جستجوی پیشرفته
بازدید
103
تاریخ بروزرسانی 1398/03/20
خلاصه پرسش
معنای اصطلاحات اصولی «حصر حکم» و «حصر موضوع» چیست؟
پرسش
حصر حکم به چه معنا است؟ مثالهایی ساده از این مفهوم بزنید، و اینکه آیا در سخن اهلبیت مثالهایی از این دلالت وجود دارد؟
پاسخ اجمالی
«حصر» به معنای مختص کردن و مختص دانستن یک چیز برای چیز دیگر، و سلب آن چیز از دیگر اشیا است. به عنوان مثال: اگر بگوییم «فقط پیامبران معجزه دارند»، معجزه را برای پیامبران حصر و مختص کرده و از دیگران سلب نمودهایم.
یکی از مسائلی که در علم اصول مورد بحث و بررسی قرار میگیرد، موضوع حصر است. در این میان، به یک اعتبار، حصر به دو قسم «حصر موضوع» و «حصر حکم» تقسیم میشود. هر گاه حصر به موضوع برگردد به آن «حصر موضوع» و هرگاه به حکم برگردد، به آن «حصر حکم» میگویند. این دو مسئله از موضوعات کم کاربرد این دانش است که تنها برای بررسی وجود یا فقدان «مفهوم حصر» مورد بحث قرار گرفته است.[1]
افرادی مانند محقق نائینی معتقدند، اگر حصر به موضوع برگردد، مفهوم حصر منتفی است، مثلاً اگر گفته شود «جاء القوم الا زید»(همه مردم آمدند، مگر زید)، نمیتوان از این عبارت مفهوم حصر را استخراج کرد؛ زیرا حصر به موضوع «القوم» برگشته، و «الا» در این جمله، وصفی است و در نتیجه عبارت «الا زیدٌ» توصیفی برای موضوع به شمار میرود.
اما اگر گفته شود: «ما جاءنی القوم الا زیداً» حکم محصور شده و جمله دارای مفهوم خواهد بود؛ یعنی از بین مردم فقط زید آمد؛ چون حصر به حکم یعنی «ما جاءنی» برگشته است!
طبق این قاعده، اگر کسی بگوید:«له علیّ عشرة الّا درهماً» یعنی فلانی نُه درهم از من طلب دارد (حصر حکم بوده و الا معنای استثنایی داشته و جمله «الا درهما» دارای مفهوم است). اما اگر بگوید «له علیّ عشرة الّا درهمُ» یعنی او ده درهمی که غیر از یک درهم است از من طلب دارد (حصر تنها برای موضوع بوده و «الا درهم» وصفی برای عشره است).[2] در این صورت لزوماً نمیتوان گفت که بدهی او بیش از نه درهم نیست؛ چون این وصف مفهوم ندارد و حکم موجود در عبارت، محصور نشده تا نتوان آنرا به دیگران گسترش داد.
گفتنی است که این مسئله، موضوعی ادبی و یا بحث کم کاربرد اصولی بوده و نیازی نیست که در گفتار ائمه(ع) وجود داشته باشد.
 

[1]. مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، فرهنگ نامه اصول فقه، ص 423، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1389ش.
[2]. نائینی، محمد حسین، فوائد الاصول، ج 2، ص 506، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    878293 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    541104 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    420619 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    405895 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    366435 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    329397 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    311071 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    307058 حقوق و احکام 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    306113 اخلاق عملی 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    298041 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

6561  نفر