جستجوی پیشرفته
بازدید
726
تاریخ بروزرسانی 1396/05/29
 
کد سایت fa68435 کد بایگانی 83858 نمایه ادله شهود و قسم در دعواها
طبقه بندی موضوعی حدیث|احکام قضایی
خلاصه پرسش
آیا درباره شاهد آوردن و سوگند خوردن در دادگاه‌ها، آیه یا روایتی داریم؟
پرسش
آیات و روایات فقهی و حقوقی مربوط به شهود و قسم خوردن در دادگاه‌ها کدام‌اند؟
پاسخ اجمالی
در قرآن و روایات به موارد گوناگون قسم و سوگند اشاره و یا تصریح شده است. در این نوشتار به برخی از آنها اشاره می‌شود.
الف. لزوم شهادت دادن در قرآن
خداوند متعال در طولانی‌ترین آیه قرآن(آیه 282 سوره بقره) و نیز آیه بعدی آن براى معاملات با تمام جزئیات و در تمام مراحل آن و برای امور اقتصادى مسلمانان و نظم کار آنها توجه عمیقى دارد.[1] خداوند متعال در این آیه شریفه می‌فرماید براى این‌که جلب اطمینان بیشترى شود، و قرارداد از مداخلات احتمالى طرفین سالم بماند، باید قرارداد نوشته شود[2] و به وسیله شخص سومى که عادل است، تنظیم گردد.[3]
سپس برای محکم‌تر کردن قرارداد اضافه می‌کند: علاوه بر نوشتن، از مردان دو نفر را به عنوان شاهد انتخاب کنید که مسلمان[4] و مورد رضایت و اطمینان شما باشند[5] و اگر دو مرد نباشند، یک مرد و دو زن شهادت دهند کافى است.[6]
یکى دیگر از احکامی که این آیه به آن اشاره می‌کند، این است که هرگاه شهود را برای شهادت دادن دعوت کنند،[7] خوددارى نکنند.[8]

ب. قسم خوردن از نگاه روایات
قاعده شهود و نیز قسم خوردن، از روایات اهل بیت(ع) نیز قابل اثبات است. یکی از ادله در بحث لزوم قسم خوردن، قاعده فقهی مشهور «البینة علی المدّعی و الیمین علی من انکر»؛ یعنی کسی که مدّعی است باید بیّنه و گواه بیاورد و کسی که علیه او اقامه دعوی شده و در مقام انکار است در صورت عدم اثبات ادعا از سوی مدّعی و درخواست وی، باید بر بی‌گناهی خود سوگند یاد کند. این قاعده برگرفته از روایات است:
1. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «الْبَینَةُ عَلَى مَنِ ادَّعَى وَ الْیمِینُ عَلَى مَنِ ادُّعِی عَلَیه‏».[9]
البته باید توجه داشت که از این قاعده فقط در مورد اموال می‌توان استفاده کرد و در مورد «دماء؛ خون» نمی‌توان کمک گرفت؛ چنان‌که در روایتی امام صادق(ع) فرمود: «خداوند متعال در مورد دماء(خون) به غیر از آن چیزی که در اموال است، حکم کرده است. در اموال این‌گونه حکم کرده است که مدّعی بیّنه بیاورد و قسم را برای مدعی علیه قرار داده است؛ اما در مورد خون، بیّنه را باید مدعی علیه بیاورد و قسم را برای مدعی قرار داده است، تا به این وسیله خون انسان مسلمان را هدر نرود».[10]
2. امام صادق(ع) از رسول خدا(ص) نقل می‌کند که فرمودند:‏ «همانا من بین شما به بیّنه و سوگند قضاوت می‌کنم. [نه براساس علم نهان]؛ چه بسا باشد که برخى از شما در طرح دعوا خطا کند و راه داورى صحیح را بر خود ببندد...». [11]
3. عدی بن عدی از پدرش نقل می‌کند که امرؤ القیس با شخصی از اهل حضرموت نزد رسول خدا(ص) در مورد زمینی شکایت کردند. رسول خدا به امرؤالقیس فرمود: «آیا شاهد(بیّنه‌ای) داری؟»، او در جواب گفت: خیر. رسول خدا فرمود: «پس او باید قسم بخورد». امرؤالقیس گفت: در این صورت تمام زمین من می‌رود. پیامبر در جواب فرمود: «اگر زمین تو با قسمِ [دروغ] او از دست برود، خداوند در روز قیامت به او نگاه نخواهد کرد و او را پاک نخواهد کرد و برای او عذاب دردناکی است. در این حال آن مرد داد کشید و زمین را به امرؤالقیس برگرداند».[12]
4. برید بن معاویه می‌گوید از امام صادق(ع) در مورد «قسامه» پرسیدم؟ امام(ع) هم در جواب فرمود: «در تمام حقوق بیّنه بر عهده مدعی و قسم بر عهده مدعی ‌علیه می‌باشد؛ مگر در خون».[13]
بنابراین، منبع فقهی و حقوقی قسم برای حل دعواها بجز در مورد خون، قرآن و روایاتی است که از پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) وارد شده است.
غیر از آیاتی گه در ابتدای پاسخ بدان اشاره شد، آیات ذیل نیز در مورد شهادت و سوگند است:
نساء، 6 و 15 و 135.
مائده، 8 و 106 و 107 و 108.
نور، 4 و 6 و 8 و 13.
یوسف، 26.
معارج، 33.
 
 

[1]. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏2، ص 390، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.‏
[2]. «وَ لْیُمْلِلِ الَّذِی عَلَیْهِ الْحَق‏».
[3]. «فَاکْتُبُوهُ وَ لْیَکْتُبْ بَیْنَکُمْ کاتِبٌ بِالْعَدْل».
[4]. «وَ اسْتَشْهِدُوا شَهِیدَیْنِ‏ مِنْ رِجالِکُمْ».
[5]. «مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَداءِ».
[6] *(فَإِنْ لَمْ یَکُونا رَجُلَیْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ‏)*«آیه 228 سوره بقره»
[7]. این احتمال نیز داده شده که هم پذیرفتن دعوت براى تحمل شهادت (دیدن واقعه) لازم است، و هم براى اداى شهادت. تفسیر نمونه، ذیل آیه 282 سوره بقره.
[8]. «وَ لا یَأْبَ الشُّهَداءُ إِذا ما دُعُوا».
[9]. کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‏7، ص 415، «بابُ أَنَّ الْبَیِّنَةَ عَلَى الْمُدَّعِی وَ الْیَمِینَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَیْه»، ‏تهران، دار الکتب الإسلامیة‏، چاپ چهارم، 1407ق‏.
[10]. همان، ج ‏7، ص 362، «بابُ الْقَسامة».
[11]. همان، ص 414، «بابُ أَنَّ الْقَضَاءَ بِالْبَیِّنَاتِ وَ الْأَیْمَان»‏.
[12]. حر عاملى، محمد بن حسن، وسائل الشیعة،‏ ج ‏27، ص 235، «بابُ أَنَّ الْبَیِّنَةَ عَلَى الْمُدَّعِی وَ الْیَمِینَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَیْه»‏، قم، مؤسسة آل البیت(ع)‏، چاپ اول، 1409ق.
[13]. همان، ج ‏7، ص 361، «بابُ الْقَسامة».
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • آیا گستره ولایتِ ولی فقیه شامل کشورهای دیگر نیز می شود؟
    6915 حکومت دینی در نظام بین الملل 1387/01/28
    اسلام در ازاى مفهوم "کشور"، مفهوم "سرزمین" و در مقابل مفهوم "ملت"، مفهوم "امّت" را مطرح کرده است. سرزمین اسلام یکى است و خط هاى فرضى و قرارداى از دید اسلام، اثرى در هویت یگانه آن ندارد. این سرزمین یگانه در حالت ایده آل توسّط یک امام ...
  • مرگ چیست و آیا می‌توان زمان آن‌را به تأخیر انداخت؟
    22501 غایت شناسی 1386/12/05
    مرگ از نگاه فلاسفه اسلامى این است که نفس آدمى تدبیر بدن را رها نموده و از بدن منقطع گردد. البته این دیدگاه نشأت گرفته از قرآن و روایات است که ماهیت مرگ را فنا و نیستى نمی‌دانند. در متون اسلامى، تعبیرات مختلفى پیرامون مرگ وجود دارد که ...
  • تعریف قیاس اقترانی و استثنائی در منطق؟
    10265 قیاس اقترانی و استثنائی 1390/10/22
    نتیجه قیاس، گاهى به صورت پراکنده در مقدمتین موجود است؛ یعنى هر جزء (موضوع و یا محمول در حملیه، و مقدّم یا تالى در شرطیه) در یک مقدمه قرار گرفته است، و گاهى یک جا در مقدمتین قرار گرفته است. اگر به صورت پراکنده در مقدمتین قرار گیرد، «قیاس ...
  • مختصری از زندگی‌نامه «جعفر بن محمد بن قولویه» را ارائه نمایید؟
    617 شخصیت های شیعی 1395/07/04
    جعفر بن محمد بن قولویه[1] قمی[2] با کنیه أبو‌القاسم‏؛[3] یکی از برجسته‌ترین علمای قرن چهارم هجرى‏ بود که در نقل و ترویج احادیث و پرورش شاگرد، نقش فراوان داشته است. ایشان در نزد عموم علمای پس ...
  • چرا ازدواج با محارم حرام است؟
    19411 گوناگون 1392/08/19
    به یقین خداوند حکیم مصالحی برای این کار در نظر داشته است. دلیل این حکم، آیه 23 سوره نساء است. در این آیه خداوند می‌فرماید: «مادران، دختران، خواهران، عمه‏‌ها، خاله‌‏ها، دختران برادران، دختران خواهران، زنانى که شما را شیر داده‌‏اند، خواهران شیری و مادران زنانتان بر شما حرام ...
  • آیا احادیثی درباره رفتار صحیح با خانواده همسر وجود دارد؟
    1571 روابط مرد و زن و خانواده 1395/01/04
    گرچه شاید روایتی صریح وجود نداشته باشند که ویژه چگونگی رفتار صحیح با خانواده همسر و یا توصیه به آن باشد، اما می‌توان لزوم چنین رفتاری را از چند راه ثابت کرد: الف. استفاده از عمومات و مطلقاتی که ما را به رفتار درست با دیگران به‌ویژه مؤمنان ...
  • در روایتی از پیامبر(ص) 99 نام برای خدا برشمرده شده است. معنی این نام‌ها چیست؟
    1651 درایه الحدیث 1395/05/03
    امام صادق(ع) از پدرش و او از پدرانش از رسول خدا(ص) نقل کرده‌ که خداى تعالى 99 نام دارد. هر کس نسبت به آنها شناخت و معرفت داشته باشد داخل بهشت می‌شود. [1] البته شاید به نظر برسد که برخی از این نامها با ...
  • چرا خداوند ماهیت ندارد؟
    1433 صفات الهی 1395/04/24
    دلیل اصلی این‌که خداوند - واجب الوجود - ماهیت ندارد، این است که ماهیت به معنای حد وجود است، حد نیز به معنای پایان و نهایت است؛ و خداوند چون بی‌نهایت و نامحدود است، بنابراین ماهیت ندارد. توضیح کامل این مطلب را باید در تبیین اصالت وجود و ...
  • آیا اجداد و فرزندان مالک اشتر موحد و مؤمن به ولایت بوده اند؟
    13424 شخصیت های شیعی 1388/07/23
    در کتاب‌های معتبر تاریخ و سیره‌نگاری در خصوص موحد بودن اجداد مالک اشتر که از طایفه «نخع» و «مذحج» یمن بوده‌اند، چیزی ذکر نشده است. آنچه در تاریخ آمده است، تنها این مطلب است که این طایفه از پیشتازان یمن به سوی اسلام بودند. مالک ...
  • دختری هستم که به صورت مادرزادی رحم ندارم. آیا لازم است که زمان ازدواج اعلام کنم؟
    14660 مبانی فقهی و اصولی 1391/01/27
    اعلام این عیب به خودی خود واجب نیست مگر اینکه از آن سؤال شود. در عین حال با توجه به اهمیت این موضوع برای غالب افراد، چه بسا عدم ابراز این عیب به معنای سالم جلوه دادن خود ارزیابی شود، که این امر ممکن است در ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    785739 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    487265 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    351063 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    343268 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    339390 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    283544 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    277996 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    276781 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    273845 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    230829 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6383  نفر