رویان، ص 88.
[9]. ابن اسفندیار، تاریخ طبرستان، ج 1، ص 228؛ تاریخ رویان، ص 87؛ تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 129.
[10]. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 129.
[11]. تاریخ طبرستان، ج 1، ص 228 – 229؛ تاریخ رویان، ص 87 – 89؛ تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ص 15 و 129 – 130.
[12]. پیرنیا، حسن، اقبال آشتیانى‏، عباس، تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاریه، ص 115، تهران، خیام‏، چاپ نهم‏، 1380ش.
[13]. علویان طبرستان، ص 68 – 116.
[14]. نک: کاهن، کلود، مقاله سلسله‌های کوچک شمال ایران، تاریخ کمبریج، تاریخ ایران از اسلام تا سلاجفه، گردآورنده: فرای، ریچارد نیلسون، ترجمه: حسن انوشه، ص 179، تهران، امیر کبیر، چاپ اول، 1363ش؛ مشکور، محمد جواد، مقدمه تاریخ طبرستان و رویان و مازندران از ظهیرالدین مرعشی، ص  20، تهران، شرق، 1368ش.
[15]. نک: یوسفی، صفر، سیر تحول دین و مذهب در مازندران، فلصنامه تخصصی فقه و تاریخ تمدن، شماره 16، 1387ش،  ص 167 – 188.
[16]. نک: یوسفی، صفر، سندی از مسافرت احتمالی امام حسن عسگری(ع) به منطقه نور و مازندران، مجموعه مقالات در گستره مازندران، دفتر دوم، ص 141 – 145.
[17]. کریمان، حسین، سیر و قیام زید بن علی، ص 378، تهران، علمی و فرهنگی، 1364ش.
[18]. تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، مقدمه، ص 20.
[19]. همان، ص 20؛ غفاری قزوینی، قاضی احمد، تاریخ جهان آرا، ص 186، تهران، چاپخانه نیکپور، 1342ش.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    726433 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    463790 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    325437 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    315071 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    301798 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    271675 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    257386 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    255747 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    252553 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    194617 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

4828  نفر