بازدید
410
آخرین بروزرسانی: 1398/04/11
 
کد سایت fa95421 کد بایگانی 111821 نمایه حسادت در علم آموزی
خلاصه پرسش
آیا در فرا گرفتن علم و دانش، می‌توان به دیگران حسد ورزید؟
پرسش
آیا انسان مؤمن میتواند در فرا گرفتن علم و دانش به دیگران حسد ورزد؟
پاسخ اجمالی
در دین مبین اسلام، حسادت ورزیدن، کاری نکوهیده و در مواردی گناه شمرده شده است.[1] با این حال، حسادت در برخی امور استثنا شده است که در همین راستا «حسد ورزیدن در کسب دانش» از مسائلی است که روایات مختلفی پیرامون آن وجود داشته و برخی از آنها به ظاهر ناهمخوان به نظر میآیند.
الف) جواز حسد در علم
1. پیامبر(ص): «حسد در دو چیز شایسته است: یکی مالی که به کسی داده میشود و او آنرا در راه خدا خرج میکند و دوم کسی که به او دانشی داده شد و او به دانشش عمل کرده و آنرا به مردم میآموزد».[2]
2. امام علی(ع): «حسدورزی از اخلاق مؤمن نیست، مگر در راه تحصیل علم و دانش».[3] این روایت از امام باقر(ع) نیز نقل شده است.[4]
ب) نهی از حسد حتی در علم
با اینحال، روایات دیگری وجود دارد که ظاهرش، نهی از حسد ورزیدن در کسب دانش است:
1. پیامبر(ص): «... آفت علم، حسد است».[5]
2. امام علی(ع): «هیچ فردی عالم و دانشمند نمیشود، مگر آنکه به افراد برتر از خود حسد نورزیده و افراد پایینتر از خود را تحقیر نکند».[6]
3. امام علی(ع): «اى طالب علم، علم دارای فضیلتهای بسیاری است (و اگر دانش، مجسم شود): تواضع و فروتنی، سر آن بوده، و دوری از حسد، چشم آن جسم خواهد بود ...».[7]
در جمع بندی این روایات میتوان گفت، با آنکه خمیر مایه حسد در تمام انسانها وجود دارد، اما انسان مؤمن توجهی به آن نکرده و  به عنوان نمونه در مادیّات، خود را به آب و آتش نمیزند تا مانند هر آنچه دیگران دارند را به دست آورده و آنچه در دست آنان است را نابود و بیارزش کند، اما در مورد کسب دانش، اینگونه نیست و یک مؤمن میتواند بر یک اثر علمی و بر دانشی که در اختیار دیگران است «حسد» برده و یا به عبارت بهتر، بدان «غبطه» ورزیده[8] و بدون آنکه گناهی انجام دهد تلاش کند تا بر علم و دانش خود افزوده و حتی به دانشی بیشتر از طرف مقابل دست یابد.
البته این حسادت نیز تنها در ویژگی «علم» و «دانش» توجیهپذیر است، نه در شخص «عالم» و «دانشمند».
به عبارت دیگر، اگرچه میتوان به دانش یک فرد، حسد ورزید و از آنکه خود دارای چنین دانشی نیست غبطه خورد، اما نباید به خود آن دانشمند و عالم حسادت کرد و آثار عملی حسادت را بر آن بار کرد.
جمعبندی دیگری که ممکن است در این روایات مطرح شود، این است که حسد دو اثر بیرونی دارد. یکی تلاش بیش از حد معمول برای به دست آوردن چیزی که در اختیار دیگران است، دیگری تلاش برای خارج کردن آن نعمت و برکت از طرف مقابل.
در مورد اموری، مانند ثروت، موقعیت اجتماعی و ... میتوان گفت که هر دو اثر عملی حسد ناپسند است، اما در علم و دانش، اثر اول آن قابل پذیرش است.
 

[2]. شهید ثانی، زین الدین بن علی، کشف الریبة، ص 57، بیجا، دار المرتضوی للنشر، چاپ سوم، 1390ق.
[3]. کوفی، محمد بن محمد اشعث، الجعفریات (الأشعثیات)، ص 235، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة، چاپ اول، بیتا.
[4]. ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول ص، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص 297، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1404ق.
[5]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 4، ص 373، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.
[6]. الجعفریات (الأشعثیات)، ص 233.
[7]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 1، ص 48، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    882060 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    544300 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422717 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    408708 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    385660 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367789 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331508 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312794 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    310341 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308460 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...