Ətraflı axtarış
Baxanların
12873
İnternetə qoyma tarixi: 2008/09/06
Sualın xülasəsi
Nə üçün “Fatihə” (“Həmd”) surəsi “Səb`ul-məsani” adlandırılır?
Sual
Nə üçün “Fatihə” (“Həmd”) surəsi “Səb`ul-məsani” adlandırılır? Onu belə adlandırmaqda məqsəd nədir?
Qısa cavab

Təfsir kitablarına və rəvayət mənbələrinə müraciət etməklə aydın olur ki, Qurani-əzim və “Səb`ul-məsani” dedikdə nəyin nəzarətə tutulmağı ilə əlaqədar müxtəlif nəzəriyyələr vardır:

Bəziləri inanırlar ki, məqsəd Quran və onun ayələridir.

Bəziləri inanırlar ki, “Səb`ul-məsani” dedikdə məqsəd “Həmd” surəsidir. Çünki bu surə Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-ə iki dəfə nazil olmuşdur.

Bəziləri də demişlər ki, “Səb`ul-məsani” Quranın əvvəlindəki uzun surələrdir. Dəlili də budur ki, bu surələrdə ibrətamiz tarixi hadisələr və xəbərlər təkrar şəkildə bəyan olunmuşdur.

Amma həqiqət budur ki, sünnü və şiələrin yolu ilə gəlib çatan rəvayətlərin təkid etdiyi kimi, “Səb`ul-məsani” elə “Həmd” surəsidir. Belə adlandırılmasının səbəbi budur ki, namazın iki rəkətində iki dəfə qiraət olunur.

Ətreaflı cavab

Təfsir kitablarına və rəvayət mənbələrinə müraciət etməklə aydın lur ki, “Səb`ul-məsani”nin nə olması barəsində nəzər ixtilafı vardır. Bəziləri inanırlar ki, məqsəd elə Quranın özü və onun ayələridir. Bəziləri demişlər ki, məqsəd “Həmd” surəsidir; ya iki dəfə nazil olduğuna görə, ya da namazda iki dəfə qiraət olduğuna görə belə adlandırılıb. Bəziləri də demişlər ki, “Səb`ul-məsani” dedikdə Quranın əvvəllərində olan uzun surələr nəzərdə tutulur və bunun belə adlandırılmasının səbəbi ondakı ibrətamiz tarixi hadisələrin və xəbərlərin təkrar olunmasıdır.[1]

Amma haqq məsələ budur ki, sünnü və şiə yolu ilə nəql olunan çoxlu rəvayətlərdə Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih), imam Əli (əleyhis-salam) və imam Sadiq (əleyhis-salam) buyurmuşlar ki, “Səb`ul-məsani” dedikdə məqsəd “Fatihə” surəsidir. Bu surə “Səb`ul-məsani”dən başqa digər adlara da malikdir: “Ümmül-kitab”, “Ümmül-Quran”, “Qurani-əzim”, “Şafiyə”, “Vafiyə”, “Rüqəyyə”, “Kənz” və “Əsas”.[2] Allah-taala buyurur: “Biz “Səb`ul-məsani”ni və Qurani-əzimi sənə nazil etdik.”[3]

İmam Sadiq (əleyhis-salam)-dan belə nəql olunur: “Həqiqətən (“Həmd” surəsi ona görə) “Məsani” adlandırılmışdır ki, iki rəkət namazda iki dəfə qiraət olunur.”[4]

Səid ibni Cübeyr deyir: İbni Abbasdan “Səb`ul-məsani” barəsində soruşduqda cavabda dedi: “Səbul-məsani” – “Ümmül-Quran”dır. “Səb’” dedikdə məqsəd “Həmd”  surəsinin yeddi ayəsidir, “məsani”nin mənası isə “Həmd” surəsinin hər iki rəkətdə təkrar olunmasıdır. Bu da Quranın başqa surələrinə deyil, yalnız “Həmd” surəsinə məxsusdur.”[5]

“Kaşif” təfsirinin müəllifi bu məsələ barəsində digər bir ehtimalı da əlavə edərək deyir: “(Bu surənin belə adlandırılması) Buna görədir ki, bu surədə həm rübubiyyət, həm də übudiyyətin hər ikisi cəm olmuşdur.”[6]

Mərhum Əllamə Təbatəbai dəyərli “Əl-mizan” təfsirində bu mövzu ilə əlaqədar mühüm bir məsələyə işarə edərək deyir: “Səb`ul-məsani” – “Həmd” surəsinin adlarından biridir. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-dən və imamlardan nəql olunan bir çox rəvayətlərdə “Səb`ul-məsani” “Həmd” surəsinə təfsir edilmişdir.

Deməli, “Səb`ul-məsani” Quranın əvvəlindəki yeddi uzun surə, yaxud “Ha mim” ilə başlayan surələr, yaxud Peyğəmbərə nazil olan yeddi kitabdır – deyilənlərin  (öz müddəalarına dair) heç bir əsasları yoxdur. Çünki onların bu sözlərinə dair Qurandan və rəvayətlərdən heç bir əsas və dəlilləri yoxdur.”[7]

Müəllif yenə də əlavə edir: “Məsani” kəlməsi bütün Quranın sifətidir və öz-özlüyündə “Fatihə” surəsinə də şamil olur. “Minəl-məsani” (məsanidən) dedikdə məqsədin nə olduğu, “min” hərfinin bəziyyəti göstərməsi, yoxsa bəyan üçün olması, eləcə də “məsani” kəlməsinin nədən alınması və onun nə üçün belə adlandırılması ilə əlaqədar təfsirçilərin arasında çoxlu fikir ayrılığı vardır.

Deyilməsi yerinə düşən bir məsələ – Allah daya yaxşı bilər – budur ki, “min” hərfi bəziyyəti göstərir. Çünki Mütəal-Allah başqa yerdə bütün Quran ayələrini “məsani” adlandıraraq buyurur:

كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُم

“Bu mütəşabih və məsani kitabdır ki, Rəbbindən qorxanların dəriləri ondan müqşəir olur (qorxudan yığılır)”[8] “Həmd” surəsinin ayələri də bu qəbildəndir. Deməli, “Həmd” surəsi “məsani”nin hamısı deyil, bəzi hissəsidir.[9]

“Min vəhyil-Quran” təfsirinin müəllifi qeyd olunan hallardan başqa “Həmd” surəsinin “Səb`ul-məsani” adlandırılması ilə əlaqədar digər bir bəyanla deyir: “Həmd” surəsi ona görə “Səb`ul-məsani” adlandırılır ki, onun mənaları Quran ayələrində təkrar olunmuşdur.”[10]

“Təfsiri-nümunə”nin müəllifi وَ لَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثَانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ “Həqiqətən sənə məsanidən yeddi ayə və Qurani-əzimi nazil etdik” ayəsinin təfsirində deyir: “Məlum olduğu kimi, “səb’” yeddi ədədidir, “məsani” də ikidir. Beləliklə, əksər müfəssirlər demişlər ki, “Səb`ul-məsani” “Həmd” surəsinə bir kinayədir və bu barədə də bir çox rəvayətlər vardır. Çünki bu surə yeddi ayədən təşkil olunmuş, mətləblərinin əzəmət və əhəmiyyətinə görə Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-ə iki dəfə nazil edilmişdir. Yaxud iki hissədən təşkil olunduğuna görədir: Surənin birinci yarısı Allaha həmd-sənadan, digər yarısı ilə dua və ibadətdən ibarətdir.[11] Yaxud da hər namazda iki dəfə qiraət olunduğuna görə belə adlanıb.

Bəzi müfəssirlər ehtimal vermişlər ki, yeddi rəqəmi Quranın əvvəlindəki yeddi uzun surəyə aiddir, “məsani” kəlməsi isə Quranın özünə dair bir kinayədir. Çünki Quran Peyğəmbərə iki dəfə: bir dəfə kamil və yığcam şəkildə, digəri isə zamanın axırlarında ehtiyac və hadisələrə uyğun olaraq tədrici şəkildə nazil olmuşdur. Buna əsasən “Səb`ul-məsani”nin mənası Quranın mühüm surələridir. Bu qrupun dəlilləri “Zümər” surəsinin 23-cü ayəsidir: “Allah ən yaxşı hədis olan Quranı nazil etdi. Elə bir kitab ki, onun ayələri tam və kamil fəsahətdə (və ecazda) bir-birinə oxşardır.” – Yəni Peyğəmbərə iki dəfə nazil olmuşdur.

Belə nəzərə çarpır ki, birinci təfsir gerçəkliyə daha yaxındır. Xüsusilə, Əhli-beyt (əleyhimus-salam) rəvayətlərində işarə olunduğu kimi, “Səb’ul-məsani” elə “Həmd” surəsidir.

Rağib İsfahani “Müfrədat” kitabında yazır: “Məsani” kəlməsi Qurana aid edilir. Bu da ayələrinin təkrarına görədir. Məhz bu təkrar da onu təhrifdən qoruyub saxlamışdır. Bundan əlavə, Quranın həqiqətləri hər zamanda və dövrdə yeni bir şəkildə təcəlli edir. Buna görə də “məsani” (ikilik) şəkildə vəsf edilməsi layiqdir.”

Hər bir halda, “Həmd” surəsinin də Quranın bir hissəsi olduğuna əsaslanaraq “Qurani-əzim kəlməsinin “Həmd” surəsindən sonra qeyd olunması  bu mübarək surənin əzəmət və əhəmiyyətinə dair digər bir dəlildir. Həm ərəb, həm də qeyri-ərəb ədəbiyyatında bir şeyin hissəsinin küllün müqabilində işlənməsi çoxdur. Bu da onun (cüzün və hissənin) əhəmiyyətinə görədir.[12]

 


[1] “İrşadul-əzhan ila təfsiril-Quran”, səh. 272

[2] Yenə orada, səh. 5; “E’rabul-Quran və bəyanuh”, 1-ci cild, səh. 51

[3] “Hicr”  surəsi, ayə: 87

[4] “Alaur-Rəhman fi təfsiril-Quran”, 1-ci cild, səh. 51

[5] “Əhkamul-Quran” (Cəssas), 1-ci cild, səh. 28

[6] “Kəşşaf” təfsiri , 1-ci cild, səh. 33

[7] “Əl-mizan” təfsiri, 12-ci cild, səh. 191

[8] “Zümər”  surəsi, ayə:  23

[9] “Əl-mizan” təfsiri, 12-ci cild, səh. 191

[10] “Təfsiru min vəhyil-Quran”, 13-cü cild, səh. 176

[11] “Məcməul-bəyan”, 1-ci cild, səh. 17; “Nurus-səqəleyn”, 3-cü cild, səh. 28-29

[12] “Təfsiri-nümunə”, 8-ci cild, səh. 109

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Quran necə kitabdır?
    6346 Təfsir 2011/08/23
    Qurani-Kərimsonilahixəbərolaraq, Allah-TaalatərəfindənMəhəmmədibnƏbdullahınvasitəsiiləinsanlarıhaqq
  • İslamda həqiqi olaraq ağıl və düşüncənin yeri haradadır?
    7639 Qədim kəlam 2011/09/18
    Əvvəlcə yaxşı olar ki, bəzi dini məsələlər barəsində düzgün anlaşılmamazlıq barəsində söz açaq. Misal üçün o cür ki, burada açıqlanmışdır.Birinci: Harada və hansı dini mənbədə gəlmişdir ki, övladı atanın vasitəsiylə öldürülməsinə icazə vardır?!Bu səhv təsəvvürdür, heç bir fəqih bu cür hökm fətva verməmişdir. Odur ki, əgər bu cür ...
  • Din olmadan mənəviyyata çatmaq olarmı?
    7610 Nəzəri əxlaq 2011/11/24
    Son zamanlarda irəli çəkilən “yeni mənəviyyat” bizim bir müsəlman ünvanı ilə zehnimizdə təsvir olunan mənəviyyatla tamamilə fərqlidir. Bizim nəzərimizdə mənəviyyatın dinlə qırılmaz əlaqəsi vardır. Dini mənəviyyat maddi aləmin fövqündə olan həqiqətlərdən söhbət açan maarifə və dini göstərmələrin məcmusuna əməl etmək əsasında hasil olur. İnsan o həqiqətlərin əsasında ...
  • İran dini mədrəsələrində təhsil sistemi necədir?
    14368 Fiqh tarixi 2011/11/14
    Bu gün İran elmi hövzələrində təhsil şagirdlərin birinci dövrəni və ya orta məktəbi bitirdikdən sonra başlayır. Bu təhsil zamanı başlanğıc mərhələnin dərslərini (sərf, ərəb dilinin qramatikası (nəhv), məna və bəyan, məntiq), səth dərslərini (üsul, fiqh, fəlsəfə), ümumi dərsləri (əqaid, təfsir, iqtisadiyyat, Quran elmi, əxlaq, xarici dillər, kompyuter ...
  • Үмуми маликијјәт нәзәријјәсиндә фәгиһин вәкаләти мөвзусу гејд олунур. Бу һансы мәнададыр? Вилајәти-фәгиһ бәһсинин јеринә вәкаләти-фәгиһ мөвзусуну ачмаг олармы?
    5983 Nizamlar hüquq və əhkam 2010/02/06
    Әксәр шиә алимләринин нәзәријјәсинә ҝөрә (вилајәти-фәгиһин истәр мәнсуб, истәрсә дә сечим нәзәријјәсинә әсасән олмасы) ислам һөкумәтини гәбул едир. Һәмчинин, вилајәти-фәгиһи әмр саһиби вә ҹәмијјәтин рәһбәри билир. Амма, ону ҹәмијјәтин идарә олунмасында халгын вәкили сајмыр.Бу фикирин ...
  • Aya sizin nəzərinizdə vəliyi- fəqih məsumdur?
    5476 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/09/11
    Məsum imamların (ə) hədis və rəvayətlərinə əsasən, məsum olmaq yalnız 14 nəfər- Peyğəmbər (s), həzrət Zəgra (s) və 12 imama məxsusdur. Bunun üçün də vəliyi- fəqih məsumlar sırasında hesab olunmur. Amma bir çox ayə və rəvayətlərə əsasən, İmam Zamanın (ə) qeybəti dövründə vəliyi- fəqihdən itaət etmək vacibdir və lazımdır. İmam ...
  • Şiələrin nəzərində on ikinci imamın qeybdə olmasına etiqad bütün imamət nəzəriyyəsində şübhə yaradırmı?
    6087 Qədim kəlam 2010/11/10
    Sualda ümumi şəkildə və konkret nümunənin təyin edilmədiyi halda “qeybət dövrünün imamət nəzəriyyəsi ilə təzadı” irəli çəkildiyinə görə, imamın vəzifələrində müəyyən ünvanları zikr etməli, sonra onun qeybət dövrü ilə uyğun gəlib-gəlməməsini təhlil edəcəyik.İmamət – nübüvvətin ...
  • Fətva verməyin əsasları nələrdir?
    4865 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi 2020/02/09
    İctihad sözü lüğətdə, çətinliyə dözmək,habelə ,qüdrət və bacarıq deməkdir.Fəhiqlərin terminində isə, ictihad, elmi səylərdən maksimum istifadə etməklə şəri hökmləri İslami mənbələrdən və dəlillərindən çıxarmaq və əldə etmək mənasını verir.Şiə fiqhində, fətvanın əsası ictihad mənbələrinə (Quran, Sünnə, Səbəb və Konsensus) söykənsə də, bu mənbələrdən istifadə ...
  • Nə üçün yuxu (röya aləmində bəzi şəxslərin batini surəti heynan şəklində görsənmiş olur, bir halda ki, bu yuxudan sonra və günahdan tövbə edəndən sonra uca məqamlara yetişiblər.
    6073 Qədim kəlam 2011/12/25
    Ayələrə və rəvayətlərə əsasən camaatdan bir çoxunun batini insan şəklində deyil və bəzi əməllər batini dəyişir və heyvanlar şəklinə çevirir. O cümlədən şərabxorluq batini şəkili və surəti it şəklinə dəyişir. Yuxarıdakı sualda İmam Hüseyn (ə) onun surətini dəyişməmişdi bəlkə onun öz əməli batinini o cür etmişdi və həzrət onun həmin ...
  • Kovsər hovuzu nədir?
    10036 Təfsir 2010/10/03
    "Kövsər" çoxlu xeyir mənasındadır. Onun üçün çoxlu dəlil və faktlar qeyd etmək olar. Məsələn: Kövsər arxı və hovuzu, şəfaət, nübüvvət, hikmət, elm, çoxlu nəsl, çoxlu zürriyyə və sair.Kövsərin iki mənası var, biri dünyaya aid (Fatimeyi- Zəhra (s), o biri isə axirətə (kövsər hovuzu)- na aiddir. Kövsər hovuzu, Behiştdə ləzzətli ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163027 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155439 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117932 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    109969 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    99509 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91526 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53482 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45766 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43914 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43108 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...