جستجوی پیشرفته
بازدید
1550
آخرین بروزرسانی: 1398/09/12
خلاصه پرسش
چه افرادی به عنوان کاتبان وحی هنگام نزول آیات قرآن در کنار پیامبر اسلام(ص) حضور داشته و آن‌را می‌نگاشتند؟
پرسش
طبق نظر اهل‌سنت تنها کسی که هنگام نزول قرآن در کنار پیامبر(ص) بودند، چه کسی است؟
پاسخ اجمالی

پس از نزول آیات قرآن بر پیامبر اسلام(ص)، حضرتشان آنها را تلاوت فرموده و افراد مخصوصی که در کنار ایشان بودند، آن آیات را می‌نوشتند. البته دلیلی وجود ندارد که غیر از آنان، افراد دیگر حق نگارش آیات را نداشتند.

به هر حال، نزول قرآن در شرایط مختلفی انجام شد و ممکن بود در هر مقطع، افراد مختلفی در کنار پیامبر(ص) حضور داشته باشند؛ از این‌رو بعید است فرد خاصی همواره در هنگام نزول تمام آیات در کنار پیامبر(ص) به عنوان کاتب وحی حضور می‌داشت. هم‌چنین افرادی نیز به عنوان کاتب پیامبر(ص) معرفی شده‌‌اند که مشخص نیست که آیا کاتب قرآن بودند و یا سخنان و نامه‌های آن‌حضرت را می‌نوشتند. با این وجود، در برخی منابع، افرادی را به عنوان کاتبان وحی معرفی کرده‌اند:

1. امام علی(ع)؛[1]

امام علی(ع) ‏فرمود: «هیچ آیه‏اى از قرآن بر رسول خدا(ص) نازل نشد، مگر آن‌که آن‌را بر من می‌خواند و املا می‌فرمود و من آن‌را با خط خود می‌نوشتم و تأویل و تفسیر و ناسخ و منسوخ و محکم و متشابه آن‌را به من آموخت و از خداى تعالى خواست که فهم و حفظ آن‌را به من تعلیم دهد و هیچ آیه‏اى از کتاب خدا را فراموش نکردم ...‏».[2]

امام صادق(ع) فرمود: اگر کسی از مردم ادعا کند که تمام قرآن را همان‌گونه که نازل شده است، گردآوری کرده، دروغ‌گو است و قرآن با چنین دقتی تنها نزد امام علی(ع) و امامان بعد می‌باشد».[3] همچنین گزارش شده که امام علی(ع) علاوه بر آنکه کاتب وحى بود، متون دیگر را نیز برای پیامبر(ص) مى‏نوشت.[4]

2. زید بن ثابت؛[5] برخی گزارشات تاریخی حاکی از کاتب وحی بودن زید بن ثابت است.[6] او هم‌چنین نامه‌های پیامبر(ص) برای پادشاهان را می‌نوشت؛[7] اما در بخشی از دوران نزول وحی - به دلیل سن کمی که داشت – نمی‌توان او را از کاتبان وحی به شمار آورد.[8]

3. ابی بن کعب؛[9] او از بزرگان یهود بود که اطلاعاتی از کتاب‌های کهن داشت و هنگامی که مسلمان شد، به کتابت وحی پرداخت.[10] او در نوشتن سوره‌های مکی حضور نداشت.[11] اما برخی منابع، او را به عنوان اولین کسی معرفی کردند که در مدینه وحی را می‌نوشت.[12]

4. عبدالله بن ابی‌سرح؛

او برادر رضاعی عثمان است که در مکه به پیامبر اسلام(ص) ایمان آورد و سپس به مدینه هجرت کرد و از آن‌جا که دارای خط زیبایی بود، هنگام نزول وحی، نزد پیامبر(ص) ‌رفته و آن‌را می‌نوشت؛ اما بعد از مدتی مرتد شده و به سوی مکه بازگشت.[13] گفته می‌شود که آیه «وَ مَنْ‏ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى‏ عَلَى اللَّهِ کَذِباً أَوْ قالَ أُوحِی ...»،[14] در نکوهش او نازل شد و هنگام فتح مکه، پیامبر(ص) دستور کشتن او را صادر کرد، اما عثمان وساطت کرده و مانع از کشتن او شد.[15] وقتی او را دفن کردند، زمین جسد او را قبول نکرد.[16]

5. ابان بن سعید بن عاص؛[17] او در صلح حدیبیه یا جنگ خیبر اسلام آورد.[18] او به همین دلیل نمی‌توانست در نوشتن آیات مکی و یا آیات سال‌های ابتدایی هجرت حضور داشته باشد.

6. علاء بن حضرمی؛[19] پیامبر اسلام(ص) پیش از فتح مکّه، علاء بن حضرمى را به عنوان نماینده خود نزد فرمانروای بحرین فرستاد که بعد از اسلام آوردن فرمانروا و مردم آن‌جا، از طرف پیامبر(ص) به عنوان امیر آن ناحیه منصوب شد.[20] لذا او دیگر نمی‌توانست آیاتی که بر حضرتشان نازل می‌شد را بنویسد.

7. شرجیل بن حسنه طانحی؛[21] اگرچه او از کسانی بود که در آغاز اسلام ایمان آورد، اما چون به سمت حبشه هجرت کرد؛ نمی‌توانست در نوشتن بخشی از آیات مکی حضور داشته باشد.[22]

8. حنظله بن ربیع اسدی؛[23] اگرچه به او حنظله کاتب گفته می‌شود،[24] با این وجود گزارش شده که او تنها یک مرتبه توانست برای پیامبر(ص) چیزی بنویسد.[25]

غیر از آنچه گفته شد، گزارش‌هایی نیز در کتاب‌های تاریخی و حدیثی وجود دارد که افراد دیگری را به عنوان کاتب وحی معرفی می‌کند:

مغیره بن شعبه، حصین بن نمیر، عثمان بن عفان[26]، خالد بن سعید،[27] ابوبکر، عمر، عثمان، عامر بن فهیره، ثابت بن قیس بن شماس، معاویه بن ابوسفیان،[28] مغیره بن شعبه، عبدالله بن زید، و جهیم بن صلت، زبیر بن عوام، و خالد بن ولید، عمرو بن‏ عاص، عبدالله بن رواحه، محمد بن مسلمه، عبدالله بن عبدالله بن أبی، و معیقیب بن ابی فاطمه[29]،[30] و ...

 

 

[1]. «نویسنده متن صلح‌نامه حدیبیه»، 38333.

[2]. شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 1، ص 284، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ دوم، 1395ق.

[3]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 1، ص 228، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[4]. ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162، قم، علامه، چاپ اول، 1379ق.

[5]. ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابة فی تمییز الصحابة، تحقیق، عبد الموجود، عادل احمد، معوض، علی محمد، ج 7، ص 148، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1415ق.

[6]. ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله‏، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، تحقیق، البجاوی، علی محمد، ج 2، ص 538، بیروت، دار الجیل، چاپ اول، 1412ق.

[7]. مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162.

[8]. «زندگی‌نامه زید بن ثابت»، 89806.

[9]. مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162؛ یعقوبی، احمد بن أبی یعقوب‏، تاریخ الیعقوبی، بیروت، ج 2، ص 80، دار صادر، چاپ اول، بی‌تا.

[10]. زرکلی، خیر الدین، الاعلام، ج 1، ص 82، بیروت، دار العلم للملایین، چاپ هشتم، 1989م.

[11]. ابن کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج 5، ص 340، بیروت، دار الفکر، 1407ق.

[12]. صالحی دمشقی‏، محمد بن یوسف، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج 11، ص 375، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1414ق.

[13]. صفدی، صلاح الدین خلیل بن أیبک، الوافی بالوفیات، ج 17، ص 191، بیروت، دار إحیاء التراث، 1420ق.

[14]. انعام، 93.

[15]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب،‏ ج 1، ص 210 – 211، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق.

[16]. ابن طاووس، علی بن موسی، الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، محقق، مصحح، عاشور، علی، ج 2، ص 502، قم، نشر خیام، چاپ اول، 1400ق.

[17]. مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162.

[18]. البدایةوالنهایة، ج ‏5، ص 340.

[19]. مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162؛ تاریخ‏الیعقوبى، ج ‏2، ص 80.

[20]. رفیع الدین اسحاق بن محمد همدانى قاضى ابرقوه، سیرت رسول الله، تحقیق، مهدوی، اصغر، ج 2، ص 1026، تهران، خوارزمى، چاپ سوم 1377ش.

[21]. مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162؛ تاریخ‏الیعقوبى، ج ‏2، ص 80.

[22]. أ ابن اثیر جزری، علی بن محمد، اسد الغابة فی معرفة الصحابة، ج 2، ص 361، بیروت، دار الفکر، 1409ق.

[23]. مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162؛ تاریخ‏الیعقوبى، ج ‏2، ص 80.

[24]. الاصابة فی تمییز الصحابة، ج ‏2، ص 117.

[25]. ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، تحقیق، عطا، محمد عبد القادر، ج 6، ص 123، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ اول، 1410ق.

[26]. مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162؛ تاریخ‏الیعقوبى، ج ‏2، ص 80.

[27]. مناقب آل أبی طالب ع، ج1، ص 162.

[28]. «زندگی‌نامه معاویه»، 55805.

[29]. ابن سید الناس‏، عیون الاثر، ج 2، ص 382 – 383، بیروت، دار القلم‏، چاپ اول، 1414ق.

[30]. «رسانندگان نامه‌های پیامبر(ص) به پادشاهان»، 102952.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    926632 دستور العمل ها
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    617715 Laws and Jurisprudence
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولو العزم چه کسانی هستند؟ چرا اولو العزم نامیده شدند، و کتاب‌‌های آنها چه نام دارد؟ و چرا زرتشت و داوود(ع) اولو العزم نیستند؟
    548902 پیامبران و کتابهای آسمانی
    واژۀ «اولو العزم» در آیۀ 35 سورۀ احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است، و اولو العزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بودند. در روایات برای پیامبران اولو العزم شرایطی ذکر شده است:داشتن دعوت جهان‌شمول،داشتن شریعت و دین،داشتن ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    452615 Laws and Jurisprudence
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    440545 Laws and Jurisprudence
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    388535 معصومین
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    385396 تفسیر
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    377118 Practical
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    338770 Laws and Jurisprudence
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    327305 Laws and Jurisprudence
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...