مراد از «تنافر»، «غرابت» و «مخالفت قیاس لغوی» در علم فصاحت و بلاغت چیست؟ - گنجینه پاسخ‌ها - اسلام کوئست - مرجعی برای پاسخگویی به سوالات دینی، اعتقادی و شرعی
جستجوی پیشرفته
بازدید
479
تاریخ بروزرسانی 1397/02/26
 
کد سایت fa84894 کد بایگانی 102579 نمایه «تنافر» در علم فصاحت و بلاغت
طبقه بندی موضوعی صرف و نحو
خلاصه پرسش
مراد از «تنافر»، «غرابت» و «مخالفت قیاس لغوی» در علم فصاحت و بلاغت چیست؟
پرسش
مراد از «تنافر»، «غرابت» و «مخالفت قیاس لغوی» در علم فصاحت و بلاغت چیست؟
پاسخ اجمالی
علم بلاغت به سه بخش «معانی»، «بیان» و «بدیع» تقسیم می‌گردد. یکی از مواردی که در بخش «معانی» مورد بررسی قرار می‌گیرد، «فصاحت کلمه» است. کلمه فصیح کلمه‌ای است که دارای «تنافر»، «غرابت» و «مخالفت با قیاس لغوی» نباشد.[1]
توضیح آن‌که کلمه مفرد ممکن است به سه لحاظ دارای عیب باشد:
1. عیب به لحاظ مادّه (یعنی حروفی که کلمه از آن تشکیل شده است). از این عیب به «تنافر» یاد می‌شود.
در مورد «تنافر» باید گفت؛ گاهی کلمه از حروفی تشکیل یافته است که سبب سختی تلفظ آن می‌گردد؛ مانند لفظ «هُعخُع». این سختی در کلمات به یک اندازه نیست و ممکن است کلمه‌ای دارای سختی متوسط یا کم باشد؛ نظیر کلمه «مستشزر» که دارای حدّ وسط در تنافر می‌باشد.[2] این‌گونه کلمات با آن‌که صحیح‌اند، اما به دلیل دشواربودن تلفظ، کلام را از بلاغت می‌اندازند.
معیار اصلی در تشخیص تنافر کلمات، «حُسن» (زیبایی و سلیس بودن) کلمه است؛ به این معنا که اهل زبانی که «ذوق سلیم» داشته و با ممارست و تمرین در یک زبان، سلیقه مطلوب را یافته است، آن کلمه را «حَسَن» بداند.[3] با این وجود، برخی از متخصصین فنّ بلاغت ویژگی‌هایی که سبب تنافر می‌شود را ذکر نموده‌اند. به عنوان مثال برخی گفته‌اند نزدیک بودن مخارج حروف یک کلمه سبب سختی تلفظ آن می‌گردد.[4]
2. عیب به لحاظ صورت (یعنی قیاس و ضابطه صرفی کلمه). از این عیب به «مخالفت قیاس لغوی» تعبیر می‌شود.
به عبارت دیگر، ماده و ریشه کلمه صحیح است و تنافری نیز در آن وجود ندارد، اما اشتقاق آن در قالب تعریف نشده صرفی می‌باشد که در بلاغت کلام، اخلال ایجاد می‌کند.
3. عیب به لحاظ دلالت بر معنا؛ که به آن «غرابت» گفته می‌شود و در زمانی رخ می‌دهد که کلمه‌ای با آن‌که تنافری نداشته و منطبق با قواعد صرفی نیز می‌باشد، اما معنای اراده شده توسط متکلم، معنای دور از ذهنی است که میان مردم مصطلح نبوده و شاید تنها در زوایای کتب لغوی قابل دسترسی باشد. طبیعی است که آوردن الفاظی که مخاطب در درک آن دچار مشکل شود، از بلاغت سخن خواهد کاست.
 

[1]. هاشمی، احمد، جواهر البلاغة، ص 7، مصر، الاعتماد، دهم، 1358ق.
[2]. خطیب قزوینی، جلال الدین، الایضاح فی علوم البلاغه، ج 1 ص 21، بیروت، دار احیاء العلوم، چهارم، 1998م.
[3]. اسفراینی، ابراهیم، الاطول فی علوم البلاغة، تحقیق، عنایة، احمد، مصطفی، علی، ج 1، ص 42، بیروت، دار التراث، اول، 1432ق.
[4]. الایضاح فی علوم البلاغه، ج 1 ص 21. در مقابل، برخی تصریح نموده‌اند که تباعد حروف به حسب مخارج یا تقارب آنها مربوط به علم مخارج بوده و در علم بلاغت بحث نمی‌شود، کما این‌که تفاوت حروف به لحاظ جهر و همس و استعلاء و... مربوط به این علم نمی‌باشند. الاطول، ج 1، ص 41-42.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    827012 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    504935 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    373353 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    372177 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    349708 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    296492 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    293112 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    287814 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    284177 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    260831 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5054  نفر