بازدید
790
آخرین بروزرسانی: 1397/10/02
خلاصه پرسش
«ابدال» در دانش صرف به چه معنا است و به عنوان نمونه، چرا در واژه «تکلان» که از ریشه «وکل» است، تاء جایگزین واو شده است؟
پرسش
سلام؛ «تکلان» اگر از ریشه «وکل» است چرا «واو» تبدیل به «تاء» شده است؟
پاسخ اجمالی
یکی از مسائل ادبیات زبان عربی که در علم صرف مورد بحث قرار می‌گیرد، مسئله «ابدال» است. ابدال به معنای تبدیل یک حرف به حرف دیگر است. البته این مسئله اختصاص به زبان عربی نداشته و در زبان فارسی نیز وجود دارد. به عنوان مثال، حروف «کاف» و «ژ» در کلمات «خانک» و «کژ» به حروف «هاء» و «جیم» تبدیل شده‌اند: «خانه» و «کج». علت این مسئله، استعمال آن توسط کسانی است که به این زبان سخن می‌گویند. در ادامه به طور مختصر به اهم مواردی که در زبان عربی ابدال صورت گرفته اشاره می‌شود، با ذکر این نکته که ابدال در این زبان در مواردی به صورت عام الشمول و قیاسی بوده و در مواردی به صورت قیاس‌مند نبوده و تنها با شنیدن از زبان عرب می‌توان بدان پی برد:
الف) تبدیل به «الف»
حروف «همزه»، «یاء»، «واو» و «نون» مخففه، در برخی موارد تبدیل به الف می‌شوند.
1. اگر «همزه» ساکن و ما قبل آن مفتوح باشد، بنابر وجهی، تبدیل به الف می‌شود مانند «رأس». اگر حرف ما قبل همزه نیز همزه باشد، در این صورت لازم است که تبدیل به الف شود مانند «أأمن» که «آمَنَ» خوانده می‌شود.
2. حروف «یاء» و «واو» به عنوان حروف عله، طبق قواعد باب حروف عله تبدیل به «الف» می‌شوند مانند «قَوَلَ» و «سَیَلَ» که تبدیل به «قال» و «سال» می‌شود.
3. حرف نون «تنوین»، هنگام وقف تبدیل به الف می‌شود مانند «رجلاً» که هنگام وقف، تبدیل به «رجلا» و بدون تنوین  می‌شود.
ب) تبدیل به «تاء»:
حروف «واو»، «یاء»، «سین»، «صاد»، «طاء» و «دال» در برخی موارد تبدیل به الف می‌شوند.
1. حرف «واو» به صورت غیر مطرد(سماعی)، در ابتدای کلمات «تجاه»، «تراث»، «تقیه»، «تقوی»، «تقاة»، «توراة»، «تخمه»، «تکلان»، «تتری»، و نیز کلمات «اخت»، «بنت» و «کلتا» تبدیل به «تاء» شده است. همچنین در عبارت «تالله» گفته شده است که «تاء» بدل از «واو» قسم است.
و به طور مطرد(قیاسی) در باب «افتعال»، افعالی که فاء الفعل آنها واو باشد، حرف «واو» تبدیل به «تاء» می‌شود مانند: «اتّسع» و «اتّحد» که در اصل «اوتسع» و «اوتحد» بوده‌اند.
2. حرف «یاء» نیز به صورت قیاسی در باب «افتعال» تبدیل به «واو» می‌شود به شرط این که فاء الفعل آن، حرف یاء باشد مانند «اتّسر» و «اتّبس» که در اصل «ایتسر» و «ایتبس» بوده‌اند.
و نیز به صورت غیر مطرد(سماعی) یاء در کلمات «ثنتان» و «کیت» تبدیل به تاء شده است؛ چرا که اصل کیت، کیّة بوده است.
ج) تبدیل به «سین»:
به صورت غیر قیاسی در کلمات «سته» و «طست» حرف سین تبدیل به تاء شده است.
د) تبدیل به «صاد» و «طاء»:
در کلمات «لصت» و «فستاط» این حروف تبدیل به تاء شده‌اند؛ زیرا اصل این دو کلمه، «لصّ» و «فسطاط» بوده است.[1]
 

[1]. اسمر، راجی، المعجم المفصل فی علم الصرف، ص 9-15، بیروت، چاپ اول.
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

در خبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    886828 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    548196 Laws and Jurisprudence 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    425795 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    413123 Laws and Jurisprudence 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود. نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    389715 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    369316 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    334166 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    319178 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی اگر ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    314530 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    310006 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...