بازدید
5635
آخرین بروزرسانی: 1391/12/01
خلاصه پرسش
آیا می‌توانید در باره زندگی و شخصیت ابن میثم بحرانی اطلاعاتی در اختیار من قرار دهید؟
پرسش
آیا می‌توانید در باره زندگی و شخصیت ابن میثم بحرانی اطلاعاتی در اختیار من قرار دهید؟
پاسخ اجمالی
کمال الدین میثم بن علی بن میثم البحرانی، معروف به ابن میثم، متوفای سال (699-697 هـ. ق) در اوایل قرن هفتم در بحرین به دنیا آمد، و در مهد علم و فقاهت، در خانواده‌ای مشهور و ریشه‌دار پرورش یافت. جد بزرگوارش میثم بن المعلی از شیوخ بزرگوار بحرین بود.
وی تحصیل علم دینی را در کشورش شروع کرد و سپس برای تکمیل تحصیلات عالیه رهسپار بغداد شد. ابن میثم در این سفر از محضر اساتید و بزرگانی؛ مانند ابوالسعادات اسعد بن عبدالقاهر بن اسعد اصفهانی، علی بن سلیمان بحرانی و علمای دیگر استفاده‌ها برد. آن‌گاه به محل تولد خویش، یعنی بحرین بازگشت و برهه‌ای از زندگی علمی خویش را در حالت انزوا و گوشه نشینی گذراند. اما اصرار علمای عراق بر حضورش در عراق و بهره گیری طالبان علم از محضر وی، سبب شد تا این درخواست را بپذیرد و با حضورش در عراق به مجامع علمی و حوزه‌های دینی گرمی بخشد. این دوره(حضور در عراق) مهم‌ترین دوران زندگی ابن میثم است که مهم‌ترین و با ارزش‌ترین آثار علمیش را نیز در همین برهه از تاریخ زندگی‌اش نوشته است.
ابن میثم در اواخر عمرش دوباره به بحرین بازگشت و در بین سال‌های (699- 697 هـ.ق) دار فانی را وداع کرد و در همان جا به خاک سپرده شد.
این میثم در زمره آن دسته از عالمانی است که با اختیار نمودن عزلت و گریز از هیاهوی شهرت دنیایی به کسب مقامات معنوی و سرمایه‌های علمی پرداخت و از راه تألیف آثار و تربیت شاگردان برجسته و ممتاز به تحکیم مبانی تشیع و نشر معارف اهل بیت(ع) اقدام نمود.[1]
کمال الدین علی بن میثم بحرانی، عالمی وارسته و تهی دست از متالع دنیا، اما غنی از سرمایه‌های علمی، اخلاقی، معنوی و عرفانی بود. این شیوه (گوشه نشینی) اگر چه ممکن است مورد اقبال بسیاری از عالمان قرار نگیرد، چنانچه درباه ابن میثم چنین بود که این سیره مورد نکوهش عالمان عراق قرار گرفت. اما برای این عالم فرزانه فرصتی بود تا به اندوخته‌های علمی و معنوی خود بیفزاید و به سیر و سلوک معنوی بپردازد. در ظل توجهات و عنایات الهی و به مدد این سیر و سلوک بود که توانست، آثار گران‌سنگی؛ چون شرح نهج البلاغه، قواعد المرام، النجاة و ... را به رشته تحریر درآورد و جهان تشیع را از این سرمایه‌های علمی و معنوی متنعم سازد.
شخصیت ابن میثم از جنبه‌ها و زوایای مختلف شایان توجه و قابل دقت و بررسی است. به اعتراف اکثر متفکران و محققان مسلمان، وی در علوم و دانش مختلف اسلامی؛ نظیر فقه، کلام، فلسفه، حدیث و ادبیات استادی بزرگ و دارای سبک و روش بود. ابن میثم از طریق مختلف چه راه‌های علمی و چه در سیره اخلاقی و عرفانی و آثار برجای گذاشته از خود، تأثیر فراوانی بر حرکت علمی در دنیای اسلام بویژه در عراق و بحرین گذاشته است.
- شخصیت تفسیری ابن میثم را باید با شرح و تفسیر نهج البلاغه‌اش شناخت، شرحی که در ارائه نظریات دقیق و عمیق و طرح مسائل مختلف اعتقادی، عرفانی، علمی و تاریخی در نوع خود بی‌مانند و یا کم نظیر است، و همین ویژگی است که این کتاب را از سایر شرح و تفسیرهایی که بر نهج البلاغه نوشته شده است، متمایز می‌سازد. وی در این شرح که به شیوه کلامی، فلسفی و عرفانی به رشته تحریر درآورده، تبحر و تسلط خویش را بر فلسفه، کلام، عرفان و ... به نمایش گذاشته است. تبیین مسائل مهم خداشناسی با استدلال‌ها و براهین کلامی - فلسفی، در مباحث توحید و صفات الهی به صورت مبسوط، دلیل این مدعا است.
بیان آخرین نظریات علمی بویژه در خطبه اول نهج البلاغه، در خلقت آدم، چگونگی پیدایش آسمان‌ها، زمین و کهکشان‌ها، احاطه وی بر علوم روز و کیهان شناسی در قرن هفتم هجری را می‌رساند.
- شخصیت کلامی و فلسفی، از ویژگی‌های بس مهم و در خور توجه این عالم ربانی این است. وی با آن‌که یک فقیه جامع الشرایط بود. اما در عین حال در جایگاه یک متکلم و فیلسوف شیعی، تمام سعی و تلاش خود را صرف تبیین و نشر مبانی عقیدتی و کلامی تشیع، بویژه مسئله امامت نموده است. تألیف آثار ارزشمندی؛ چون قواعدالمرام فی علم الکلام، النجاة فی القیامة فی تحقیق امرالامامة، شرح حدیث منزلة، شرح و تفسیر نهج البلاغه و ... بیانگر تلاش‌های خالصانه آن بزرگ مرد در عرصه علم و فرهنگ شیعی است.
- شخصیت عرفانی، از ویژگی‌های دیگر ابن میثم، شخصیت عرفانی و اخلاقی او است. دیدگاه‌های وی در باب توحید، شناخت ذات اقدس الهی و صفات او، نشان از مقام عرفانی او دارد. ساده زیستی و انزوای وی از اجتماع دلیل دیگری بر شخصیت عرفانی ابن میثم است. به اعترافات تاریخ نویسان و اصحاب تراجم از تاریخ زندگی این عالم فرزانه، اطلاعات جامع و کافی در دست نیست و این شاید به جهت گوشه نشینی و عزلت وی از اجتماع بوده و به همین جهت از نگاه ارباب تراجم مخفی مانده است.
این انزوا و اختیار عزلت برای وی توفیق بود تا هم به سیر و سلوک عرفانی و معنوی پرداخته و هم با تدوین آثار عمیق و گران‌سنگ به تحکیم مبانی شیعه دوازده امامی بپردازد، تا امروز جهان تشیع به پیشینه پربار خود ببالد.[2]
ابن میثم عالمی است که کتاب‌ها و رساله‌هایش مورد استفاده خاص و عام قرار گرفته است. اندیشمندان و متفکران بسیاری از آثارش بهره گرفتند، بویژه آن‌که بعضی از کتاب‌هایش؛ نظیر شرح نهج البلاغه و قواعد المرام، جزو کتاب‌های درسی حوزه‌های علمیه بوده و توسط اساتید تدریس می‌شد. فقیه بزرگ شیعه، شهید ثانی در حالات خود می‌نویسد: در سفری که به «کرک نوح» رفته بودم، نزد مرحوم سید حسن بن السید جعفر مدتی شاگردی نمودم و فنونی را نزد ایشان تعلیم دیده بودم، از جمله کتاب‌هایی که نزد ایشان خواندم، کتاب قواعدالمرام ابن میثم بحرانی بود.[3]
 

[1]. ر. ک: جمعی از نویسندگان، نامه دانشوران، ج 3، ص 284، دارالفکر، قم.
[2]. برای آشنایی بیشتر با شخصیت علمی ابن میثم بحرانی، می‌توانید به این منابع رجوع کنید: بحرانی، یوسف، کشکول (السلافة البهیة)؛ بلادی، علی، انوارالبدرین؛ شوشتری، قاضی نورالله، مجالس المؤمنین؛ آملی، سید حیدر، جامع الاسرار و منبع الانوار؛ نعمه، عبدالله، فلاسفة الشیعة حیاتهم و آرائهم؛ دوانی، علی، مفاخر اسلام؛ افندی، عبدالله، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء؛ و... .
[3]. زین الدین العاملی، علی بن محمد بن الحسن(شهید ثانی)، الدرالمنثور، ج 2، ص 159، کتابخانه آیت الله مرعشی، قم.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

  • آیا حضرت نوح (ع) وقتی کشتی ساخت، جبرئیل به او میخ هایی داد که نام مبارک پنج تن که به روی آن حک شده بود؟
    20041 اسامی امامان 1390/07/16
    در برخی از منابع حدیثی شیعه، این روایت در عظمت پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) وارد شده است. گفتنی است که در سلسله سند این روایت، برخی راویان مانند: «یحیی بن أکثم» که از اهل سنّت هستند، وجود دارد. این روایت ...
  • منظور امام علی (ع) از سکوت خداوند در مورد برخی احکام چیست؟ و چرا فرمود برای یافتن آنها خود را به زحمت نیندازید؟
    8002 عقل، علم، حکمت 1390/09/26
    امام علی (ع) در این سخنش می فرماید خداوند آنچه را که از احکام و معارف بیان کرده، تمام حقیقت نیست، بلکه چیزهای نیز وجود دارد که خداوند انسان ها را بدان ها مکلف نکرده و در باره آنها خاموشى گزیده است؛ از قبیل تکلیف به دانستنی هاى دقیقى ...
  • آیا از نظر اسلام، گناه یک قاتل یا متجاوز کافر، با مسلمان شدن او بخشیده می شود؟
    7498 بیشتر بدانیم 1385/12/24
    در اسلام، راجع به افراد کافری که این دین را اختیار می کنند قوانینی مطرح شده است. از جمله اینکه اگر در زمان کفر حقی از حقوق خداوند را ضایع نموده باشد، مانند اینکه عبادت خدا (واجب) را انجام نداده یا گناهانی را مرتکب شده باشد، از طرف خداوند مورد ...
  • آیا سلسله سند کتاب شواهد التنزیل سند صحیحی است؟
    8373 رجال الحدیث 1390/08/10
    کتاب شواهد التنزیل، از کتاب هایی است که مورد توجه دانشمندان اسلامی قرار گرفته، اما در مورد مذهب نویسنده آن میان دانشمندان اختلاف است. برخی او را شیعه و جمعی او را پیرو مذهب ابو حنیفه می دانند. انگیزه تألیف این کتاب دفاع از شخصیت امام علی (ع) و ...
  • آیا به اموال کودک نابالغ، خمس تعلق می‌گیرد؟
    2256 آنچه خمس بدان تعلق می گیرد 1396/07/22
    در صورت گذشت سال بر اموال کودک نابالغ، (همچون سایر افراد) خمس بر او واجب می‌شود، ولی به جهت عدم بلوغ وی، گروهی از مراجع[1] انجام این تکلیف را بر عهده ولیّ کودک دانسته و برخی[2] پرداخت آن را پس ...
  • آیا در روایت فضیلت ضربت امام علی(ع) در روز خندق، اغراق نشده است؟
    8031 خصوصیات و مناقب 1393/06/01
    به نقل شیعه و اهل سنت، پیامبر اسلام(ص) در ارتباط با فضایل و مجاهدت‌های علی(ع) می‌فرماید: «لَضَرْبَةُ عَلِیٍّ یَوْمَ الْخَنْدَقِ أَفْضَلُ مِنْ عِبَادَةِ الثَّقَلَیْن‏»؛[1] کار علی در جنگ خندق(کشتن عمرو بن عبد ودّ) برتر از عبادت جن و انس است. شاید از این روایت، ...
  • علائم افسردگی نوجوان و راه درمان آن چیست؟
    70532 درمان رذائل اخلاقی 1388/03/13
    افسردگی، نوعی اختلال خلق یا اختلال عاطفی در افراد است. کودک و نوجوان نیز ممکن است، به سبب شدت فشار روحی ناشی از مرگ یکی از اطرافیان (به خصوص والدین)، رفتار عجیب و غیر طبیعی خانواده، خشونت، ناامنی و عدم ثبات خانواده به علت اعتیاد پدر یا مادر، ...
  • چگونه می‌توان بین دنیا و آخرت تعادل برقرار کرد؟
    2178 روش شناسی 1396/05/18
    اساساً تعالیم و دستورات دین اسلام بر اساس تعادل و میانه‌روی و به دور از افراط و تفریط است؛ یعنی نه تماماً جانب آخرت را گرفته و مردم را از دنیا بر حذر داشته و نه جانب دنیا را گرفته که آخرت به فراموشی سپرده شود، بلکه دنیا ...
  • واژه عزم در فرهنگ قرآن به چه معنا است؟
    10687 تفسیر 1393/02/08
    «عزم» در لغت، به معناى «تصمیم محکم» است و گاهى به هر چیز محکم نیز عزم گفته مى‌‌‏شود. «العَزْمُ و العَزِیمَةُ: عقد القلب على إمضاء الأمر». واژه «عزم» به طورى که راغب گفته، عبارت است از تصمیم قلبى بر گذراندن و خاتمه دادن به کارى.
  • مقصود از اخلاق صنفى چیست؟
    3952 معیار شناسی (دین و اخلاق) 1392/11/20
    اخلاق، علاوه بر جنبه عمومى آن‌که همه باید آن‌را رعایت کنند، گاه جنبه صنفى نیز دارد و در بعضى اصناف و اشخاص، تأکید بیشترى نسبت به آن شده است و به عبارتی برخى از موضوعات اخلاقی در برخی اصناف، نمود بیشتری دارد؛ مانند عدالت که حاکمان باید بیشتر ...

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    892260 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    554573 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    429885 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    418865 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    394841 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    370949 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    349042 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    329631 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    316549 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    311948 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...