جستجوی پیشرفته
بازدید
228
تاریخ بروزرسانی 1395/10/10
 
کد سایت fa74962 کد بایگانی 91586 نمایه سجده‌های واجب و مستحب در قرآن
طبقه بندی موضوعی تفسیر
خلاصه پرسش
سجده‌‌های واجب و مستحب قرآن، چگونه و توسط چه کسانی تعیین شده است؟
پرسش
سجده‌‌های واجب و مستحب قرآن، چگونه و توسط چه کسی تعیین شده است؟ روایاتی که سجده‌‌های واجب و مستحب را تعیین کرده ذکر نموده و احکام آن‌را بیان کنید.
پاسخ اجمالی
سجده بر پروردگار، عبادتی است که به صورت مستقل نیز ارزش والایی دارد. به طور طبیعی، اگر این سجده، هم‌زمان با تلاوت و یا استماع فرازی از قرآن باشد که به سجود اشاره می‌کند، از زیبایی و لطافت ویژه‌ای برخوردار خواهد شد.
اما این‌که سجده بعد از خواندن و شنیدن کدام آیات، واجب بوده و در کدام آیات از استحباب بیشتری برخوردار است، مطلبی است که باید ریشه آن‌را در روایات معصومان(ع) یافت.
الف. سجده‌های واجب
از امام باقر(ع) نقل شده است: «الْعَزَائِمُ مِنْ سُجُودِ الْقُرْآنِ أَرْبَعٌ فِی الم تَنْزِیلِ السَّجْدَةِ وَ فِی حم السَّجْدَةِ وَ فِی النَّجْمِ وَ فِی اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک‏... فَهَذِهِ الْعَزَائِمُ لَا بُدَّ مِنَ السُّجُودِ فِیهَا وَ أَنْتَ فِی غَیْرِهَا بِالْخِیَارِ إِنْ شِئْتَ فَاسْجُدْ وَ إِنْ شِئْتَ فَلَا تَسْجُدْ»؛[1] عزائم(سوره‌هایی که دارای سجده واجب هستند)، در قرآن چهار تا است؛ سوره سجده (الم تنزیل)؛ سوره فصلت؛ سوره نجم و سوره علق. این سوره‌های عزائم هستند که سجده واجب در آنها وجود دارد، اما در غیر اینها اگر خواستید، سجده کنید و اگر نخواستید، سجده نکنید.
از امام صادق(ع) چگونگی سجده واجب نیز بیان شده است : «عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: إِذَا قَرَأْتَ شَیْئاً مِنَ الْعَزَائِمِ الَّتِی یُسْجَدُ فِیهَا فَلَا تُکَبِّرْ قَبْلَ سُجُودِکَ وَ لَکِنْ تُکَبِّرُ حِینَ تَرْفَعُ رَأْسَکَ وَ الْعَزَائِمُ‏ أَرْبَعٌ‏ حم السَّجْدَةُ وَ تَنْزِیلٌ وَ النَّجْمُ وَ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک»؛[2]‏ عبد الله بن سنان از امام صادق(ع) نقل می‌کند؛ هنگامی که آیه سجده از سوره‌های عزائم را قرائت کردی، قبل از سجده تکبیر نگو، اما وقتی که سر از سجده برداشتی تکبیر بگو.
ب. سجده‌های مستحب
امام باقر(ع) در روایتی دیگر، مجموع سجده‌های واجب و مستحب در قرآن را پانزده مورد اعلام می‌فرماید: «مواضع السجود فی القرآن خمسة عشر موضعا أولها آخر الأعراف‏ و فی سورة الرعد وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ‏ و فی النحل وَ یَفْعَلُونَ ما یُؤْمَرُونَ‏ و فی بنی إسرائیل‏ وَ یَزِیدُهُمْ خُشُوعاً و فی کهیعص‏ خَرُّوا سُجَّداً وَ بُکِیًّا و فی الحج‏ إِنَّ اللَّهَ یَفْعَلُ ما یَشاءُ و فیها وَ افْعَلُوا الْخَیْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ‏ و فی الفرقان‏ وَ زادَهُمْ نُفُوراً و فی النمل‏ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِیمِ‏ و فی الم السجدة وَ هُمْ لا یَسْتَکْبِرُونَ‏ و فی ص‏ وَ خَرَّ راکِعاً وَ أَنابَ‏ و فی حم فصلت‏ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ‏ و فی آخر النجم‏ فَاسْجُدُوا لِلَّهِ وَ اعْبُدُوا و فی إذا السماء انشقت قوله وَ إِذا قُرِئَ عَلَیْهِمُ الْقُرْآنُ لا یَسْجُدُونَ‏ و آخر اقرأ باسم ربک وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِب».‏[3]، [4]
بنابر این با توجه به روایات فوق، موارد سجده‌های واجب و مستحب از سوی امامان(ع) مشخص شده است.
برخی از احکام سجده
1. در سجده واجب قرآن باید طوری عمل کرد که بگویند سجده کرده است.
2. اگر چه در سجده واجب و مستحب هر ذکری کفایت می‌کند، اما مستحب است سجده کننده در حال سجده این ذکر را بگوید: «لا اله الا الله حقا، لا اله الا الله ایماناً و تصدیقاً، لا اله الا الله عبودیة و رقا، سجدت لک یا رب تعبداً و رقّا لا مستکبراً و لا مستنکفاً، بل أنا عبد ذلیل خائف مستجیر».
3. اگر انسان به آیات مذکور گوش فرا دهد، واجب است که سجده کند و اگر تنها آنها را بشنود (به گوش او بخورند بدون این که قصد شنیدن داشته باشد) اگر چه سجده واجب نیست، ولی احتیاط آن است که سجده کند.
4. آنچه موجب وجوب سجده می‌شود شنیدن تمام آیه است، ولی اگر بخشی از آیه را هم شنید، احتیاطاً سجده کند.
5. سجده هنگام شنیدن این آیات، واجب فوری است و نباید تأخیر بیفتد و اگر احیاناً تأخیر افتاد در اولین فرصت باید آن‌را به جا آورد.
6. شنیدن از بچه یا کسی که قصد تلاوت ندارد و یا ضبط صوت، سجده کردن را واجب نمی‌کند، اگر چه احتیاط در آن است که سجده به جا آورد.
7. در سجده واجب قرآن نمی‌توان بر چیزهای خوراکی و پوشاکی سجده کرد، ولی سایر شرایط سجده را که در نماز است لازم نیست مراعات کرد.
8. خواندن سوره‌‌های سجده‌دار(سجده‌های واجب) در نماز موجب بطلان نماز می‌شود.
9. بر شخص جنب و حائض حرام است که حتی یک آیه و کلمه از این سوره‌ها(عزائم) را قرائت کند، چه آیه سجده باشد، یا آیات دیگر این چهار سوره.[5]
 

[1]. ابن حیون، نعمان بن محمد مغربی، دعائم الإسلام و ذکر الحلال و الحرام و القضایا و الأحکام، محقق، مصحح، فیضی، آصف، ج ‏1، ص 215، قم،‏ مؤسسة آل البیت علیهم السلام، چاپ دوم، 1385ق.
[2]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ‏3، ص 317، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[3]. دعائم الإسلام، ج ‏1، ص 215.
[5]. ر. ک: امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده، بنی‌‌هاشمی خمینی، سید محمد حسین، ج 1، ص 592- 596، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ هشتم، 1424ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    711812 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    458715 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    322121 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    307668 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    292320 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    268668 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    253979 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    250420 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    246934 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    186248 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5244  نفر