راه تشخیص اسم جامد از اسم مشتق چیست؟ - گنجینه پاسخ‌ها - اسلام کوئست - مرجعی برای پاسخگویی به سوالات دینی، اعتقادی و شرعی
جستجوی پیشرفته
بازدید
538
تاریخ بروزرسانی 1397/02/25
 
کد سایت fa86335 کد بایگانی 103814 نمایه راه تشخیص اسم جامد از اسم مشتق
طبقه بندی موضوعی صرف و نحو
خلاصه پرسش
راه تشخیص اسم جامد از اسم مشتق چیست؟
پرسش
سلام؛ راه تشخیص اسم جامد از اسم مشتق چیست؟ مثلاً چگونه تشخیص دهیم کلمه «صعب» جامد است یا مشتق؟
پاسخ اجمالی
در دانش صرف، اسم مشتق چنین تعریف شده است: «اسمی که دلالت بر یک حَدَث (معنایی قائم به غیر) به همراه صاحب آن حَدَث داشته باشد، و از فعل گرفته شده باشد». اسم جامد نیز این‌گونه تعریف می‌شود: «اسمی که بر ذات یا حدثی دلالت داشته، اما از فعل گرفته نشده است؛ هرچند ممکن است از جامدی دیگر گرفته شده باشد».[1] بر این اساس مشتقات صَرفی، هشت اسم بوده که عبارت‌اند از: «اسم فاعل، اسم مفعول، صفت مشبهه، اسم مبالغه، اسم تفضیل، اسم مکان، اسم زمان و اسم آلت» و هر اسمی غیر از این اسامی، جزو جوامد به شمار می‌رود؛ نظیر رجل و رجال.
چگونگی تشخیص مشتق صَرفی، وزن کلمه است؛ به این معنا که هر یک از مشتقات بر اساس وزنی خاص از فعل «مضارع» ساخته می‌شوند. به عنوان نمونه، «اسم فاعل» برای ثلاثی مجرد بر وزن «فاعل» می‌باشد: مانند «یَعلَمُ» که اسم فاعلش «عالِم» می‌باشد. طبق این بیان، کلمه «صَعب» را باید جامد دانست؛ زیرا در هیچ‌یک از وزن‌های مشتقات صرفی قرار نمی‌گیرد.
اما مشتق دارای اصطلاحات دیگری نیز می‌باشد. در اصطلاح علم نحو، مشتق لفظی است که از لفظ دیگر گرفته شده باشد و علاوه بر داشتن حروف ریشه، در معنا نیز با لفظی که از آن گرفته شده است موافقت داشته باشد. بصری‌ها «مصدر مجرد» را اصل افعال و مشتقاتِ صرفی و مصادرِ مزید می‌دانند، ولی کوفی‌ها اصل اشتقاق را «فعل» بر می‌شمارند.[2] بر این اساس نیز، کلمه «صعب» جامد است؛ زیرا مشتقات منحصر در افعال، مصادر مزید و مشتقات صرفی (بر اساس نظر بصری‌ها) یا منحصر در مصادر و مشتقات صرفی (طبق نظر کوفی‌ها) خواهد بود و الفاظی که از این مجموعه خارج‌اند، جامد به شمار خواهند رفت.
اما طبق اصطلاح علم اصول، مشتق لفظی است که بیانگر عنوانی منتزع از یک ذات (با لحاظ انضمامشان) باشد. طبق این تعریف، اسم‌هایی مانند «ابن» (به معنای «فرزند») نیز مشتق به شمار می‌روند (شخص به انضمام ویژگی فرزند بودنش).[3] طبق این اصطلاح، اگر «صعب» به معنای «شیء سفت و سخت» باشد، مشتق خواهد بود، اما اگر به معنای خود «سختی» (یعنی اسم مصدر) باشد، در این صورت مشتق اصولی نیز به شمار نمی‌رود.
 

[1]. طباطبائی، محمد رضا، صرف ساده، ص211، قم، دارالعلم، چاپ هفتاد و پنجم، 1390ش.
[2]. حسینى سیستانى، على، الرافد فی علم الأصول، تقریرات، قطیفی، منیر، ص210،  قم، لیتوگرافی حمید، چاپ اول، 1414ق.
[3]. همان، ص212.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    827012 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    504935 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    373353 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    372177 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    349708 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    296492 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    293112 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    287814 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    284178 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    260831 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5053  نفر