بازدید
315
آخرین بروزرسانی: 1398/02/04
 
کد سایت fa95749 کد بایگانی 112117 نمایه سببیت و طریقیت
طبقه بندی موضوعی General Terms|مبانی فقهی و اصولی
خلاصه پرسش
«سببیت» و «طریقیت» در امارات به چه معنا است؟
پرسش
سببیت و طریقیت یعنی چه؟
پاسخ اجمالی
سببیت و طریقیت در اماره
این عنوان در بحث امارات در خصوص چگونگى حجیّت آنها مطرح است. در بحث «اماره» اختلاف است که آیا «اماره» از باب طریقیّت حجّت است، یا از باب سببیّت؟
میتوان تصور کرد که اماره از طرف شارع حجّت قرار داده شده تا راهی باشد که مکلف را به واقع برساند، و در همین راستا اگر اماره مطابق با واقع بود منجز بوده، و اگر مخالف با واقع شد و به خطا رفت، موجب معذوریت شود و بر همین اساس، حجیّت اماره حکمى وضعى خواهد شد.(طریقیت اماره)
و نیز میتوان تصور نمود که اماره را نباید تنها راهی براى رسیدن به واقع پنداشت، بلکه خود اماره سبب حدوث مصلحت در مؤدّاى خود میشود، به گونه‏اى مخالفت اماره با حکم واقعی، سبب میشود تا یک حکم ظاهرى منطبق با مؤدای اماره از سوى شارع براى مکلف جعل شود که اگر چنین باشد، حکم جعل شده حکمی تکلیفى خواهد بود.(سببیت اماره)
 مثلاً خبر واحدى میگوید: در زمان غیبت، نماز جمعه واجب است. اکنون اگر در واقع نماز جمعه در زمان غیبت حرام باشد، بنابر قول به حجیّت اماره از باب سببیّت، یک حکم ظاهرى به عنوان «وجوب نماز جمعه» از سوى شارع جعل میشود. ولى بنابر قول به حجیّت اماره از باب طریقیت، مکلف تنها معذور است و حکم واقعی(حرمت نماز جمعه) همچنان به حال خود باقى است.[1]
برخی از اصولیون معتقدند: حق این است که اماره از باب طریقیّت حجّت است؛ زیرا طبیعت اماره این است که طریق محض به سوى مؤداى خود باشد؛ به دلیل آنکه لسان اماره، کشف و حکایت از واقع است، و عقلاً نیز اماره را معتبر میدانند و بر اساس آن عمل میکنند؛ چون کشف از واقع میکند.[2]
برخى نیز معتقدند که اماره از باب سببیّت حجّت است، ولى شیخ انصارى راه سومى را انتخاب کرده است که به «مصلحت سلوکیه» شهرت دارد.[3]
فرق بین سببیّت و طریقیّت در اماره
1. بنابر سببیّت، مصلحت در متابعت اماره و ترتیب اثر بر آن است و همین مصلحت، موجب جعل حکم نفسى بر طبق مؤداى اماره میشود، ولى بنابر طریقیّت، مصلحت، تنها در ادراک واقع است.
2. بنابر سببیّت، حکم تکلیفى نفسى بر طبق مؤداى اماره جعل میشود، ولى بنابر طریقیّت، حکم جعل شده وضعى خواهد بود.
3. بنابر سببیّت، حکم واقعى از فعلیّت ساقط میشود، خواه اماره مطابق با واقع باشد، خواه مخالف با واقع باشد؛ زیرا اگر با وجود اماره، حکم واقعى نیز بر فعلیّت خود باقى بماند، موجب اجتماع مثلین یا ضدین میشود. ولى بنابر طریقیّت، اگر اماره مطابق با واقع باشد، واقع تنجّز پیدا میکند، ولى اگر مخالف با واقع باشد، حکم واقع از فعلیّت ساقط میشود و مکلف معذور است.
4. بنابر سببیّت، اگر مکلف بر طبق اماره عمل نکند، عصیان کرده، چه اماره مطابق با واقع باشد و چه مخالف با واقع باشد؛ زیرا مکلف با حکم ظاهرى مخالفت کرده است، ولى بنابر طریقیّت، اگر اماره مطابق با واقع نباشد، عمل نکردن مکلف بر طبق آن عصیان است، و اگر اماره مطابق با واقع نباشد، مکلف متجرّى است.
5. در برخى موارد، قول به سببیّت موجب حصول اجزاء میشود که در همان موارد، قول به طریقیّت، موجب عدم اجزاء میشود.
مثلاً اگر عادل خبر داد که سوره جزء نماز نیست و مکلف هم نماز را بدون سوره خواند، سپس معلوم شد که سوره جزء نماز است، بنابر قول به سببیّت، این نماز صحیح است، و بنابر قول به طریقیّت، این نماز باطل است.[4]
 

[1]. ر. ک: ملکى اصفهانى، مجتبى‏، فرهنگ اصطلاحات اصول، مقدمه، سبحانى تبریزى، جعفر، ج ‏1، ص 336- 337، قم، عالمه، چاپ اول، 1379ش.
[2]. مظفر، محمد رضا، اصول الفقه، ج 2، ص 36، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، چاپ چهارم، 1403ق.
[4]. ر. ک: فرهنگ اصطلاحات اصول، ج‏1، ص 336- 338؛ ولایی، عیسی‏، فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول‏، ص 211- 213، تهران، نشر نی‏، چاپ اول، 1387ش
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    882129 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    544362 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    422759 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    408760 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    385731 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    367812 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    331532 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    312834 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    310437 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    308487 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...