جستجوی پیشرفته
بازدید
201
تاریخ بروزرسانی 1395/09/25
خلاصه پرسش
حصر در آیه ولایت، حصر حقیقی است یا اضافی؟
پرسش
حصر در آیه ولایت حصر، حقیقی است یا اضافی؟ لطفاً با دلیل توضیح دهید.
پاسخ اجمالی
«إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ»؛[1] سرپرست و ولىّ شما، تنها خدا است و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‌اند. همان‌ها که نماز را برپا می‌دارند، و در حال رکوع، زکات می‌دهند».
یکی از آیاتی که ولایت امام علی(ع) را اثبات می‌کند، همین آیه شریفه است. این آیه با کلمه «إنّما» آغاز می‌شود که در لغت عرب به معناى انحصار می‌آید[2] و مفاد آن، اثبات و نفی است؛ زیرا کلمه «انّما» یک معنا را به گونه‌ای برای یک موضوع ثابت می‌کند که همزمان همان معنا را برای غیر آن، نفی می‌کند.[3] بنابراین، کلمه «إنّما» در آیه شریفه را تنها باید بر ولایتی خاص حمل کرد؛ ولایتی که اوّلاً و بالذات به خداوند اختصاص دارد و برای دیگران با اذن و مشیّت الهی ثابت می‌شود.[4] اما ولایت به معنای نصرت و محبت اختصاصی نیست؛ زیرا لزوم یاری کردن و محبت مؤمنان به همدیگر، از لوازم بدیهی ایمان و مورد اجماع مسلمانان است؛ چنان‌که آیه کریمه: «المؤمنونَ وَ المُؤْمِنات بَعْضُهُمْ أَولیاءُ بَعْض»؛[5] «مردان و زنان مؤمن بعضی از آنها اولیای بعض دیگرند» نیز بر آن دلالت می‌کند.
البته فخر رازی معتقد است که «انّما» همیشه بر حصر دلالت نمی‌کند؛ زیرا در غیر حصر نیز به کار رفته است؛ چنان‌که در قرآن آمده است: «إِنّما الحیاة الدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْو»؛ «همانا زندگی دنیا لهو و لعب است»[6] روشن است که غیر از لهو و لعب نیز در زندگی دنیا متصور است.[7] همچنین آلوسی، شبهه کرده که اگر استدلال شیعه به این آیه تمام باشد و «انما» افاده حصر کند، در این صورت، امامت و سرپرستی یازده امام دیگر نفی می‌گردد؛ زیرا لازمه حصر حقیقی در آیه، انحصار حاکمیت و سرپرستی در خدا و رسول(ص) و علی(ع) و نفی از غیرِ آنان است.[8]
اما در پاسخ باید گفت:
1. ادیبان معروف عرب به دلالت «انّما» بر حصر تأکید کرده‌اند، به همین دلیل زمخشری در تفسیر آیه ولایت گفته است: «معنای "إنّما" این است که موالات باید به آنان اختصاص یابد».[9] اما باید توجه داشت که حصر بر دو نوع است: حصر حقیقی و حصر اضافی. اصل اوّلی در حصر، معنای حقیقی آن است، چه این‌که حصر اضافی جنبه ثانوی داشته و نیاز به قرائن دارد، و به دلیل نزول جداگانه آیه ولایت و سبب نزول خاصّ آن، چنین قرینه‌ای وجود ندارد؛ چون نزول سوره مائده، در اواخر عمر شریف پیامبر اسلام(ص) بود؛ لذا آیه ولایت، بیانگر تعیین سرپرست مسلمانان برای بعد از پیامبر(ص) است؛ امّا از آن‌جا که وجود امام معصوم در هر زمانی، ضرورت دارد،[10] باید ولایت بر مسلمانان به وسیله سرپرست جامعه، استمرار داشته باشد. بنابراین، آیه ولایت، مربوط به ولیّ بلا فصل بعد از پیامبر(ص) است و ناظر به زمان‌های بعد نیست تا انحصاری بودن آن با امامتِ سایر امامان(ع) منافات داشته باشد. به عبارت دیگر، با وجود امام علی(ع)، ولی مسلمانان جز او فرد دیگری نیست، اما بعد از حضرتشان، سرپرست مسلمانان همان فردی است که توسط خدا برگزیده شده و توسط سرپرست قبلی به مردم ابلاغ شده است.
2. فخر رازی با آن‌که در آیه ولایت می‌گوید که «إنّما» بر حصر دلالت ندارد؛ امّا در آیات دیگری که با «إنّما» آمده، حصر را فهمیده است. این آیات عبارت‌اند از: «فَإِنَّمَا عَلَیکَ الْبَلَاغُ»،[11] «یَسْٔئلُونَکَ عَنِ السَّاعَةِ أَیّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ رَبِّی»،[12] «قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا یُوحَیٰ إِلَی مِن رَّبِّی»،[13] «إِنَّمَا السَّبیلُ عَلَى الَّذینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ وَ هُمْ أَغْنِیاءُ»،[14] «قَالَ إِنَّمَا یَأْتِیکُم بِهِ اللهُ إِن شَاءَ وَ مَا أَنتُم بِمُعْجِزِینَ»،[15] «إِنَّمَا أَنتَ مُنذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هَادٍ».[16]
فخر رازی، در همه این آیات، از «إنّما» حصر و اختصاص فهمیده، اما تنها هنگامی که به آیه ولایت می‌رسد، ادّعا می‌کند که «إنّما» مفیدِ حصر نیست!
 

[1]. مائده، 55.
[2]. سیوطى، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، الأشباه و النظائر فی النحو، ج ‏4، ص 143، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ دوم؛ بابتى، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، ج ‏1، ص 273، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول.
[3]. دقر، عبدالغنى، معجم القواعد العربیة فی النحو و التصریف، ص 106، قم، الحمید، چاپ اول.
[4]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏3، ص 326، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش؛  سید مرتضی، علی بن الحسین، الذخیرة فی علم الکلام، ص 439 ـ 440، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، 1411ق؛ حمصی رازی، سدیدالدین، المنقذ من التقلید، ج 2، ص 302 – 303، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، 1412ق.
[5]. توبه، 71.
[6]. محمد، 36.
[7].  رازی، فخر الدین، التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)، ج 12، ص 386، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.
[8]. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج ‏3، ص 334 – 335، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1415ق.
[9]. ‏زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج ‏1، ص 648، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ سوم، 1407ق.
[11]. آل عمران، 20؛ نحل، 82؛ مفاتیح الغیب، ج ‏7، ص 176، و  ج ‏20، ص 254.
[12]. اعراف، 187؛ مفاتیح الغیب، ج ‏15، ص 423.
[13]. اعراف، 203؛ همان، ص 438 – 439.
[14]. توبه، 93؛ همان، ج ‏16، ص 123.
[15]. هود، 33؛ همان، ج ‏17، ص 341.
[16]. رعد، 7؛ همان، ج ‏19، ص 13.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • تنها کسی که توسط حضرت محمد(ص) غسل میت داده شد چه کسی بود؟
    3966 رفتار با پیروان 1392/02/12
    در کتاب‌های تاریخی مواردی ذکر شده است که پیامبر اسلام(ص)، برخی افراد را غسل داده‌اند، ولی در هیچ‌کدام از این منابع نام این افراد نیامده است. در یک مورد به عنوان فردی یهودی که همسایه پیامبر(ص) بود و مسلمان شد،[1] و در مورد دیگر ...
  • ویژگی بهترین مردم از دیدگاه قرآن کریم چیست؟
    9884 فضایل اخلاقی 1391/09/22
    در قرآن کریم ویژگی‌های زیادی برای برترین افرادی که ایمان آورده‌اند ذکر شده است که مهم‌ترین آنها عبارتند از: 1. تقوا:[1] خداوند در آیات متعددی دستور به تقوا داده و از کسانی که متقی هستند تجلیل کرده است. بنا بر فرموده‌ی خداوند در سوره‌ی ...
  • در آیه «هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِی رَبِّهِمْ» چرا برای اسم تثنیه «خَصْمَانِ»، از فعل جمع «اخْتَصَمُوا» استفاده شده است؟
    13158 لغت شناسی 1394/08/14
    صاحب کتاب «إعراب القرآن و بیانه» در این مورد می‌گوید: در این عبارت، نخست از تثنیه «خصمان» استفاده شد، سپس جمع «اختصموا»؛ چون «خصم» در اصل مصدر است و گرچه بیشتر به صورت مفرد مذکر می‌آید، اما جایز است به صورت تثنیه و جمع نیز آورده شود؛ و ...
  • آیا خطبه منسوب به حضرت اباالفضل(ع) که بر بام کعبه خوانده، مستند است؟
    7586 نقلهای غیر مستند 1392/02/17
    در فضای مجازی، خطبه‌ای منسوب به حضرت اباالفضل(ع) وجود داشته و ادعا شده که آن‌حضرت آن‌را بر بام کعبه در هشتم ذی الحجه سال 60 هـ.ق و در دفاع از امام حسین(ع) بیان فرمود. این خطبه در هیچ یک از منابع و کتاب‌های قدیم و قوی نقل نشده ...
  • اگر در نماز جماعت خواندن تسبیحات اربعه را فراموش کنیم، چه حکمی دارد؟
    6964 شکیات، سجده سهو و نماز احتیاط 1392/11/19
    در این‌گونه موارد، چنانچه جهت انجام رکوع خم نشده باشد، باید تسبیحات را بگوید و گفتن یک مرتبه کافی است.[1] ولی اگر به رکوع رفت یا از آن گذشته نیازی به برگشتن نیست و نمازش صحیح است.
  • منظور از عبارت «فرزندان آخرت» در سخنان امام علی(ع) چیست؟
    3199 روایات و دعاهای برجای مانده 1393/10/24
    منظور امام علی(ع) از این‌که امام و راهنمای جامعه باید از «فرزندان آخرت» باشد، این است که به آخرت و روز جزا اعتقاد داشته و آخرت طلب باشد، نه دنیا طلب و دارای حب جاه و مقام؛ زیرا که انسان براى آخرت خلق شده است؛ یعنى علت غایى ...
  • فرق بین ایمان و علم چیست؟
    10218 نسبت علم و دین 1388/04/16
    شایع ترین معنای علم نزد حکما ،علم به معنای مطلق ادراک است[1].دانشمندان و متکلمان غربی «ایمان» را به گونه­ای تعریف می کنند که با علم در یک مقوله نمی­گنجد، ولی ایماندر مکتب اسلام، بیان فلاسفه و علمای اسلام، همان یقین منطقی ...
  • آیا هر انسانی می‌تواند با فرشتگانی مانند جبرئیل سخن بگوید و آنان را ببیند؟
    239 ارتباط انسان با جهان 1395/09/14
    از نظر عقلی، به دلیل نوع خلقت و بُعد روحی وجود انسان که مجرد و ملکوتی و هم‌سنخ ملائکه است، این ارتباط ممکن می‌شود. از نظر نقلی نیز، آیات مربوط به گفت‌وگوی مریم و ساره با فرشتگان، و ... و روایات مربوط به تمثّل ملائکه برای انسان‌های غیر ...
  • آیا حکومت اسلامی با جمهوری اسلامی که امام پایه گذاری کرده اند متفاوت است؟
    8456 حکومت یا جمهوری 1388/08/06
    بین حکومت اسلامی با جمهورى اسلامى هیچ گونه تفاوت ماهوى و اساسى وجود ندارد، تنها مسئله‌اى که وجود دارد این است که حکومت اسلامی در صدد بیان ماهیّت حکومت است و منظور از آن حکومتى است که نظام‌هاى مختلف آن اعم از سیاسى، حقوقى و اقتصادى، مطابق و ...
  • منظور از چشم دل چیست؟
    5152 شهود قلبی 1391/08/25
    منظور از دیدن با چشم دل، همان‌گونه که در پاسخ‌هایی قبلی آمده بود، ادراک شهودی و دریافت با دل و قلب است؛ برای توضیح بیشتر سخن امام سجاد علی بن حسین(ع) را در این زمینه نقل می‌کنیم. آن‌حضرت می‌فرماید: برای هر انسان و بنده چهار چشم قرار ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    706445 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    456955 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    320268 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    305072 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    288979 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    267171 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    252983 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    248671 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    244344 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    183251 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

حامیان ما

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5773  نفر