Baxanların
3918
İnternetə qoyma tarixi: 2011/03/06
Sualın xülasəsi
Həzrət Adəm (əleyhis-salam) günaha düçar oldumu? Məgər peyğəmbərlər günah və xətadan uzaq deyildirlərmi?
Sual
Həzrət Adəm (əleyhis-salam) günaha düçar olmuşdumu? Məgər peyğəmbərlər günah və xətadan uzaq deyildirlərmi?
Qısa cavab

Cavabın aydın olması üçün aşağıdakı məsələləri bəyan etmək zəruridir:

1. İlahi peyğəmbərlər və vəsilər varlıq aləmində təkvini (təbii) və ruhi baxımdan çox yüksək bir məqama malikdirlər. Onlar Allah-taalanın cəlal və camal ayələrinin, ilahi-qeybi nurlarının tam təzahürləridirlər. Onların ruhlarının xilqəti və bədənlərinin quruluşu Allahın cəlal və camalının qüdrət əli ilə yoğurulmuş, qeyb aləmində əsma və sifətlərin həqiqətlərini kəsb etmişlər. Onlar həmişə Allah-taalanın vilayət hüdudlarında olmuş, özlərini Onun hüzurunda görmüşlər. Peyğəmbərlərin və vəsilərin bu kimi məqam və mənzilətləri onların vücud aləmində mütləq (hər bir cəhətdən) ismətlərinə (günahsızlıqlarına) səbəb olmuş və məhz bu ismət onlardan günah baş verməsinin qarşısını almışdır. Bununla eyni zamanda onların günah işə düşmə ixtiyarı, eləcə də günah işə qüdrət və imkanları onlardan alınmamışdır.

2. Peyğəmbərlərin isməti ilə əlaqədar İslam alimləri arasında müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Misal üçün, bəzi alimlər demişlər ki, onlar yalnız böyük günahları görmürlər, lakin kiçik günahları görmək onlar üçün caizdir. Başqa bir nəzəriyyəyə görə onların həm böyük, həm də kiçik günahlar etməsi caizdir; yaxud həm böyük, həm də kiçik günahları görmələri caiz olsa da, qəsdən yox, səhvən günah etmələrinə icazə verilir.

Amma haqq olan şiə nəzərinə gəldikdə isə, günahın peyğəmbərlərdən baş verməsi mütləq şəkildə (heç bir növü və heç bir halda) caiz deyildir. Şiələr bu müddəaya dair çoxlu dəlillər gətirmişlər. O cümlədən: Peyğəmbərlərin günah və xətaya mürtəkib olması Allahın nəzərdə tutduğu məqsədin aradan getməsinə səbəb olar. Çünki onlardan günah iş baş verdiyi surətdə artıq camaat onlara etimad etməyəcək, onlara tabe olmayacaqlar. Allah-taalanın Özünün nəzərdə tutduğu məqsədin əksinə çıxması da qəbahətli, qeyri-məqul sayılır.

3. Peyğəmbərlərin (və imamların)  ismətinin mənşəyi onların itaət və günah, haram və halal, gözəllik və çirkinlik, paklıq və napaklıq ilə əlaqədar tam şühudi elmlərindən (buna nəzəri əql deyilir) ibarətdir, onları günahdan saxlayır (buna əməli əql deyilir).

4. İkinci məsələ həzrət Adəm (əleyhis-salam)-ın yer üzünə nazil olmasından qabaq harada yaşayışı ilə əlaqədardır. Bir neçə dəlilə görə o həzrətin olduğu cənnət ona vədə verilən axirət cənnəti deyilmiş. Çünki, insanın vədəsi verilən behiştdən xaric olması, Şeytanın o behiştə daxil olması və ya behiştdəki müəyyən meyvələrin yeyilməsinin qadağan olunması mümkün deyildir.

5. Həzrət Adəm (əleyhis-salam)-ın xətasının hansı növdən olması.

Bunun izah edilməsi yollarından biri də (bu işin günah deyil) tərki-ovla olmasını qəbul etməkdir (yəni müəyyən bir şey insanın xeyrinə olduğu halda onu tərk edir). Çünki əvvəla, peyğəmbərlərin günah etməsi caiz deyildir. İkincisi, onlar (Allah dərgahında) yüksək məqam və mənzilət sahibi olduğundan, tərki-ovla səbəbi ilə cəzalandırılmalarının, tənbeh edilmələrinin eybi yoxdur. Çünki “əbrar (yaxşı) insanların həsənələri (yaxşı əməlləri) müqərrəblərin (Allah dərgahına yaxın olanların) günahları sayılır”. Üçüncüsü, bəzi peyğəmbərlər də tərki-ovla etmişlər, o cümlədən həzrət Yunus (əleyhis-salam)-ın tərki-ovlasını qeyd etmək olar.

Amma Adəmlə Həvvanın yer üzünə gəldikdən sonra artıq o ağacın meyvəsinin nə üçün qadağan olunmamasına gəldikdə isə, çoxlu ehtimallar verilmişdir. Bu ehtimallar həmin ağacın hansı növdən olduğunu bəyan edir. Qısa şəkildə demək olar ki, qadağan olunmuş meyvə ya zahiri behiştdə və bir növ bitki olmuşdur ki, onun yeyilməsinin təsiri behiştdən xaric olub yer üzündə yaşamaqla bərabər idi. Buna görə yer üzündə də qadağan olunmasının heç bir mənası yoxdur. Bundan əlavə, hökmlər ayrı-ayrı şəxslərin vəziyyət, zaman və məkanlarına mütənasib olaraq fərqlənir.

Yaxud da mənəvi bir ağac imiş. Belə olan halda məqsəd ya “elm ağacı” ola bilər ki, bu ehtimal çoxsaylı qəti rəvayət və ayələrlə təzadlıdır. Çünki nəinki Adəm elmdən çəkindirilmiş, əksinə Allahın isimləri də ona öyrədilmiş, təlim verilmişdi. Hətta o həzrət  məlaikələrin müəllimi də olmuşdu.

Yaxud da məqsəd həsəd ağacıdır. Belə ki, Adəm (əleyhis-salam) peyğəmbər olduğuna görə onun barəsində deyildiyi zaman qibtə nəzərdə tutulur. O, Pənc təni-Ali-Əbanın – Peyğəmbər, Əli, Fatimə, Həsən və Hüseyn (əleyhimus-salam)-ın məqamına qibtə etmiş, yer üzündəki dünya həyatına gəlməmişdən qabaq da həsəd ona qadağan olunmuş, çəkindirilmişdir.

Ətreaflı cavab

Yuxarıdakı suala cavab vermək üçün əvvəlcə üç məsələni araşdırmaq lazımdır. Lakin onları bəyan etməzdən əvvəl aşağıdakı məqamlara diqqət yetirmək zəruridir: Məsumların (Peyğəmbər və imamların) mütləq şəkildə (hər bir yöndə) olan isməti onların varlıq aləmində malik olduqları yüksək nurani məqamlarının, ruhani halətlərinin və təkvini məqamlarının nəticəsidir. Onlar ilahi-qeybi nurlardan, Allahın tam təzahürlərindən, camal və cəlalından ibarət olan dolğun ayələrdən bəhrələnirlər. Onların həm ruhlarının, həm də bədənlərinin quruluşu Allah-taalanın camal və calal qüdrəti ilə xəlq edilmiş, qeyb aləmində əsma və sifət həqiqətlərini kəsb etmişlər. Onlar daim Allah-taalanın vilayəti dairəsində olmuş, həmişə özlərini Onun hüzurunda görmüşlər. Bu kimi şühud və hüzur onlardan günah iş baş verməsinə mane olur. Bununla eyni zamanda onlardan günah baş verməsi mümkünlüyü, (günah iş görməklə əlaqədar) qüdrət və ixtiyarları onlardan alınmır.[1]

Birinci məsələ:

Peyğəmbərlərin (əleyhimus-salam) isməti xüsusunda müsəlman firqələri arasında müxtəlif nəzəriyyələr vardır ki, onları beş qisimdə xülasə etmək olar:

1. Peyğəmbərlər kəbirə (böyük) günahlar qarşında məsumdurlar, lakin onlar üçün səğirə günah caizdir və onlar həddi-buluğa çatdığı dövrdən məsum (günahsız) sayılırlar. Bu, mötəziləçilərin əksəriyyətinin nəzəriyyəsidir.

2. Peyğəmbərlərdən qəsdən olduqda nə böyük, nə də kiçik günah caiz deyildir, lakin səhvən baş verərsə, eybi yoxdur. Bu, Əbu Əli Cubbainin nəzəriyyəsidir. O inanır ki, peyğəmbərlər nübüvvət dövründən etibarən məsum olurlar, lakin ondan əvvəl onlardan günah iş baş verməsi caizdir.

3. Peyğəmbərlərdən günah yalnız səhvən və ya xəta üzündən baş verə bilər və onlar bu xətaya görə cəzalandırılırlar. Halbuki, adi insanlar səhvən və unutqanlıq üzündən olan günah və xətalara görə cəzalandırılmırlar. Bu fərq də onların rütbəsinin yüksək, mərifətinin dərin olduğuna görədir. Bu, Nəzzamın və onun ardıcıllarının nəzəriyyəsidir.

4. Peyğəmbərlərdən günah baş verməsi mütləq şəkildə (hər bir halda) caizdir – istər böyük günah olsun, istərsə də kiçik; istər qəsdən olsun, istərsə xəta və səhv üzündən. Bu, həşəviyyənin və əhli-hədisin çoxunun nəzəriyyəsidir.[2]

5. Günah iş peyğəmbərlərə mütləq şəkildə və heç bir vəchlə caiz deyildir və onlardan heç vaxt günah iş baş vermir: istər böyük günah, istərsə də kiçik günah; istər qəsdən olsun, istərsə də xəta və səhv üzündən. Bu, haqq şiə məzhəbinin nəzəriyyəsidir. Onların etiqadına görə peyğəmbərlər həm nübüvvət dövründə, həm də ondan əvvəlki dövrlərdə (hər növ günah qarşısında) məsumdurlar. Onlara caiz olan yalnız müstəhəb əməllərin – ovlanın tərk edilməsidir. İmamiyyə şiələri öz iddialarının isbatı üçün çoxlu dəlillər gətirmişdilər ki, ixtisara riayət etmək üçün onların üçünü qeyd edirik:

Birinci dəlil:

Əgər peyğəmbərlər xətaya düçar olarsa, günah iş görərsə, camaat arasında olan ən aşağı səviyyəli adamlardan da aşağıya enərlər. Çünki sair insanlar onların öz Xaliqləri barəsində malik olduqları son dərəcə yüksək mərifətlərə malik deyildirlər. Deməli, əgər bu mərifət və agahlıqla, eləcə də Xaliq, günahın həqiqəti və mövlanın əmri ilə müxalifətin həqiqətinə agah olduqları ilə yanaşı onlar günah iş görərsə, sair insanlardan da aşağı səviyyəli olacaqlar.

İkinci dəlil:

Əgər onlar günah iş görərsə, bir tərəfdən peyğəmbər olduqlarına görə onlara tabe olmaq, ardınca getmək lazım və zəruridir. Digər tərəfdən isə onlar günah və xətaya düçar olduqlarından günah xüsusunda onlara tabe olmaq haramdır. Buna görə də vahid bir əməli görmək həm vacib, həm də haram olur. Bu da bir-birinə zidd olan iki işin bir yerə toplanmasıdır. Buna görə də ümmətin sərgərdan və heyrətdə qalmasına səbəb olar.

Üçüncü dəlil:

Peyğəmbərlərin göndərilməsində əsas məqsəd camaatın onlara tabe olması, cəmiyyətin (ilahi əxlaq və maarif əsasına) tərbiyə edilməsi və günah işlərdən uzaq saxlanmasıdır. Deməli, əgər peyğəmbərlərin günah etməsi caiz olsaydı, camaatın onlara olan etimadları aradan gedər və nəticədə Allahın nəzərdə tutduğu məqsədin ziddi hasili olardı. Məqsədin əksinə hərəkət etmək də hikmət sahibi olan Mövla üçün qəbahətli və caiz olmayan bir işdir.[3]

Əlbəttə, peyğəmbərlərin və məsum imamların isməti onların nəzəri əqlə (və həqiqətlərə) aid olan tam şühud və səhih elmindən irəli gəlir. Bu da onları günah işdən saxlayır. Günahdan belə uzaq olmaq əməli əql ilə əlaqədardır. Buna görə də halal-haramın, pak-napakın, gözəllik və çirkinliyin ayırd edilməsi onların əməldəki ismətinin mənşəyi olmuşdur (bu da tam ixtiyari bir məsələdir).[4]

Amma ikinci məsələ, yəni Adəm (əleyhis-salam)-ın yer üzünə gəlməsindən qabaq onun olduğu behiştin (axirətdə) vədəsi verilən həmin behiştmi, yoxsa dünya behişti olmasına gəldikdə isə, bəziləri inanırlar ki, o, elə vədəsi verilən behişt idi. Vədəsi verilən behiştdə ilahi vəzifələr verilmir və Adəmin oradan çıxarılmasının eybi yoxdur. Çünki həmişəlik və vədəsi verilmiş behiştdən xaric olmamaq o zamandır ki, orada savab qazanmaq üçün qərarlaşmış olsun.[5]

Bu nəzəriyyənin iradları:

Əvvəla, əgər o behişt təklif (ilahi vəzifələr) yeri deyildisə, onda nə üçün Quran “Adəm müxalifət və üsyankarlıq etdi” deyə buyurur?! Bundan əlavə, Şeytan da gərək (bu barədə) şəriətə zidd olan işlər görməyəydi.

İkincisi, əgər vədəsi verilən behişt olsaydı, Şeytanın oraya yol tapması caiz (mümkün) olmazdı.

Üçüncüsü, vədəsi verilən behiştdə bütün nemətlərdən istifadə etməyə icazə verilir və Allah-taala heç bir neməti insana qadağan etmir. Halbuki, Adəmin müəyyən bir meyvədən yeməsi qadağan olunmuşdu.[6]

Deməli, onun dünya behişti olmasını deyən nəzəriyyə daha artıq səhih və düzgün nəzərə çarpır. Bundan əlavə, rəvayətlər aşkar şəkildə bəyan edir ki, bu, dünya bağlarından olan bir bağ idi, onda günəş və ay işıq saçırdı. Əlbəttə, bəzi rəvayətlər o behiştin asimanda olduğunu bəyan edir və “aşağı səmadan yerə düşmək” mənasına olan “hübut” kəlməsini də bu mətləbə dair bir dəlil gətirir.[7]

Amma həzrət Adəmlə Həvvanın əməli ilə əlaqədar olan üçüncü məsələyə – “görəsən onlar günaha mürtəkib olmuşdular, ya yox?” sualına gəldikdə isə,  bu barədə bir neçə nəzəriyyə vardır ki, onların ən mühümləri ikisidir:

1. Onlar günaha mürtəkib olmuşdular, lakin əvvəla, bu, kiçik günah idi; ikincisi, Adəmin nübüvvətindən qabaq idi. Bunun da nübuvvət məqamı ilə ziddiyyəti yoxdur.

Bu müddəanın isbatı üçün bir neçə dəlil gətirmişlər, o cümlədən: Bu və digər ayələr zahirdə üsyankarlığı (günahı) çatdırır. İkincisi, Quranda üsyankarlıq yalnız günah mənasında işlədilmişdir. Üçüncüsü, “la təqrəba” (bu ağaca yaxınlaşmayın) deyə nəhyin “irşad” (müstəhəb işlərdə yol göstərmək)  yönlü olmasına dair dəlilimiz yoxdur. Dördüncüsü, irşadi nəhy olunan işdən tövbə etməyin mənası yoxdur.[8]

2. İkinci nəzəriyyə budur ki, həzrət Adəm bu əmələ düçar olan zaman peyğəmbər idi. Bu nəzəriyyənin sübutunda deyilmişdir ki, bu zamanlar Cəbrəil ona nazil olurdu. Cəbrəilin nazil olması da nübüvvətlə yanaşı olmalıdır. Çünki Cəbrəil peyğəmbərdən qeyrisinə nazil olmur. Bundan əlavə, Allah-taala bütün isimləri Adəmə təlim vermişdir, yalnız onun bunlardan xəbəri var idi, hətta məlaikələrin belə, bu qədər elmi yox idi. Həzrət Adəm mələklərin müəllimi oldu və isimləri onlara təlim verdi. Bu hadisələrin hamısı da qadağan olunmuş ağacın meyvəsini yeməkdən qabaq baş vermişdi.[9]

Belə nəticə alırıq ki, Adəm (əleyhis-salam) həmin ağacın meyvəsindən yediyi zaman peyğəmbər idi. Şiələrin nəzərinə əsasən, peyğəmbər mütləq şəkildə – heç bir vəchlə günah iş görmür, hətta kiçik olsa belə. Buna görə də buradakı qadağını mütləq “irşadi qadağa” hesab etməliyik. Həzrət Adəmin gördüyü iş isə “tərki-ovla” idi və bu da peyğəmbərlərdə caizdir. Amma onların Allah dərgahında yaxınlığına, Allah barəsində malik olduqları mərifətə görə, tərki-ovla etsələr, Allah tərəfindən cəzalandırılırlar.[10] Belə ki, bunu həzrət Yünus kimi bəzi peyğəmbərlər barəsində görürük. O öz qövmündən bezdi və onların hidayətindən naümid olub Allahın icazəsi və izni olmadın onları boşladı. Allah da onu həbs etdi və buyurdu: “Əgər istiğfar və tövbə etməsəydi, qiyamət gününə qədər balığın qarnında həbs olunacaqdı.”[11] 

Yaxud həzrət Yüsufun tərki-ovlasını qeyd etmək olar. O, həbsdən xilas olmaq üçün Allahdan başqasından kömək istədi və s.[12]

Halbuki, bu tərki-ovla adi insanlar barəsində baş verərsə, heç bir cəzaya səbəb olmur. Başqa sözlə desək, “əbrar (yaxşı) insanların həsənələri müqərrəblər üçün günah sayılır”. Bu iş bəzən islam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) barəsində də baş vermişdir. O həzrətə vacib olan gecə namazı başqaları üçün müstəhəb sayılırdı. Yaxud əksər hallarda qəflət üzündən, zehnin ibadətdən qeyri şeylərə məşğul olduğu zaman baş verən ibadətlər peyğəmbərlər üçün nöqsanlı hal və xəta hesab olunur.[13]

Amma üsyankarlıq “Mövlanın əmri ilə müxalifət etmək” mənasınadır. Allahın əmri də bəzən vacib, bəzən isə müstəhəb olur. Buna görə də əvvəla: “müstəhəb hökmlərdə müxalifət etməklə üsyankarlıq etmək caizdir” sözü səhih deyildir. İkincisi, əgər bu, müstəhəb bir işdə icazəli olsaydı, qəti dəlillərlə təzadda olduğundan, ona yozulmalı idi.[14]

Şərif ayədəki “ğəva” kəlməsi[15] “zərər” və “ziyan” mənasınadır, çünki Həzrət Adəm (əleyhis-salam) bu işi görməsəydi, böyük savab qazanacaqdı (savabı da əldən vermək zərər hesab olunur).[16]

Adəmin tövbə etməsi də onun günah iş gördüyünə görə deyildi; əksinə, onun  tərki-ovla etməsi peyğəmbərin şəninə yaraşmadığından, tövbə etdi. Bundan əlavə, bəzən tövbə (heç bir günah iş görmədən də, sadəcə olaraq)  “inqita” (nəzər-diqqəti Allahdan başqa hər bir şeydən kəsmək) məqamına çatmaq və savaba nail olmaq üçün edilir və bu, bəyənilən sayılır, hətta insan günah etməmiş olsa da belə.[17]

Amma “nə üçün Adəm yer üzünə endikdən sonra həmin ağac ona qadağan olunmadı və nə üçün bu qadağa onun əvvəlki məqamına məxsus idi?” sualına gəldikdə isə, əvvəlcə ağac dedikdə məqsədin nə olduğunu dəqiqləşdirmək lazımdır. Bu, iki haldan xaric deyildir: ya zahiri ağacdır və bir növ bitki olmuşdur (buğda, əncir, kafur ağacı və s.), ya da məqsəd mənəvi yöndür və elm şəcərəsidir. (Bu məna Quran ayələri ilə ziddiyyətlidir, çünki nəinki elm Adəmə qadağan olunmadı, əksinə, o, əsma elmini mələklərə də təlim verdi.) Yaxud da məqsəd mənası burada qibtədən ibarət olan həsəd ağacıdır. Onun adi halda zehnə gələn və camaat arasında yayılmış həmin mənası (həsəd) ola bilməz. Çünki bunun nübüvvət məqamı ilə ziddiyyəti vardır. Adəm (əleyhis-salam) Peyğəmbər, Əli, Fatimə, Həsən və Hüseynin (əleyhimus-salam) yüksək məqamını müşahidə edib özünün məqam və mənzilətinin onlardan aşağı olduğunu gördükdə onlara qibtə etdi.[18] Əgər ağac dedikdə məqsəd həsəd ağacı olsa, indinin özündə də həsəd məzəmmət olunan nəfsani bir halətdən ibarətdir və Allah-taala onu hamı üçün qadağan etmişdir. Rəvayətdə qeyd olunur ki, “od odunu yeyib qurtardığı kimi həsəd də imanı yeyib aradan aparır.”

Əgər məqsəd zahiri ağac olsa, deməliyik ki, bunun heç bir eybi yoxdur; bir mövzunun hökmü müəyyən bir zamanda, yaxud məkanda bir şey, başqa bir zaman və məkanda isə tamamilə başqa şey ola bilər. Misal üçün, islamın əvvəllərində müsəlmanlar əvvəlcə Məscidul-Əqsaya doğru namaz qılırdılar. Sonradan hökm dəyişildi və Kəbəyə doğru namaz qılmağa başladılar. Yaxud adi halda yeyilməsi haram olan ölü heyvan ətini qeyd etmək olar. Lakin insan çöl-biyabanda çıxılmaz vəziyyətə düşdükdə, bəzən mübah, hətta bəzi hallarda vacib də olur ki, çarəsiz olan şəxs ölümdən xilas olsun. Adəm (əleyhis-salam)-ın barəsində də: xüsusi zaman və məkanda qadağan olunmuş ağacı yemək ona haram, lakin başqa məkan və zamanlarda isə caiz idi. İkincisi, Adəmin yer üzünə gəlməsi də o ağacın təbii təsirinə görə idi. Buna görə bu məkanda da ona qadağan olunmasının mənası yoxdur. Çünki həmin ağacdan istifadə etmək bu dünya həyatı ilə yox, o elm ilə ziddiyyətli idi.

Əlavə məlumat üçün aşağıdakı görünüşlərə baxa bilərsiniz:

“Peyğəmbərlərin isməti”, sual: 998

“İsmət ayələri və Qurani-kərimdə Peyğəmbərlərin ismətli olmaması barəsində”, sual 129



[1] “İmam Xomeyninin nəzərindən nübüvvət”, səh. 124-129

[2] Məclisi, “Biharul-ənvar”, (Beyrut çapı) 11-ci cild, səh. 4; İran çapı, səh. 89; Seyid Murtəza, “Tənzihul-ənbiya”, səh. 15-17; Təbərsi, “Məcməul-bəyan”, 1-ci cild, ayə, 35; Şeyx Tusi, “Təcridul-etiqad”, 4-cü məqsəd, səh. 376, Beyrut çapı

[3] Məclisi, “Biharul-ənvar”, 11-ci cild, Beyrut çapı, səh.4 səh. 90-99, 155-203; Təbərsi, “Məcməul-bəyan”, 1-ci cild, səh. 188, Beyrut çapı; 6-cı cild, səh. 33, 8-ci cild, səh. 151; Seyid Murtəza, “Tənzihul-ənbiya”, səh. 17, 76; Təbərsi, “Cəvamiul-came”, 1-ci cild, səh. 39, 2-ci cild, səh. 440

[4] Cavadi Amuli, Əbdullah, “Qurani-kərimin mövzui təfsiri”, 9-cu cild, səh. 15

[5] Məclisi, “Biharul-ənvar”, 11-ci cild, səh. 143

[6] “Təfsiri nümunə”, 1-ci cild, səh. 186

[7] Məclisi, “Biharul-ənvar”, 11-ci cild, səh. 143-144

[8] Seyid Murtəza, “Tənzihul-ənbiya”, səh. 24; “Biharul-ənvar”, 11-ci cild, səh. 198; Möhsün Qəraəti, “Nür təfsiri”, 7-ci cild, səh. 403

[9] “Bəqərə” surəsi, 31-33

[10] Məclisi, “Biharul-ənvar”, 11-ci cild, səh. 198; Təbərsi, “Məcməul-bəyan”, 1-ci cild, səh. 188; “Təfsiri nümunə”, 1-ci cild, səh. 187

[11] “Ənbiya” surəsi, 87; Seyid Murtəza, “Tənzihul-ənbiya”, səh. 141

[12] Seyid Murtəza, “Tənzihul-ənbiya”, səh. 87

[13] “Təfsiri nümunə”, 1-ci cild, səh. 188

[14] Məclisi, “Biharul-ənvar”, 11-ci cild, səh. 198; Təbərsi, “Məcməul-bəyan”, 6-cı cild, səh. 151

[15] “Taha” surəsi, 121

[16] Məclisi “Biharul-ənvar”, 11-ci cild, səh. 199 və 201

[17] Yenə orada

[18] Məclisi “Biharul-ənvar”, 11-ci cild, səh. 165 və 173

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Rəcəb ayının əhəmiyyəti nədir və onda hansı əməllər vardır?
    5960 Əməli əxlaq 2012/04/19
    Fəzilətinə dair məsumlardan (əleyhimus-salam) çoxlu rəvayət nəql olunan aylardan biri də rəcəb ayıdır. Bu ayın əməlləri: oruc tutmaq, istiğfar (günahlardan tövbə) etmək, zikr demək, qüsl etmək, namaz qılmaq, ümrə əməllərini əncam vermək, imamları, xüsusilə iman Hüseyn və imam Riza (əleyhiməs-salam)-ı ziyarət etmək. ...
  • Amerka və İngilis müşriklərdən hesablanırlar? Və müşrilərdən bəraət mərasimində yer alırmı?
    3276 Qədim kəlam 2012/09/10
    Müşrik o şəxsə deyilir ki, Allaha şərik qoşar. Məsihilər təslisə (müstəqil şəkildə üçlük pərəstiş) inanırlar, Yəhidilərin bəzisi Üzeyri Allahın oğlu bilirlər, bunların hər ikisi İlahinin zatında tərkibə səbəb olur. Bir halda ki, Allah mürəkkəb deyil tam kamil və bəsit bir varlıqdır. Buna xatir Amerkanın və İngiltərənin xalqının ...
  • Dəccal kimdir? Onun barəsində olan rəvayətləri izah etmənizi istərdik.
    4737 Qədim kəlam 2011/08/23
    Zühurynəlamətlərindənbiridəinsanlarızəlalətəsalanvəazdıran “Dəccal” adlıbir
  • Aya Kərbəlada mələklər və cinlər İmam Hüseynin (ə) köməyinə gəldilər? Nə üçün imam bu köməyi qəbul etmədi?
    6626 تاريخ بزرگان 2011/12/25
    Bəzi rəvayət mənbələrində, İlahi köməyin imama (ə) cinlər və mələklər vasitəsiylə olması məsum imamlardan açıqlanmışdır və bunu təyid edir. Əlbəttə, Allah tərəfindən cinlər və mələlkər və yaxud hər bir vasitəylə olması Peyğəmbərlər üçün də olmuşdur; Allah Taala Peyğəmbərə (s) buyurur: (Yad et) o vaxtı (ki, Bədr meydanında narahatlıqdan) öz ...
  • İmam camaat namazın rükətlərinin sayında səhv edərlən, məmumların vəzifəsi nədir?
    3209 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/05
    Əgər imam camaat namazın rükətlərinin sayında şəkk etsə, ya namazı səhv qılsa və məmun namazın rükətlərinin sayında yəqini olsa, bunu imam camaata anlada və onu rükətlərin sayı və vəzifəsindən xəbərdar edə bilər.[1] Amma bu xəbərdarlıq elə formada olmalıdır ki, namazın batil olmasına səbəb olmamalıdır. Məsələn, əllə işarə, Allahu ...
  • Nə üçün ağac altında cinsi yaxınlıq etmək olmaz?
    3693 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/03/11
    Bəzi fəqihlərə[1] görə meyvəli ağacın altında məkruh olan əməllərdən biri də cinsi yaxınlıqdır.[2] Yəni, daha yaxşı olar ki, bu iş edilməsin. Lakin haram deyil. Bu kərahəd Peyğəmbər Əkrəmin (s) rəvayətinə istinadən edilmişdir. Bu rəvayətdə belə tövsiyə edilir: “Meyvəli ağac ...
  • Kərbəlada namaz Məkkədə olduğu kimi tam şəkildə qılınmalıdır?
    4227 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/04/17
    Namazın İmam Hüseynin (ə) hərəmində tam yaxud qəsr qılınması barəsində aşağıdakıları qeyd etmək olar: Səfərdə olan şəxs məscidul həram və Peyğəmbər (s) məscidində və Kufə nməscidində namazını tam qıla bilər. Lakin əvvəllər bu məscidlərin bir hissəsi olmayan, amma sonradan bunlara əlavə olunan yerlərdə namaz qılmaq ...
  • Əgər imam camaat namazda əsl qiblədən otuz dərəcə ixtilafla dursa, ona iqtida edənlərin vəzifəsi nədir?
    1519 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/05/27
    Qeyd olunmuş sualı bir neçə təqlid olunan müctehidin idarəsindən alınmış cavabları təqdim edirik: Ayətulah-üzma Xamneyinin (Allah hifz eləsin) idarəsindən: Namazı qibləyə tərəf qılmaq lazımdır. İnsan qəsdən namazı otuz dərəcə qiblədən kənara qıla bilməz. Ayətulah-üzma Məkarim Şirazinin (Allah hifz eləsin) idarəsindən: Gərək qibləyə tərəf dursun. Qibəldən dörd-beş dərəcə ...
  • İnsan Allahın sevimlisi necə ola bilər?
    4047 Əməli əxlaq 2011/03/06
    "Məhəbbət" "hubb" kəlməsindəndir və dostluq mənasınadır. Allahın bəndələrinə olan məhəbbəti ürfi mənanı daşımır. Çünki, ürfi məna nəfsin təsir altına düşməsidir ki, Allah ondan uzaqdır. Allahın bəndələrinə olan məhəbbəti öz zatına olan məhəbbətindən qaynaqlanır. Allah öz etdiyti işləri sevir. Yaratdıqları da onun etdiyi işin nəticəsi olduqlarına görə, onları da sevir. İlahi ...
  • Hünah iş görməyən cavan həzrit Xızır (ə) – ın əli ilə öldürülməsi necə qarşılanır? Bu iş Allahın ədalətiylə uyöundurmu?
    3476 Təfsir 2010/11/10
    Bir çox ayə, rəvayət və təfsirlərdən istifadə olur ki, cavanın öldürülməsi həzrət Xızır (ə)- ın əsəb və ya öz istəyi ilə olmamışdır, bu qətl məsləhət və hikmət üzündən baş vermişdir. Xüsusiylə də bu qətl Allahın saleh bəndələrindən olan bir insanın vasitəsiylə ki, qəlbi Allahın rəhmətiylə dolu idi, ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    105986 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    80810 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    58599 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    41342 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    31396 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    24098 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22488 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    22253 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    20811 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    20406 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...