جستجوی پیشرفته
بازدید
603
تاریخ بروزرسانی 1397/02/18
 
کد سایت fa88199 کد بایگانی 104204 نمایه زندگی‌نامه ابو محفوظ معروف کرخی
طبقه بندی موضوعی تاريخ بزرگان
خلاصه پرسش
آیا معروف کرخی که از صوفیان سرشناس بود، از اصحاب امام رضا(ع) نیز به شمار می‌آمد؟
پرسش
معروف کرخی که بود؟ آیا صوفی بود؟ اگر صوفی بوده چرا از اصحاب ائمه(ع) بوده است؟
پاسخ اجمالی
«ابو محفوظ معروف بن فیروز» مشهور به «معروف کَرخی»[1] از شخصیت‌های سرشناسی است که نکات مبهمی نیز درباره او وجود دارد. نام پدرش را «فیروز»، «فیروزان» و «علی» ذکر کرده‌اند.[2] بنابر گزارش مشهور مورّخان و شرح حال‌نگاران، والدین او مسیحی بوده‌اند.[3] از سال ولادت او گزارشی در دست نیست. ولی از آن‌جایی که وی شاگرد فرقد سبخی (وفات: 131ق)[4] و داود طایی (وفات: 165ق)[5] بود و نیز گزارش‌‌هایی که ناظر به اسلام او به دست امام رضا(ع) است،[6] در این صورت تولد وی می‌باید نیمه اوّل قرن دوّم هجری باشد.
«معروف» در محله کرخ بغداد متولد شد؛ از این‌رو به لقب «کرخی» شناخته می‌شود.[7]
شخصیت معروف کرخی در عرفان
معروف کرخی از عارفان طبقه اوّل بود.[8] گفته می‌شود که وی آغازگر مکتب تصوّف بغداد بود و نقش مهمی در انتقال تصوّف از زهد به عرفان داشت.[9] برخی نیز معتقدند وی اولین فردی بود که تعریف از تصوّف را ارائه کرد؛ او تصوّف را «گرفتن حقایق و گفتن دقایق و نومیدی از دست خلایق» می‌داند.[10] این تعریف مورد توجه عارفان پس از وی و مستشرقانی گردید که به مطالعه و شناخت جریان عرفان و تصوّف پرداختند.[11]
فرقه‌ «معروفیه» - با تمام شعبه‌هایش - به معروف کرخی منتهی می‌شود و آنان از این طریق، نسبت خود را به امام رضا(ع) و امام علی(ع) می‌رسانند.[12] فرقه «ذهبیه» نیز سلسله خود را به معروف کرخی و به واسطه وی به معصومان(ع) می‌رساند؛[13] از این‌رو مجموعه سلسله‌های منتهی به معروف کرخی به «السلاسل» مشهور شده است.[14]
شاگرد معروف کرخی
سَرّی سَقَطی، یکی از صوفیان مشهور، شاگرد معروف کرخی بوده است.[15]
تغییر دین
برخی منابع تاریخی تصریح دارند که معروف کرخی توسط امام رضا(ع) مسلمان شده است، بنابر این گزارش‌ها، وی در جریان فرار از استادش که سعی در آموزش عقاید مسیحی به وی را داشت، به دست امام رضا(ع) مسلمان شد و در بازگشت به خانه، والدین او نیز بلافاصله تغییر دین می‌دهند:[16]
ابن شهرآشوب به نقل از شهرزوری مؤلف مناقب الأبرار چنین نقل می‌کند:
معروف کرخی از دوستان امام رضا(ع) بود. پدر و مادر او مسیحی بودند و او را در کودکی به معلمی سپردند. آموزگارش به او می‌گفت که بگو خدا سومی از سه نفر است(ثالث ثلاثة)! و او پاسخ می‌داد: نه! او یکتا است! سپس معلمش به شدت او را مورد ضرب و شتم قرار می‌داد و او پا به فرار گذاشت و به سمت امام رضا(ع) روانه شد و توسط حضرتشان اسلام آورد. سپس به خانه‌اش برگشت و در را کوبید. پدرش پرسید: پشت در کیست؟ معروف پاسخ داد که من پشت درم. پدرش گفت: اکنون چه دینی داری؟ و پاسخ شنید: دین حنیفی و پدرش نیز به برکت امام رضا(ع) مسلمان شد. معروف می‌گوید: مدتی بعد هر دلبستگی که داشتم رها کردم و خدمت مولایم علی بن موسی الرضا(ع) را بر همه چیز ترجیح دادم. [17]
تغییر دین معروف کرخی و وقایع مربوط به آن و احوالات و مناقب وی پس از آن، نقطه اتکای نظریه‌ای است که وی را حلقه اتصال میان تصوف و تشیع می‌داند. این منابع معتقدند سلسله‌های خرقه تصوف که شکل گرفت همگی از طریق معروف کرخی به امام رضا(ع) اتصال می‌یابند.[18]
معروف کرخی در منابع رجالی
منابع رجالی کهن شیعه، نامی از معروف به عنوان یکی از یاران و راویان امام رضا(ع) نیاورده‌اند.
اما برخی از دیگر منابع شیعی به نام و گزارش زندگی او و نیز ارتباطش با امام رضا(ع) و دربانی خانه حضرتشان توسط او پرداخته‌اند.[19]
شیخ بهایی روایتی را به واسطه معروف کرخی از امام جعفر(ع) نقل کرده‌ است[20] و با توجه به این‌که او نمی‌توانسته به صورت مستقیم از حضرتشان نقل کند، احتمال داده شده است که امام دیگری مراد بوده است، زیرا هیچ منبع قابل استنادی، کرخی را از اصحاب امام صادق(ع) به شمار نیاورده است.[21]
سال وفات و محل دفن معروف کرخی
بنابر مشهور، معروف کرخی در سال 200ق درگذشته است.[22] برخی دلیل مرگ وی را شکسته شدن دندههایش در پی ازدحام جمعیت در ورودی خانه امام هشتم شیعیان دانسته‌اند.[23] وی در کرخ بغداد دفن شده است.[24] صوفیه معتقدند آرامگاهش برآورنده حاجات است و به «تریاق مجرّب» شهرت دارد.[25]
در پایان باید گفت؛ ارتباط معروف کرخی با امام رضا(ع) و مسلمان‌شدن او توسط حضرتشان اگرچه از سده‌های قبل به نوعی شهرت تاریخی رسیده، و از طرف نویسندگان زیادی نقل شده است، اما با این وجود مورد این نقد قرار گرفته است که گزارشی از حضور معروف در «مدینه» و یا «مرو» وجود نداشته، و نیز نقلی نمی‌بینیم که ناظر به حضور امام رضا(ع) در شهر «بغداد» بوده، و از آن بالاتر به داشتن خانه‌ای در آن شهر از آن حضرت اشاره کند که دربانی برای آن لازم داشته باشد، پس این ملاقات در چه مکانی رخ داده است؟ از این‌رو برخی در وجود چنین ارتباطی تردید می‌کنند.[26]
 

[1]. سلمى، محمد بن حسین، طبقات الصوفیة، ص 80، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1424ق.
[2]. همان، ص 80.
[3]. ابن خلکان، احمد بن محمد، وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏5، ص 231، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، بی‌تا؛ ابن خمیس، حسین بن نصر، مناقب الأبرار و محاسن الأخیار، ج ‏1، ص 109، العین، مرکز زاید للتراث و التاریخ، چاپ اول، 1427ق؛ ابن ‏ملقن، عمر بن على، طبقات الأولیاء، ص 214، بیروت، دار الکتب العلمیة، چاپ دوم، 1427ق؛ ابو مخرمه، عبدالله طیب بن عبدالله، قلادة النحر فی وفیات أعیان الدهر، ج ‏2، ص 336، بیروت، دار المنهاج، چاپ اول، 1428ق.
[4]. عامرى حرضى، یحیى بن ابی‌بکر، غربال الزمان فی وفیات الأعیان، ص 122، دمشق، دار الخیر، چاپ اول، 1405ق؛ شوشترى، محمد تقى، قاموس الرجال، ج ‏10، ص 153، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ دوم، 1410ق.
[5]. انصارى، عبدالله بن محمد، طبقات الصوفیة، ص 38، تهران، توس، چاپ اول، 1362ش؛ سلمی، طبقات الصوفیة، ص 81؛ جامى، عبدالرحمن بن احمد، نفحات الأنس، ص 42، کلکته، مطبعة لیسی، چاپ اول، بی‌تا.
[6]. سلمی، طبقات الصوفیة، ص 82؛ انصاری، طبقات الصوفیة، ص 38؛ مناقب الأبرار و محاسن الأخیار، ج ‏1، ص 110؛ وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏5، ص 231.
[7]. وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏5، ص 233؛ ابن ابى یعلى، محمد بن ابى یعلى‏، طبقات الحنابلة، ج ‏1، ص 381، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول، بی‌تا؛ سمعانى، عبدالکریم بن محمد، الأنساب، ج ‏11، ص 74، حیدرآباد هند، مطبعة مجلس، دائرة المعارف العثمانیة، چاپ اول، 1382ق.
[8]. نفحات الأنس‏، ص 42.
[9]. ذوالفقاری، حسن، آرا و عقاید معروف کرخی، مجله مطالعات عرفانی، شماره 2، زمستان 1384، ص 66.
[10]. عزلتى خلخالى‏، ادهم، رسائل فارسى ادهم خلخالى، ص 286 و 596، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگى، ‏چاپ اول‏، 1381ش.
[11]. آرا و عقاید معروف کرخی، ص 66.
[12]. نور بخش، سلسله جلیله نعمت اللهیه رضویه مرتضویه مصطفویه الهیه، مهر، شماره 119 و 120، خرداد و تیر 1344، ص 202.
[13]. رفیعی،حمیدالله، فرقه ذهبیه، کلام اسلامی، شماره 75، مؤسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق(ع)، پاییز 1389، ص 56.
[14]. اردستانی، پیر جمال الدین محمد، مرآت الأفراد، ص 19، تهران، زوار، چاپ اول‏، 1371ش؛ کاشانی، عز الدین محمود بن على‏، مصباح الهدایة و مفتاح الکفایة، مقدمه، ص 30، تهران، هما، چاپ اول‏، بی‌تا.
[15]. طبقات الصوفیة، ص 81؛ مناقب الأبرار و محاسن الأخیار فى طبقات الصوفیة، ج ‏1، ص 110.
[16]. مناقب الأبرار و محاسن الأخیار فى طبقات الصوفیة،  ج 1، ص 120 – 121؛ وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏5، ص 231 – 232.
[17]. ابن شهر آشوب،  مناقب آل أبی طالب، ج 4، ص 361،قم، علامه، 1379ق.
[18]. شیبی، کامل مصطفی، تشیع و تصوف تا آغاز سده دوازدهم هجری، مترجم، ذکاوتی قراگزلو، علیرضا، ص34 – 35، تهران، امیرکبیر، 1387ش.
[19]. ر. ک: حلی، حسن بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد قسم الالهیات، ص 237، قم، مؤسسه امام صادق(ع)، چاپ دوم‏، 1382ش؛ علامه حلى، فاضل مقداد، حسینى، ابوالفتح بن مخدوم، الباب الحادی عشر مع شرحیه النافع یوم الحشر و مفتاح الباب، ص 204، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامى‏، چاپ اول‏، 1365ش؛ آملی، حیدر بن علی، تفسیر المحیط الأعظم، ج 1، ص 519 - 520، تهران، سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى‏، چاپ سوم‏، 1422ق؛ ابن طاووس، علی بن موسی، الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف، ج ‏2، ص 520، قم، خیام، چاپ اول، 1400ق؛ شوشتری، قاضی نور الله، مجالس المؤمنین، ج 2، ص 27، تهران، کتابفروشی اسلامیه، چاپ چهارم، 1377ش.
[20]. ر. ک: شیخ بهائی، الکشکول، ج ‏3، ص 404، بیروت، اعلمی، چاپ ششم‏، 1403ق؛ طریحى، فخر الدین بن محمد، مجمع البحرین، ج 5، ص 99، تهران، مرتضوی‏، چاپ سوم‏، 1375ش؛ ابن فهد حلى، احمد بن محمد، التحصین فی صفات العارفین، ص 11، قم، مدرسة الإمام المهدی(عج)، چاپ دوم‏،  1406ق.
[21]. خوانسارى، محمد باقر بن زین العابدین‏، روضات الجنات فی أحوال العلماء و السادات، ج 8، ص 136، قم، دهاقانى‏، چاپ اول، 1390ق.
[22]. انصاری، طبقات الصوفیة، ص 38؛ مناقب الأبرار و محاسن الأخیار، ج ‏1، ص 109؛ وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏5، ص 233.
[23]. سلمی، طبقات الصوفیة، ص 82.
[24]. انصاری، طبقات الصوفیة، ص 38.
[25]. سلمی، طبقات الصوفیة، ص 81؛ وفیات الأعیان و أنباء أبناء الزمان، ج ‏5، ص 232؛ قلادة النحر فی وفیات أعیان الدهر، ج ‏2، ص 337.
[26]. ذهبی، أبو عبدالله محمد بن أحمد، المنتقی، ص 505، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    838311 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    510810 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    383781 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    380322 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    353236 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    305035 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    295551 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد. در هر حال، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    292441 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    288860 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    270855 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6118  نفر