جستجوی پیشرفته
بازدید
856
تاریخ بروزرسانی 1397/02/25
 
کد سایت fa86335 کد بایگانی 103814 نمایه راه تشخیص اسم جامد از اسم مشتق
طبقه بندی موضوعی صرف و نحو
خلاصه پرسش
راه تشخیص اسم جامد از اسم مشتق چیست؟
پرسش
سلام؛ راه تشخیص اسم جامد از اسم مشتق چیست؟ مثلاً چگونه تشخیص دهیم کلمه «صعب» جامد است یا مشتق؟
پاسخ اجمالی
در دانش صرف، اسم مشتق چنین تعریف شده است: «اسمی که دلالت بر یک حَدَث (معنایی قائم به غیر) به همراه صاحب آن حَدَث داشته باشد، و از فعل گرفته شده باشد». اسم جامد نیز این‌گونه تعریف می‌شود: «اسمی که بر ذات یا حدثی دلالت داشته، اما از فعل گرفته نشده است؛ هرچند ممکن است از جامدی دیگر گرفته شده باشد».[1] بر این اساس مشتقات صَرفی، هشت اسم بوده که عبارت‌اند از: «اسم فاعل، اسم مفعول، صفت مشبهه، اسم مبالغه، اسم تفضیل، اسم مکان، اسم زمان و اسم آلت» و هر اسمی غیر از این اسامی، جزو جوامد به شمار می‌رود؛ نظیر رجل و رجال.
چگونگی تشخیص مشتق صَرفی، وزن کلمه است؛ به این معنا که هر یک از مشتقات بر اساس وزنی خاص از فعل «مضارع» ساخته می‌شوند. به عنوان نمونه، «اسم فاعل» برای ثلاثی مجرد بر وزن «فاعل» می‌باشد: مانند «یَعلَمُ» که اسم فاعلش «عالِم» می‌باشد. طبق این بیان، کلمه «صَعب» را باید جامد دانست؛ زیرا در هیچ‌یک از وزن‌های مشتقات صرفی قرار نمی‌گیرد.
اما مشتق دارای اصطلاحات دیگری نیز می‌باشد. در اصطلاح علم نحو، مشتق لفظی است که از لفظ دیگر گرفته شده باشد و علاوه بر داشتن حروف ریشه، در معنا نیز با لفظی که از آن گرفته شده است موافقت داشته باشد. بصری‌ها «مصدر مجرد» را اصل افعال و مشتقاتِ صرفی و مصادرِ مزید می‌دانند، ولی کوفی‌ها اصل اشتقاق را «فعل» بر می‌شمارند.[2] بر این اساس نیز، کلمه «صعب» جامد است؛ زیرا مشتقات منحصر در افعال، مصادر مزید و مشتقات صرفی (بر اساس نظر بصری‌ها) یا منحصر در مصادر و مشتقات صرفی (طبق نظر کوفی‌ها) خواهد بود و الفاظی که از این مجموعه خارج‌اند، جامد به شمار خواهند رفت.
اما طبق اصطلاح علم اصول، مشتق لفظی است که بیانگر عنوانی منتزع از یک ذات (با لحاظ انضمامشان) باشد. طبق این تعریف، اسم‌هایی مانند «ابن» (به معنای «فرزند») نیز مشتق به شمار می‌روند (شخص به انضمام ویژگی فرزند بودنش).[3] طبق این اصطلاح، اگر «صعب» به معنای «شیء سفت و سخت» باشد، مشتق خواهد بود، اما اگر به معنای خود «سختی» (یعنی اسم مصدر) باشد، در این صورت مشتق اصولی نیز به شمار نمی‌رود.
 

[1]. طباطبائی، محمد رضا، صرف ساده، ص211، قم، دارالعلم، چاپ هفتاد و پنجم، 1390ش.
[2]. حسینى سیستانى، على، الرافد فی علم الأصول، تقریرات، قطیفی، منیر، ص210،  قم، لیتوگرافی حمید، چاپ اول، 1414ق.
[3]. همان، ص212.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • مستحبات و آداب تولد فرزند بر عهده پدر کدام اند؟
    32772 گوناگون 1388/09/29
    مواردی که در سؤال شما آمده است از مستحبات و آداب بعد از تولد فرزند است. از آن جا که ولادت فرزند امر بسیار مبارکی است، اسلام برای آن برنامه ها و آداب خاصی قرار داده است از جمله: 1. غسل دادن نوزاد: در روایاتی که غسلهای مختلف ...
  • در آیاتی مانند «ما ملکت أیمانکم»، معنای «ملک یمین» چیست؟
    1543 تفسیر 1395/12/15
    عبارت «ما ملکت ایمانکم» را در نگاه لغوی می‌توان اینگونه معنا کرد: «آنچه به‌دست آوردید» و یا «آنچه مالک آن شدید». در توضیح واژگان این عبارت می‌توان گفت که «ما» اسم موصول بوده و به معنای «آنچه» است و «ملکت» از ریشه «ملک» به معنای در اختیار داشتن ...
  • چرا خداوند دستور ساخت کعبه را داد؟
    24232 مسجدها 1387/04/03
    بنا بر نقل منابع اسلامى؛ خانه کعبه به دست حضرت آدم(ع) ساخته شده و سپس در طوفان حضرت نوح(ع) آسیب دید و به وسیله حضرت ابراهیم(ع) بازسازى شد. براساس آیات قرآنى روایات و اسناد تاریخى، کعبه و مکه نمادى از برکات الاهى، هدایت بشر و محل اجتماع براى ...
  • «بنای عقلاء» چه جایگاهی در فقه دارد؟
    1992 مبانی فقهی و اصولی 1394/05/31
    یکی از ادله‌ای که اندیشمندان فقه و اصول در استنباط احکام و اثبات قواعد از آن بهره می‌گیرند، «بنای عقلاء» است. تعریف بنای عقلاء بناى عقلاء عبارت است از روش عموم مردم در گفت‌وگو و معاملات و روابط اجتماعى آنان. به گرایش عمومى و عرف عام «بناى عقلاء» ...
  • یکی از شرایط برهان آن است که مقدمات آن دائمی باشند. در این زمینه توضیح دهید.
    827 کلیات 1395/07/27
    علمای منطق در تعریف برهان می‌گویند: برهان، قیاسی است که از یقینیات تشکیل شده است.[1] مقصود از یقین در این‌جا یقین به معنی الاخص است؛ و در تعریف یقین به معنی الاخص می‌گویند: یقین اعتقادی جزمی است که نه قابل نقض باشد و نه ...
  • رسالت انبیاء چیست؟ و آیا انسان بدون پیامبر به هدف خلقت نمی‌رسد؟
    17798 ضرورت بعثت پیامبران 1392/02/05
    1. دلایل عقلی و هم چنین ادله نقلی، ضرورت وجود فرستادگان الهی؛ یعنی پیامبران را برای هدایت و رهبری انسان، جهت دست یابی به سعادت و خوشبختی اثبات می کند. از سویی انسان به طور فطری در پی سعادت، ترقی و کمال است و از سویی دیگر ابزاری ...
  • در چه ساعاتی می‌توان خواب قیلوله کرد و آیا چنین خوابی مستحب بوده و دارای پاداش است؟
    21496 دستور العمل ها 1395/05/31
    یکی از نیازهای طبیعی و ضروری بدن؛ استراحت و خواب است. زمان، مکان، طبیعت افراد و ... می‌توانند در تأثیرگذاری خواب نتایج متفاوتی به دنبال داشته باشند. یکی از خواب‌ها؛ «قیلوله» نام دارد. برخی از اندیشمندان لغت‌شناس؛ «قیلوله» را به معنای استراحت در نیمه روز دانسته‌اند؛ حال چه ...
  • تعالیم و موضوعات مطرح شده در سوره نساء به صورت خلاصه و فشرده چیست؟
    21397 تفسیر 1391/05/14
    این سوره 176 آیه دارد، و در مدینه نازل شده است. محتواى آن، دعوت به ایمان، عدالت، عبرت از امّت‏هاى پیشین، قطع رابطه دوستانه با دشمنان خدا، حمایت از یتیمان، احکام ازدواج و ارث، لزوم اطاعت از رهبر الاهى، هجرت، جهاد در راه خدا و ... است. ...
  • سکولاریسم یا اندیشه‏ جدایى دین از سیاست چگونه شکل گرفت؟
    7449 مسیحیت 1386/04/30
    در دوران نوزایى دین باوران مسیحى متوجّه شدند که این آیین با کاستی‌هایى که دارد، نمی‌تواند جوابگوى نیازهاى اجتماعى - سیاسى جدید باشد. بدین‌سان اندیشه جدایى دین از سیاست شکل گرفت. سکولاریسم فرزند مشروع تمدّن غرب است؛ زیرا آیینى که از مسیر زلال الهى خود منحرف و با ...
  • دین یعنی چه و چه هدفی را تعقیب می کند؟
    17839 قلمرو دین 1389/07/28
    کلمه دین یک معنای گسترده ای دارد و در واقع گاهی در مصطلحات مختلف به معانی مختلفی به کار رفته است، گاهی به مطلق باور دین گفته شده است، بنابراین هر انسانی که یک باوری دارد یک دینی دارد، اما آن که ما به آن می ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    838305 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    510804 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    383774 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    380316 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    353233 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    305033 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    295549 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    292438 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    288858 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    270850 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5363  نفر