جستجوی پیشرفته
بازدید
1170
تاریخ بروزرسانی 1397/02/05
خلاصه پرسش
عبارت «و لولا فضل الله علیکم و رحمته» در آیات متعددی از قرآن کریم آمده است. بر اساس روایات، آیا مراد از این «فضل» و «رحمت»، پیامبر اسلام(ص)، امام علی(ع)، حضرت زهرا(س) و دیگر ائمه هستند؟
پرسش
در آیه 21 سوره نور می‌فرماید: «و لو لا فضل الله علیکم و رحمته....»، منظور از فضل و رحمت، امیرالمؤمنین و حضرت زهرا(س) هستند؟ لطفاً سند روایت را ذکر کنید.
پاسخ اجمالی
خدای متعال در مورد فضل و رحمتش نسبت به بندگان در آیات متعددی؛ مانند آیات زیر می‌فرماید:
«... وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ ما زَکى‏ مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَداً...»؛[1] و اگر فضل و رحمتى که خدا بر شما ارزانى داشته است نمی‌بود، هیچ‌یک از شما هرگز روى پاکى نمی‏دید. یا  و اگر فضل و رحمت خدا نبود، جز اندکى، همگان از شیطان پیروى می‌‏کردید: «وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطانَ إِلاَّ قَلیلا».[2]
معنای این آیات این است که اگر فضل خدا در دنیا به سبب انواع نعمت‌ها از جمله توبه، و رحمتش در آخرت به سبب عفو و غفران نبود که برای انسان مقدر کرده، هیچ کسی به رستگاری نمی‌رسید.‏[3]
بی‌گمان فضل و رحمت الهى است که موجب نجات انسان‌ها از آلودگی‌ها و انحرافات و گناهان می‌‏شود؛ چرا که از یک‌سو عقل را به انسان داده، و از سوى دیگر موهبت وجود پیامبر(ص) و احکامى که از طریق وحى نازل می‌گردد، علاوه بر این مواهب، توفیقات خاص او و امدادهاى غیبی‌اش که شامل حال انسان‌هاى آماده و مستعد می‌‏گردد، مهم‌ترین عامل پاکى و تزکیه است.[4]
بر این اساس، نه تنها عموم مردم، بلکه پیامبران الهی نیز نیازمند این «فضل» و «رحمت» پروردگارند؛ از این‌رو خداوند خطاب به پیامبرش می‌فرماید: «و اگر فضل و رحمت خدا شامل حال تو نمی‌شد، گروهی از کافران تصمیم داشتند که تو را گمراه کنند ...».[5]
گفتنی است که خدای متعال دو نوع تفضل و رحمت نسبت به بندگان دارد: رحمت عام و رحمت خاص.
رحمت عامش نسبت به جمیع بندگان است، از طریق فرستادن پیامبران، انزال کتب و جعل احکام براى هدایت و ارشاد بندگان. اما رحمت خاصش نسبت به مؤمنان است. هر چه ایمان آنها قوى گردد، هر چه تقواى آنها بیشتر شود، هر چه عبادات آنها خالص‏‌تر گردد، اسباب بهتر و بالاتر بر آنها فراهم می‌فرماید و میل و رغبت آنها زیادتر می‌‏شود که معناى توفیق است.[6]
اما در برخی روایاتی که ناظر به بطون قرآن هستند، فضل و رحمت الهی را به پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) تفسیر کرده‌اند:
 امام صادق(ع) در تفسیر آیه «وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ‏»، فرموده که فضل خدا، محمد(ص) و رحمت خدا، علی(ع) است.[7]
این مضمون، از ابن عباس نیز نقل شده است.[8]
علت این‌که در این روایات رسول خدا(ص) فضل و امیر المؤمنین على(ع) رحمت خوانده شده، این است که رسول خدا(ص) نعمتى است که خداى تعالى او را به عالمیان ارزانى داشته؛ چون به وسیله آن‌حضرت پیام‌هایى فرستاده که مواد هدایت عالمیان است، و على(ع) اولین فاتح باب ولایت و فعلیت دهنده نعمت هدایت است، پس آن‌جناب رحمت است.[9]  
البته بر اساس نقلی در تفسیر «وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ»، گفته شده است، فضل خدا، علی(ع) و رحمتش فاطمه(س) است.[10]
همچنین در روایتی از امام صادق(ع)، فضل خدا به رسول الله(ص) و رحمتش به ولایت ائمه(ع) نیز تعبیر شده است.[11]
قابل توجه است که تمام این تفاسیر باطنی، منافاتی با تفسیر ظاهری از این آیات ندارد که شامل هر فضل و رحمتی می‌شود.
 

[1]. نور، 21.
[2]. نساء، 83.
[3]. فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تحقیق، اعلمی، حسین، ج ‏3، ص 425، تهران، صدر، چاپ دوم، 1415ق.         
[4]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج ‏14، ص 413، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.
[5]. نساء، 113.
[6]. طیب، سید عبد الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏9، ص 509- 510، تهران، اسلام، چاپ دوم، 1378ش.
[7] . قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب،‏ ج ‏1، ص 313، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، 1404ق. 
[8]. ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب ع ، ج ‏3، ص 99، قم، علامه، چاپ اول، 1379ق.
[9]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 97،  قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.
[10]. مناقب آل أبی طالب ع، ج ‏3، ص 99.
[11]. عیاشى، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، محقق، مصحح، رسولى محلاتى، سید هاشم، ج ‏1، ص 261، تهران، المطبعة العلمیة، چاپ اول، 1380ق.‏
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    860908 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    524425 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    405914 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    396865 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    361813 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    320911 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    302363 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    301657 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    295476 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    290536 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

4355  نفر