بازدید
12693
آخرین بروزرسانی: 1392/05/31
 
کد سایت ar21888 کد بایگانی 29152 نمایه اختلافات فقهی بین شیعه و اهل سنت در مناسک حج
طبقه بندی موضوعی گوناگون
خلاصه پرسش
چه اختلافات فقهی بین شیعه و اهل سنت در مورد مناسک حج وجود دارد؟
پرسش
اختلافات فقهی بین شیعه و اهل سنت در مورد مناسک حج از احرام گرفته تا عرفه و طواف وداع را بیان کنید.
پاسخ اجمالی
برخی از مهم‌ترین موارد اختلافات فقهی میان شیعه و سنی در مسئله حج، عبارت است از: محرّمات احرام، وقوف در عرفات، و نماز طواف.
 
پاسخ تفصیلی
بیان اختلافات فقهی بین فقهای شیعه و سنی درباره مناسک حج نیازمند نوشتن کتاب است که از حوصله این نوشته خارج است. به همین جهت، تنها به برخی اختلافات فقهی میان فقهای شیعه و سنی در مورد حج و عمره اشاره می‌شود و برای آگاهی بیشتر به کتاب‌هایی که در این‌باره نوشته شده، مراجعه شود.
1. محرّمات إحرام
شيعه اماميه معتقد است؛ حج‌گزار و يا عمره‌گزار، پس از پوشيدن لباس احرام، نيّت و گفتن لبيّک، مُحرم می‌شود و بايد تا پايان اعمال حج و يا عمره، از كارهايى كه بر مُحرم حرام است پرهيز كند؛ مانند شكار حيوان صحرايى، ‏آميزش يا هرگونه استفاده شهوانى ديگر، استعمال بوی خوش، و ... .[1]
یکی از اختلاف نظرها در این مسئله پوشاندن صورت برای مردان و زنان است. شيعه‏ اماميه پوشاندن صورت را براى مرد در حال احرام حرام نمی‌داند و پوشاندن صورت برای زنان حرام می‌داند؛ در عین حال براى رو گرفتن از نامحرم، جایز است چادر يا جامه را كه به سر افكنده؛ پايين بيندازد.[2]
برخی از مذاهب اهل سنت[3] همانند شیعه فتوا می‌دهند،[4] اما برخی دیگر[5] پوشاندن صورت براى مرد و زن را در حال احرام حرام می‌دانند.[6] و درباره پوشاندن صورت برای زنان می‌گویند: اگر بي‌گانه در حال نگاه كردن به او است و يا آن‌كه زن زيبا باشد؛ جائز است صورت خود را بپوشاند.[7]
2. وقوف در عرفات‏
شيعه اماميه می‌گوید: وقوف در عرفات از ظهر روز نهم ذی‌الحجه تا مغرب، از اركان حج است و كسى كه اين وقوف را درک نكند حج او باطل می‌شود. آنچه ركن است، مقدارى در سرزمين عرفات بماند، هرچند خيلى كم باشد؛ پس اگر هيچ به عرفات نرود، ركن را ترک كرده‏ است.[8]
اما مذاهب اهل سنت، در وقت آن اختلاف نظر دارند؛ برخی[9] وقت آن‌را لحظه‏اى‌ از غروب شب دهم تا سحرگاه روز عيد،[10] یا[11] از سحرگاه روز نهم ذی‌الحجه تا سحرگاه روز عید می‌دانند،[12] و گروهی دیگر[13] از زوال خورشيد روز نهم ذی‌الحجه تا فجر روز دهم، هرچند لحظه‌اى حضور داشته باشد.[14]
3. نماز طواف‏
از جمله واجبات عمره و حج در فقه شيعه، نماز طواف است. طواف كننده بعد از اتمام طواف عمره و طواف حج، دو ركعت نماز - مثل نماز صبح- می‌خواند.[15]
اما فقهاى اهل تسنن در مورد حكم نماز طواف دو نظريه مختلف داده‌اند:
الف. «شافعی‌ها» و «حنبلی‌ها» نماز طواف را از مستحبات طواف می‌دانند. بنابر اين، نه تنها واجبى به نام نماز طواف را در حج قبول ندارند، بلكه استحباب آن‌را در ضمن طواف می‌دانند و لذا می‌گويند: از جمله مستحبات طواف، خواندن دو ركعت نماز است.
شافعی‌ها معتقدند كه آن دو ركعت نماز هم لازم نيست حتماً به نيت نماز طواف باشد، بلكه هر نمازى اگرچه نماز واجب (مثلاً نماز صبح) يا نماز نافله باشد، كافى است. ولى در هر حال مستحب است بلافاصله بعد از طواف بخواند.[16] ابن رشد می‌گويد: «فقها اجماع دارند بر اين‌كه: از مستحبات طواف است كه بعد از آن، دو ركعت نماز خوانده شود».[17]
ب. «مالكيه» و «حنفيه» خواندن دو ركعت نماز، بعد از طواف را از واجبات طواف می‌دانند. «مالكيه» تصريح می‌نمايند كه: نماز طواف جزئى از «طواف» است.‏[18]
4. رمى جمره عقبه‏
يكى از احكام «منا» و از جمله واجبات حج در روز عيد قربان (دهم ذی‌حجه) به اتفاق فقهاى شيعه[19] و سنى،[20] رمى جمره عقبه است. و وقت انداختن ريگ بر «جمره عقبه» نزد فقهاى شيعه، از طلوع آفتاب روز دهم است تا غروب آن و اگر فراموش كرد، تا روز سيزدهم می‌تواند بجا آورد.[21] ‏اما در كيفيت انداختن ريگ‌ها به جمره و وقت انداختن آن ميان فقهاى شيعه و سنى اختلاف نظر هست از اين‌رو در اين موارد ذيلاً توضيح می‌دهيم:
گفته شد كه رمى «جمره عقبه» بايد در روز عيد انجام پذيرد ولى فقهاى اهل سنت در اين نكته اتفاق نظر دارند كه پيش از ظهر روز عيد - از طلوع خورشيد تا ظهر- وقت مستحب آن است.[22]
اما درباره وقت ادای آن، برخی از مذاهب اهل سنت[23] وقت اداى آن‌را از طلوع فجر روز عيد تا فجر روز بعد می‌دانند،[24]  و برخی از فقهاى معاصر آنها[25] نيز گفته‌اند: سزاوار است كه رمى جمره عقبه در روز انجام گيرد -نه در شب- و مدت آن تمام روز است تا غروب.[26]
از نظر فقهاى شيعه كيفيت انداختن سنگ به جمرات به شكل مزبور؛ يعنى انداختن سنگريزه به كمک انگشت ابهام و سبابه، مستحب است نه واجب.[27] اما اهل سنت در كيفيت «انداختن» ريگ گفته‌اند: لازم است به طور «خَذْف» باشد؛ يعنى سنگ را روى انگشت ابهام بگذارد، و سپس با ناخن انگشت سبابه آن‌را پرتاب كند.[28]
 

[1]. امام خمینى و سایر مراجع، مناسک حج (محشى)، ص 193 – 252، مشعر، تهران، چاپ چهارم، 1416ق.
[2]. محمودى، محمد رضا، مناسک حج با حواشى مراجع تقلید، ص 220، نشر مشعر، تهران، چاپ چهارم، 1387ش.
[3]. شافعيه و حنابله.
[4]. مقدادى، محمد على، حج و عمره در آینه فقه مقارن، ص 212، نشر مشعر، تهران، چاپ اول، 1384ش؛ جزيرى، عبد الرحمن، غروى، سيد محمد، ياسر مازح، ‌الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب أهل البیت(ع)، ج ‌1، ص 835، دار الثقلين‌، بیروت، چاپ اول، 1419ق.
[5]. حنفيه و مالكيه.
[6]. حج و عمره در آینه فقه مقارن، ص 212.
[7]. الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب أهل البیت(ع)، ج ‌1، ص 835 – 836.
[8]. موسوى شاهرودى‏، سيد مرتضى، جامع الفتاوى مناسک حج (با روشى جدید مطابق با فتاواى ده تن از مراجع عظام تقلید)، ص 173 – 174، نشر مشعر، تهران، چاپ سوم، 1428ق.
[9]. مالکیه.
[10]. حج و عمره در آینه فقه مقارن، ص 237.
[11]. حنابله.
[12]. حج و عمره در آینه فقه مقارن، ص 237؛ مغنیه، محمد جواد‌، الفقه علی المذاهب الخمسة، ج ‌1، ص 278، دار التیار الجدید، دار الجواد، بیروت، چاپ دهم، 1421ق.
[13]. حنفیه و شافعیه.
[14]. حج و عمره در آینه فقه مقارن، 238؛ الفقه علی المذاهب الخمسة، ج ‌1، ص 278.
[15]. پیشوائى، مهدى، گودرزى، حسین، بحث‌هایى از فقه تطبیقى، ص 83، نشر مشعر، تهران، چاپ چهارم، 1381ش؛ امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده: بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، ج 1، ص 400 – 401، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، 1424ق.
[16]. بحث‌هایى از فقه تطبیقى، ص 83 – 84.
[17]. ابن رشد قرطبی،  محمد بن أحمد، بدایة المجتهد و نهایة المقتصد،ج 2، ص 107، دار الحدیث، قاهرة، 1425ق.
[18]. بحث‏هایى از فقه تطبیقى، ص 84.
[19]. همان، ص 89؛ افتخارى، علی، آراء المراجع فى الحج (على ضوء فتاوى الإمام الخمینى (ره) )، ج ‏1، ص 505 – 506، نشر مشعر، تهران، چاپ دوم، 1428ق.
[20]. ابن مازَه بخاری حنفی، أبو المعالی برهان الدین محمود بن أحمد،  المحیط البرهانی فی الفقه النعمانی فقه الإمام أبی حنیفة، محقق: سامی جندی، عبد الكریم، ج 2، ص 429، دار الكتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، 1424ق؛ نفزی قیروانی مالكی، عبد الله بن (أبی زید) عبد الرحمن، متن الرسالة، ص 75، دار الفكر، بیروت، بی‌تا؛ عمرانی یمنی شافعی، یحیى بن أبی الخیر، محقق: نوری، قاسم محمد، البیان فی مذهب الإمام الشافعی، ج 4، ص 330، دار المنهاج، جدّه، چاپ اول، 1421ق؛ مقدسی، عبد الرحمن بن إبراهیم، العدة شرح العمدة، ص 228، دار الحدیث، قاهره، 1424ق.
[21]. جامع الفتاوى مناسک حج، ص 189.
[22].  بدایة المجتهد و نهایة المقتصد، ج 2، ص 116.
[23]. حنفیه و مالکیه.
[24]. الفقه على المذاهب الاربعة و مذهب اهل البیت(ع)، ج 1، ص 878 – 879.
[25]. حنابله.
[26]. بحث‏هایى از فقه تطبیقى، ص 91.
[27]. بحث‌هایى از فقه تطبیقى، ص 92؛ محقق داماد، محمد، كتاب الحج، ج 3، ص 121، چاپخانه مهر، قم، چاپ اول، 1401ق؛ جامع الفتاوى مناسک حج، ص 193.
[28]. بحث‌هایى از فقه تطبیقى، ص 92؛ موصلی بلدحی حنفی، عبد الله بن محمود، أبو دقیقة، شیخ محمود، الاختیار لتعلیل المختار، ج 1، ص 153، مطبعة الحلبی، قاهره، 1356ق؛ متن الرسالة، ص 75؛ نفراوی أزهری مالكی، أحمد بن غانم، الفواكه الدوانی على رسالة ابن أبی زید القیروانی، ج 1، ص 362، دار الفكر، بیروت، 1415ق؛ البیان فی مذهب الإمام الشافعی، ج 4، ص 326؛ العدة شرح العمدة، ص 213؛ ابن قدامه مقدسی، الكافی فی فقه الإمام أحمد، ج 1، ص 521، دار الكتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، 1414ق.
ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    902431 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    566204 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    492839 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    425648 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    405546 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    374114 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    360401 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    345259 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    325550 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    315879 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...