نخست باید گفت؛ در روایات توصیه شده است که پس از نماز واجب بر پیامبر اسلام(ص)، سلام و صلوات فرستاده شود؛ لذا چنین صلواتی را میتوان عملی مستحب و توصیهشده دانست. به عنوان نمونه در روایتی مشاهده میکنیم که امام رضا(ع) به پرسشی در مورد چگونگی سلام بر پیامبر(ص) پاسخ میدهد:
«عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ: … تَقُولُ: السَّلَامُ عَلَیک یا رَسُولَ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ …».[1]
این سنت مستحب و مأثور، پس از نمازها و بعد از خواندن آیه 56 سوره احزاب اجرا میشود.[2]
اما سلامهای سهگانهای که امروزه بعد از اتمام نماز به سمت کربلای معلی، مشهد مقدس و سرانجام رو به قبله، به امام حسین(ع)، امام رضا(ع)، و امام زمان(ع) هدیه میشود، با مروری در منابع معتبر روایی قابل دسترسی، روایت صریح و مستقلی در این زمینه نیافتیم و چه بسا ممکن است چنین روشی از سلامهای بعد نماز، توسط شیعیان ایرانی به این دلایل مرسوم شده باشد:
- امام حسین(ع)، دارای موقعیّت بینظیر و فضیلت فوق العادهای است و خداوند و جانشینانش چنین خواستهاند که بیش از تمام پیشوایان، نام حضرتشان در یادها و بر زبانها باشد.[3]
- امام رضا(ع) تنها امامی است که ما ایرانیان افتخار پذیرایی از مرقدشان را در کشور عزیزمان داریم؛ از همینرو مردم ما احترام ویژهای نسبت به آنحضرت دارند و سلام ویژه به آنجناب در پایان نماز نیز شاید به همین جهت باشد.
- سلام پایانی بعد از نماز نیز از آن جهت به امام مهدی(عج) هدیه داده میشود که حضرتشان، امام زنده و حاضر و ناظر در زمان ما است.
با تمام آنچه گفته شد، نباید در اقدامی بدعتآمیز به این روش ویژه از سلامهای بعد نماز به عنوان یک عبادت توصیه شده نگریست؛ بلکه باید آنرا تنها سلامهایی دانست که در هر وقت و هرکجا مطلوب و ارزشمند بوده و قابلیت حذف و اضافه را نیز دارد و اگر فردی در پایان نماز به تمام معصومان به علاوه تعداد دیگری از اولیای الهی سلام دهد، و یا آنکه سلام خود را تنها متوجه یکی از دیگر معصومان، مانند حضرت زهرا(س) و یا امام جواد(ع) نماید، مشکلی در میان نخواهد بود.
[1]. حرّ عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، ج 6، 474، قم، مؤسسة آلالبیت(ع)، 1404ق.
[2]. ر. ک: «خواندن آیه «ان الله و ملائکته یصلون علی النبی ...».
[3]. ر. ک: «برپایی مجالس عزا برای امامان(ع) و عزاداری امام حسین(ع) در دهه اول محرم».