جستجوی پیشرفته
بازدید
759
تاریخ بروزرسانی 1396/12/08
 
کد سایت fa85825 کد بایگانی 103340 نمایه نشر علوم به تمام جهان از شهر قم
طبقه بندی موضوعی درایه الحدیث
خلاصه پرسش
روایتی در مورد کم‌رنگ شدن تدریجی جایگاه دانش دینی در کوفه و انتقال مرکزیت آن به شهر قم وجود دارد. نظرتان در باره این روایت چیست؟
پرسش
امام صادق(ع) می‌فرماید: «زود است که کوفه از مؤمنین خالی شود و علم از کوفه جمع شود. چنان‌که مار خود را در سوراخ خود جمع می‌کند ... سپس علم در شهری که او را قم گویند ظاهر شود و آن‌جا معدن علم و فضل گردد. به‌طوری‌که مستضعف در دین پیدا نشود حتی دختران خانه‌نشین نیز دانا شوند و این نزدیک ظهور قائم ماست». آیا این حدیث معتبر است؟
پاسخ اجمالی
با اقامت امام علی(ع) در شهر کوفه، این شهر اعتبار دیگرى گرفت. گروهى در این شهر پاى منبر حضرت علی(ع) نشستند و از سخنان آن‌جناب استفاده کردند و خود نیز از مربّیان و بزرگان علم و دانش شدند.[1]
از این رو شهر کوفه در روایات به «قبة الاسلام» نام‌گذاری شده،[2] و یکى از مراکز مهم براى نشر حدیث و علوم و معارف از نیمه دوم قرن اول هجری بوده[3] و تا قرنها ادامه یافت.
از همین روست که فردی چون امام صادق(ع)، بخاطر حضور تعداد زیادی از دانشجویان دینی سفری به این شهر دارند.
اما در مورد آنچه در پرسش آمده باید گفت که در روایتی به صورت مرسل -از کتاب تاریخ قم- وارد شده است که فعالیت‌های تبلیغی و دینی در کوفه و نجف به تدریج کم‌رنگ خواهد شد و در مقابل؛ در جایگاه شهر قم پُررنگ‌تر می‌شود؛ متن روایت چنین است:
«رُوِیَ بِأَسَانِیدَ عَنِ الصَّادِقِ(ع)‏ أَنَّهُ ذُکِرَ کُوفَةُ وَ قَالَ سَتَخْلُو کُوفَةُ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ یأزر [یَأْرِزُ] عَنْهَا الْعِلْمُ کَمَا تأزر [تَأْرِزُ] الْحَیَّةُ فِی جُحْرِهَا ثُمَّ یَظْهَرُ الْعِلْمُ بِبَلْدَةٍ یُقَالُ لَهَا قُمُّ وَ تَصِیرُ مَعْدِناً لِلْعِلْمِ وَ الْفَضْلِ حَتَّى لَا یَبْقَى فِی الْأَرْضِ مُسْتَضْعَفٌ فِی الدِّینِ حَتَّى الْمُخَدَّرَاتُ فِی الْحِجَالِ وَ ذَلِکَ عِنْدَ قُرْبِ ظُهُورِ قَائِمِنَا فَیَجْعَلُ اللهُ قُمَّ وَ أَهْلَهُ قَائِمِینَ مَقَامَ الْحُجَّةِ وَ لَوْ لَا ذَلِکَ لَسَاخَتِ الْأَرْضُ بِأَهْلِهَا وَ لَمْ یَبْقَ فِی الْأَرْضِ حُجَّةٌ فَیُفِیضُ الْعِلْمُ مِنْهُ إِلَى سَائِرِ الْبِلَادِ فِی الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ فَیَتِمُّ حُجَّةُ اللهِ عَلَى الْخَلْقِ حَتَّى لَا یَبْقَى أَحَدٌ عَلَى الْأَرْضِ لَمْ یَبْلُغْ إِلَیْهِ الدِّینُ وَ الْعِلْمُ ثُمَّ یَظْهَرُ الْقَائِمُ وَ یَسِیرُ سَبَباً لِنَقِمَةِ اللهِ وَ سَخَطِهِ عَلَى الْعِبَادِ لِأَنَّ اللهَ لَا یَنْتَقِمُ مِنَ الْعِبَادِ إِلَّا بَعْدَ إِنْکَارِهِمْ حُجَّةً».[4]
به چند سند از امام صادق(ع) روایت شده است که نام کوفه را ذکر کرد و فرمود: «به زودى کوفه از مؤمنان تهى شود و دانش از آن پنهان گردد، چنانچه مار در سوراخش پنهان شود. سپس دانش در شهرى پیدا شود که نام آن قم است، و آنجا معدن علم و فضل می‌گردد تا آن‌جا که در روى زمین هیچ کسی نسبت به دین ناآگاه نمی‌ماند، حتی معارف دینی به دست نو‌عروسان پرده‌نشین هم می‌رسد. این موضوع نزدیک به ظهور قائم ما رخ خواهد داد، و خدا، قم و اهل آن‌را حجت بر خلق قرار می‌دهد، و اگر چنین نباشد زمین اهل خود را فرو می‌برد و حجتى در زمین نمی‌ماند، و دانش از شهر قم به همه سرزمین‌ها در مشرق و مغرب منتشر می‌گردد و حجت خدا بر مردم تمام می‌شود تا کسى در روى زمین نماند که علم و دین به او نرسیده باشد. سپس قائم ظهور کند و سبب انتقام و خشم خدایى بر بنده‌ها می‌شود؛ زیرا خدا از بندگان انتقام نمی‌گیرد، مگر پس از این‌که حجت را انکار کنند.
اگرچه به دلیل مرسل بودن، در سند روایت خدشه وارد می‌شود؛ اما کم‌رنگ شدن فعالیت‌های تبلیغی دینی در کوفه و نجف و پُررنگ شدن تدریجی آن در قم و نشر معارف دینی از این شهر که تمام دنیا از آن بهره‌مند می‌شوند، به نوعی مؤیّد صحت این روایت است.
امروزه می‌بینیم که با پیشرفت فناوری، تمام جهانیان می‌توانند بدون آنکه از خانه خود خارج شوند، به معارف دینی - که قسمت عمده آن در شهر قم مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرد - دست یابند.
 

[3]. ابن حجر عسقلانى، احمد بن على، الإصابة فى تمییز الصحابة، ج 1، ص 57، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، 1415ق.
[4]. متن عربی این روایت در: مجلسى، محمد باقر‏، بحار الأنوار، ج 57، ص 213، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم، 1403ق‏؛ اما اصل روایت از جهت قدمت منبع به صورت فارسی در: قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ترجمه، قمى، حسن بن على بن حسن عبدالملک، ص 95 – 96، تهران، توس، 1361ش.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    833003 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    507947 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    377366 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    376794 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    351568 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    301092 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    294450 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    289649 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    287365 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    266756 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

3832  نفر