جستجوی پیشرفته
بازدید
38930
آخرین بروزرسانی: 1402/08/21
خلاصه پرسش
شرح غزوه تبوک چیست؟
پرسش
شرح غزوه تبوک را می خواستم و نحوه رفتار پیامبر و اصحابش و همچنین نوع کمک های پشت جبهه مردم به سپاه اسلام در این نبرد. لطفا منبع را هم ذکر کنید.
پاسخ اجمالی

غزوه تبوک در سال نهم هجرت برای مقابله با امپراطوری روم شرقى اتفاق افتاد. پیامبر اکرم(ص) پس از آگاهی از تحرکات رومیان در جهت ضربه‌زدن به حکومت نوپای اسلام، براى اینکه درس عبرتى به روم و سایر همسایگان بدهد بی‌‏درنگ فرمان آماده‌باش صادر کردند و با سى هزار نفر (ده هزار سوار و بیست هزار پیاده) براى پیکار با رومیان آماده شدند. پیامبر(ص) به همراه سپاهیان خود در آغاز ماه شعبان، سال نهم هجرت، به سرزمین تبوک رسید. اما در آنجا اثری از سپاهیان روم نبود!! و جنگی صورت نگرفت اما این غزوه دست‌آوردهای بسیار مهمی برای اسلام و مسلمانان به همراه داشت که به برخی از آنها در پاسخ تفصیلی اشاره شده است.

 

پاسخ تفصیلی

منطقه "تبوک" در نوار مرزى حجاز و شام، دورترین نقطه‌‏اى بود که پیامبر (ص) در غزوات خود به آنجا گام نهاد، این کلمه در اصل نام قلعه محکم و بلندى بود که در نوار مرزى حجاز و شام قرار داشت.

 غزوه تبوک در سال نهم هجرت واقع شده است. جبهه مقابل اسلام و مسلمانان در این غزوه، روم شرقى بود. زیرا در صدر اسلام کشور سوریه از مستعمرات امپراتورى روم به شمار مى‌‏رفت و فرمانرواى شام از دست ‏نشاندگان امپراطور روم بود. امپراتورى روم که خود را با موج تازه‌‏اى روبرو مى‏‌دید و از نفوذ آیین الهى اسلام هراسان بود، تصمیم گرفت پیشدستى کند و با یک حمله عظیم، مسلمین را نابود کند .

این کشور، سپاهى در حدود چهل هزار نفر با اسلحه کافى و مجهز، آن چنان که درخور دولت نیرومندى همانند امپراطورى روم در آن زمان بود، گردآورى کرد و در مرز حجاز متمرکز ساخت، این خبر به وسیله مسافران به گوش پیامبر(ص) رسید. پیامبر براى اینکه درس عبرتى به روم و سایر همسایگان بدهد بى‏‌درنگ فرمان آماده‌باش صادر کردند.! چیزى نگذشت که سى هزار نفر براى پیکار با رومیان آماده شدند که از میان آنها ده هزار سوار و بیست هزار پیاده بود. این در شرایطی بود که هوا به شدت گرم ، انبارها از مواد غذایى خالى و محصولات کشاورزى آن سال هنوز جمع‏‌آورى نشده بود. با چنین وضعیتی، گرچه حرکت به سوی جبهه براى مسلمانان بسیار مشکل بود، ولى چون فرمان خدا و پیامبر (ص) است باید حرکت کرد، و بیابان طولانى و پرمخاطره میان مدینه و تبوک را پیمود!.

این لشکر که به خاطر مشکلات زیاد اقتصادى ، طولانى بودن مسیر، وزش بادهاى سوزان، طوفان‌هاى کشنده شن، نداشتن مرکب کافى و... به جیش العسرة! (لشکر مشکلات!) معروف شد، تمام سختى‏‌ها را تحمل کرد و در آغاز ماه شعبان، سال نهم هجرت، به سرزمین تبوک رسید. اما در آنجا اثری از سپاهیان روم نبود!!

گویا هنگامى که سپاه روم از حرکت سپاه عظیم اسلام با آن شهامت و شجاعت عجیبى که در جنگها نشان داده بودند و کم و بیش به گوش رومیان رسیده بود باخبر شدند، صلاح در این دیدند که ارتش خویش را به درون کشور فرا خوانده چنین وانمود کنند که خبر تمرکز ارتش روم در مرزها به قصد حمله به مدینه، شایعه بى‌‏اساسى بیش نبوده است، چرا که از دست زدن به چنین جنگ خطرناکى که مستمسک و مجوزى نیز نداشت وحشت داشتند.

ولى حضور سپاه اسلام با این سرعت در میدان تبوک چند درس به دشمنان اسلام داد:

الف- این موضوع به ثبوت رسید که روحیه جنگى سربازان اسلام آن چنان قوى است که از درگیرى با نیرومندترین ارتش آن زمان نیز بیمى ندارد.

ب- بسیارى از قبائل و امراى اطراف تبوک به خدمت پیامبر(ص) آمدند و پیمان عدم تعرض که نوعی صلح بود را با پیامبر (ص) امضا کردند و فکر مسلمانان از ناحیه آنان آسوده شد.

ج- امواج اسلام به داخل مرزهاى امپراطورى روم نفوذ کرد و به عنوان یک واقعه مهم روز، این صدا همه جا پیچید، و زمینه را براى توجه رومیان به اسلام فراهم ساخت.

د- مسلمانان با پیمودن این راه و تحمل آن زحمات، راه را براى فتح شام در آینده هموار ساختند و معلوم شد که این راه، سرانجام پیمودنى است.

و این فوائد بزرگ چیزى بود که به زحمت آن لشکرکشى دشوار مى‌‏ارزید.

به هر حال پیامبر(ص) با سپاهیان خود - طبق سنتى که داشت - مشورت کرد که آیا به پیشروى ادامه دهیم یا بازگردیم، راى بیشتر آنها بر آن قرار گرفت که بازگشت بهتر است و با روح برنامه‏‌هاى اسلامى سازگارتر، به خصوص که سپاهیان اسلام بر اثر مشقت طاقت‌‏فرساى راه، خسته و کوفته شده بودند، و قوای جسمانى آنها تضعیف شده بود. پیامبر (ص )این نظر را پذیرفت و سپاه اسلام به مدینه بازگشت.

در این غزوه، پیامبر (ص) امام على (ع) را بجاى خود در مدینه گذارده بود، و این تنها غزوه‌‏اى بود که على (ع) در آن شرکت نکرد.

این اقدام پیامبر(ص) یک اقدام بسیار بجا و ضرورى بود، زیرا بسیار محتمل بود بعضى از بازماندگان مشرکان و یا منافقان مدینه که به بهانه‌‏هایى از شرکت در میدان تبوک سر باز زده بودند، از غیبت طولانى پیامبر(ص) و سربازانش استفاده کنند، و به مدینه حمله‌‏ور شوند، زنان و کودکان را بکشند و مدینه را ویران سازند، ولى وجود امام على(ع) در مدینه، سد نیرومندى در برابر توطئه‏‌هاى آنها بود. حدیث معروف «منزلت» در همین باره است که پیامبر اکرم به على(ع) فرمود: «أَما تَرْضى أَنْ تَکُونَ مِنّى بِمَنْزِلَةِ هارُونَ مِنْ مُوسى إِلاّ أَنَّهُ لانَبِىَّ بَعْدى.» «آیا خشنود نیستى که منزلت تو نسبت به من، همانند منزلت هارون نسبت به موسى باشد، جز آن که پس از من پیامبرى نیست.»

همانطور که گفته شد، مسیر حرکت، بسیار طولانى و پرزحمت بود .از این رو وقایع تاریخى متعددى اتفاق افتاد که بسیار آموزنده است .در اینجا به یک واقعه اشاره مى‏کنیم:

پس از دستور بسیج عمومى براى حرکت، سه نفر به نامهاى کعب، هلال و مره سرپیچى کردند و آسودگى را بر رنج سفر ترجیح دادند. رسول خدا(ص) چون به تبوک رسیدند، پرسیدند: کعب چه کرد؟ پاسخ شنیدند: جامه‏‌هاى فاخر و تکبر، او را در مدینه نگه داشت. پس از بازگشت، رسول گرامى(ص) دستور دادند تا مسلمانان از سخن‌گفتن با این سه نفر خوددارى کنند .

اینگونه بود که همه مسلمانان از آنان دورى کردند و بدین ترتیب مدینه، درگیر یک مبارزه منفى علیه کسانى شد که بدون هیچ عذر و بهانه‏‌اى، جهاد را ترک کرده بودند. روزها بدین منوال مى‏‌گذشت.

پادشاه غسانى که از مخالفین اسلام بود، نامه‌‏اى به کعب نوشت که در آن چنین آمده بود: شنیده‏‌ام که سرورت به تو ستم کرده است و بر تو نیز تحمل رسوایى و خوارى واجب نیست؛ نزد ما بیا تا تو را همراهى کنیم! او بدین ترتیب مى‏‌خواست از آب گل آلود ماهى بگیرد و ناراضیان داخلى را به سمت خود جذب کند؛ ولى کعب بسیار ناراحت شد و نامه را در تنور افکند و آتش زد و با هوشیارى، دعوت دشمن خدا را رد کرد .

پس از 40 روز، رسول خدا (ص) دستور دادند که همسران این سه نفر نیز باید از آنان کناره‌‏گیرى کنند و این، وضعیت را بر آنان سخت‏‌تر کرد. ده روز دیگر گذشت، بطورى که عرصه بر آنان تنگ شد و کارى جز اظهار ندامت و پشیمانى نداشتند تا آنکه پس از 50 روز از این واقعه، با نزول آیه 118 سوره توبه، پیک وحى، توبه آنان را پذیرفته اعلام کرد. 


برای آگاهی بیشتر به منابع زیر: الذهبى شمس الدین محمد بن احمد (م 748)، تاریخ ‏الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام ،ج ‏2،ص:627، تحقیق عمر عبد السلام تدمرى، بیروت، دار الکتاب العربى، ط الثانیة، 1413/1993.؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ‏8، ص: 178- 176، دار الکتب الإسلامیة، تهران‏، 1374 ش‏، چاپ: اول آیتى (ره) ، دکتر محمد ابراهیم، تاریخ پیامبر اسلام ؛ سبحانى جعفر ‏، فروغ ابدیت؛  مراجعه فرمائید.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...