بازدید
5057
آخرین بروزرسانی: 1393/04/26
خلاصه پرسش
آیا امامان معصوم(ع) در قبول مسئولیت امامت مختارند یا مجبور؟
پرسش
آیا منصب امامت برای دوازده امام از روی جبر بود یا نه؟ آیا دوازده امام می‌توانستند از روی اختیار این منصب را قبول نکنند؟
پاسخ اجمالی
امامان معصوم(ع) همانند ما یک انسان هستند و هر انسانی مختار و صاحب اراده است. بنابراین آنها نیز در افعال خود، اختیار دارند. «قبول منصب امامت» که یک فعل اختیاری است، از این مطلب مستثنا نیست؛ لذا در پذیرش این منصب  مجبور نیستند.
امامان معصوم(ع) از طرفی علم قطعی به عواقب گناه دارند و از طرف دیگر، ذات خداوند را به حقیقت و نهایت شناخته‌اند و می‌دانند که با انجام معصیت، از دستور چه کسی سرپیچی خواهند کرد؛ از این‌رو، در تمام طول عمرشان گناه نمی‌کنند با این‌که انجام گناه برای آنها مقدور است. بنابراین مطابق اصطلاح علمی باید گفت قبول منصب امامت «امکان ذاتی» و «امتناع وقوعی» دارد.
 
پاسخ تفصیلی
پاسخ‌هایی که می‌توان از منظر مختلف به پرسش مطرح شده داد، به شرح زیر است:
الف. امامان معصوم(ع) همانند ما یک انسان هستند و هر انسانی مختار و صاحب اراده است. بنابراین معصومان(ع) نیز در افعال ارادی خود، اختیار دارند. «قبول منصب امامت» که یک فعل اختیاری است، از این مطلب مستثنا نیست. بنابراین ائمه اطهار(ع) در پذیرش این منصب، مجبور نیستند؛ اما آنان هرگز درخواست خدا ‌را رد نمی‌کنند، ائمه اطهار شناخت عمیقی نسبت به صفات جمال و جلال خداوند دارند و محبت و عشق او در دل‌هایشان موج می‌زند؛ به گونه‌ای که هیچ تعلقی به غیر وی ندارند و جز به رضایت او نمی‌اندیشند؛ از این‌رو، همیشه خواست و اراده الهی را بر خواست و اراده خود مقدم می‌دارند. بنابراین، به طور قطع، سنگینی بار امامت را با رضایت و اشتیاق بر دوش می‌کشند.
برای تقریب به ذهن،‌ این مثال‌ مفید است: انسانی که می‌داند در داخل ظرف، زهر کشنده است، هرگز از آن نخواهد نوشید و حتی فکر خوردن آن‌را نیز نخواهد کرد؛ این به معنای مجبور بودنش نیست، بلکه این بدان سبب است که به کشنده بودن زهر، علم دارد. امامان معصوم(ع) نیز از طرفی علم قطعی به عواقب گناه دارند و از طرف دیگر، ذات خداوند را به حقیقت و نهایت شناخته‌اند و می‌دانند که با انجام معصیت، از دستور چه کسی سرپیچی خواهند کرد؛ از این‌رو، در تمام طول عمرشان گناه، بلکه حتی فکر گناه را هم نمی‌کنند با این‌که انجام گناه برای آنها مقدور است.[1]
بنابراین مطابق اصطلاح علمی باید گفت قبول منصب امامت «امکان ذاتی» و «امتناع وقوعی» دارد؛ یعنی ذاتاً امامان معصوم(ع) می‌توانند مسئولیت امامت را قبول نکنند؛ اما وقوعاً چنین نمی‌کنند؛ آنان با اختیار خود این مسئولیت را می‌پذیرند؛ چرا که قبول نکردن این کار یک «معصیت» است.
با تحلیل عمیق و دقیق، چنین به‌دست می‌آید که صدور «معصیت» از معصوم که مصداق آن در بحث ما، «عدم قبول منصب امامت» است، از این جهت که او هم یک انسان است، ممتنع نیست (امکان ذاتی)، بلکه صدور معصیت از معصوم از این جهت ممتنع است که او هیچ انگیزه‌ای برای انجام گناه ندارد. با منتفی بودن انگیزه برای یک فعل در واقع علت تامه آن فعل محقق نمی‌شود. در نتیجه وقوع آن فعل (معصیت) ممتنع خواهد بود؛ این امتناع، وقوعی و بالغیر (بعدم العلة) است نه بالذات و با امکان ذاتی قابل جمع است.[2]
ب. به طور قطع، پیشوایان معصوم می‌توانند از قبول مسئولیت خودداری کنند؛ ولی در واقع هرگز چنین کاری درباره امام صورت نمی‌گیرد؛ زیرا خودداری امام از قبول امامت، دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد:
1. از انجام مسئولیت امامت، عاجز باشد. (عدم قدرت)
2. نسبت به مسئولیت امامت، جاهل و ناآگاه باشد. (عدم علم)
3. این مسئولیت برایش سخت باشد و به‌جهت راحت‌طلبی، از پذیرش آن امتناع کند. (راحت طلبی)
4. در برابر مردم بی‌تفاوت باشد و نسبت به هدایت آنان دلسوزی نداشته باشد. (بخل و عدم دلسوزی)
در حالی‌که خداوند هر مسئولیتی به انسان بسپارد، روشن است که هر آنچه در انجام آن لازم باشد، به انسان می‌دهد؛ از این‌رو،‌ قدرت و علم لازم برای امامت را به امام داده است. (بطلان فرض اول و دوم) روشن است که امام، انسان کامل است و راحت‌طلبی و بی‌تفاوتی که یک نقص و ضعف به حساب می‌آید، در او راه ندارد. امام، دلسوزترین فرد نسبت به انسان‌ها است و به مثابه پدر و مادر هستند.[3] (بطلان فرض سوم و چهارم) در نتیجه هیچ دلیلی وجود ندارد که امام این مقام را قبول نکند.
 

[2]. ر.ک: ربانی گلپایگانی، علی، ایضاح المراد فی شرح کشف المراد، ص 373 - 374، قم، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه، چاپ اول، 1382ش؛ برای مطالعه بیشتر در زمینه «امتناع وقوعی (امتناع بالغیر)» ر.ک: داماد، میر محمد باقر، مصنفات میر داماد، ص 142 - 143 و ص 199 - 200، تهران، انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگى‏، چاپ اول، 1381ش.
[3]. قرآن کریم درباره رسول اکرم(ص) می‌فرماید: «لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزیزٌ عَلَیْهِ ما عَنِتُّمْ حَریصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُفٌ رَحیم‏» (توبه، 128). امامان(ع) هم این‌گونه بودند. همچنین در روایات آمده است: «أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ قَالَ أَنَا وَ عَلِیٌّ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّة؛ به راستی، پیامبر و دوازده امام، پدران مهربان این امت هستند»؛ شیخ صدوق‏، علل الشرائع، ج ‏1، ص 127، قم، کتاب فروشى داورى‏، چاپ اول،‌ 1385ش.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    902416 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    566197 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    492831 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    425637 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    405538 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    374109 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    360392 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    345252 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    325542 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    315877 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...