Baxanların
4499
İnternetə qoyma tarixi: 2011/09/12
Sualın xülasəsi
Əhli-sünnət və Bilal Həbəşi
Sual
Əhli-sünnətin Bilal Həbəşi barəsindəki nəzəri nədir?
Qısa cavab

Əhli-sünnətin mənbələrində Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in böyük səhabəsi olan cənab Bilal Həbəşi barəsində müəyyən mətləblər qeyd olunmuş və deyilmişdir ki, onu Əbu Bəkr azad etmişdi. Kafirlərin işgəncələri qarşısında müqavimətli bir şəxs olan Bilal Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in azan deyəni, müharibələrdə İslam mücahidi idi və həmişə Peyğəmbərlə yanaşı olmuşdu. Amma Peyğəmbərin vəfatından sonra Mədinədən Şama getmiş və orada vəfat etmişdir.

Ətreaflı cavab

Ribah və Hümamənin oğlu olan Bilal[1] Həbəşistandan əsir tutularaq Ərəbistan yarımadasına gətirilmişdi. O, Qureyş başçılarından sayılan Üməyyə ibni Xələfin qulu idi. İslam zühur edən zaman o tam meyl və rəğbət üzündən İslamı qəbul edən ilk şəxslərdən idi.[2] Onun ərbabı Üməyyə İslamı və tövhid əsərlərini məhv etmək üçün var-qüvvəsi ilə çalışırdı. Bilal müstəzəf (zəif saxlanılmış) müsəlmanlardan idi[3] ki, müsəlman olduqdan sonra müşriklər onu İslamdan qaytarmaq üçün ağır işgəncəyə məruz qoymaq qərarına gəldilər. Yazmışlar ki, İslamı qəbul etməsini aşkar edən ilk şəxslər yeddi nəfər idi, Bilal da onlardan biri idi. Onlardan hər biri işgəncədən amanda qalmaq üçün nüfuzlu şəxs və ya qohum-qəbilə tərəfindən himayə olunurdu, yaxud işgəncə verildikdən sonra himayədarları tərəfindən araşdırılırdı. Amma Bilalın heç kəsi yox idi.[4]

Üməyyə Bilalı İslamdan qaytarmaq üçün ona çox ağır əzab-əziyyətlər və acınacaqlı, sərt işgəncələr verirdi, Bilal da bütün vücudu ilə öz imanı üzrə müqavimət göstərirdi. Demişlər ki, Əbu Bəkr Bilalı onun ərbabından alaraq azad etdi. Bu məsələ şiələr tərəfindən də qəbul olunur. Təkcə “Qamusir-rical” kitabının müəllifi bu barədə şəkk etmiş, İskafinin yazdığı “Nəqzu Osmaniyyə” kitabından Bilalın Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) tərəfindən azad olunduğunu nəql etmişdir. Səbəbi də bu ola bilər ki, onun azad olunması Peyğəmbərin göstərişi ilə baş vermişdir.[5]

Mədinə İslamın mərkəzi qərargahı olan zaman Bilal Peyğəmbərin məxsus azançısı oldu və bütün müharibələrdə Peyğəmbərlə birlikdə iştirak etdi.[6]

Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in dövründə Bilalın möhkəm imanı və müqaviməti barədə tarixi mənbələrdə çoxlu əhvalatlar qeyd edilmişdir. Peyğəmbərin vəfatından sonra Bilal Mədinəni tərk edərək Şama getmişdi. Şiə və sünnülər arasında yeganə ixtilaflı məsələ onun Mədinəni nə üçün tərk etməsindədir. Şiə alimləri inanırlar ki, bunun səbəbi o idi ki, Peyğəmbərdən başqası üçün azan vermək istəmirdi.[7] Çünki:

1. Əhli-beyt (əleyhimus-salam) hədislərində deyilir: “Bilal saleh bir bəndə idi və deyirdi ki, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-dən sonra heç bir şəxs üçün azan deməyəcəyəm.” Məhz bundan sonra “həyyə əla xeyril-əməl” cümləsi azandan çıxarıldı.”[8]

2. Əhli-sünnətin tarixi mənbələrində Bilalın Peyğəmbərdən sonrakı xəlifələr üçün azan deməməsinə aşkar şəkildə təkid edilmişdir. Vaqidi yazır: “Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və səlləm)-in vəfatından sonra müqəddəs cənazə dəfn oluncaya qədər Bilal azan deyirdi, lakin “əşhədu ənnə Muhəmmədən Rəsulullah” cümləsinə çatan zaman camaat məsciddə uca səslə ağlamağa başlayırdılar. Həzrətin cənazəsi torpağa tapşırılan zaman Əbu Bəkr Bilala dedi: “Azan de!” Bilal dedi: “Əgər məni səninlə birlikdə olmaq üçün azad etmişsənsə, özün bilərsən; amma əgər Allah yolunda azad etmişsənsə məni həmin yolda azad qoy.” Əbu Bəkr dedi: “Səni yalnız Allaha görə azad etmişəm.” Dedi: “Mən Peyğəmbərdən sonra heç kəs üçün azan deməyəcəyəm.” Əbu Bəkr dedi: “Azadsan.” Bilal bir müddət Mədinədə qaldı, İslam ordusu Şama doğru yola düşən zaman o da Şama gedib orada qaldı.[9]

Əsqəlani “Əl-isabə” kitabında yazır: Bilal Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və səlləm)-dən sonra cihad məqsədi ilə Şama getdi.”[10] Bu nəzəriyyənin müqabilində sünnü kitablarında nəql olunan bəzi rəvayətlərdə deyilir: “Peyğəmbəri-əkrəm (səlləllahu əleyhi və səlləm) vəfat edən zaman Bilal Əbu Bəkrin yanına gəlib dedi: “Ey Rəsulullahın xəlifəsi! Mən Peyğəmbərin “Möminin ən yaxşı əməli Allah yolunda cihad etməkdir” dediyini eşitmişəm.” Əbu Bəkr dedi: “Nə etmək istəyirsən?” Dedi: “İstəyirəm ki, Allah yolunda cihada gedim, şəhadət feyzinə nail olam.” Əbu Bəkr dedi: “Səni Allahın haqqına, özünün haqına və hörmətinə and verirəm ki, (getməyəsən). Mən qocalıb əldən düşmüşəm, ölümüm yaxındır.” Bilal onunla birlikdə qaldı. O, dünyadan gedən zaman Ömərin yanına gəldi və Əbu Bəkrə dediyi həmin sözləri Ömərə də dedi. Ömər də Əbu Bəkrin dediyi kimi cavab verdi, lakin Bilal qəbul etmədi.[11] Digər bir zəif nəzəriyyədə deyilir ki, Ömər Şama gedən zaman Bilal Şamda idi və onun üçün azan deyirdi.[12]

Əlbəttə, birinci rəvayət şiənin istinad etdiyi rəvayətlərlə ziddiyyətli deyil və Bilalın azan deməməsini aşkar deyir. İkinci rəvayət sənədinin zəif olmasından əlavə, Bilalın rəsmi şəkildə xəlifələrin azançısı olmasını isbat etmir. Son nəticə xəlifələrin hazır olduğu zaman azan deməsidir. Deməli, sünnü və şiələrin tarixi mənbələrinə məcmu halında nəzər yetirməklə məlum olur ki, Bilal xəlifələrin azan deməsinə dair istəyini qəbul etməmişdi. Bütün tarixçilər Bilalın Ömərin xilafəti dövründə, yəni 17-20-ci hicri illər arasında vəfat etdiyini qeyd etmişlər.[13]



[1] “Əl-istiyab”, 1-ci cild, səh. 179

[2] Tarixi mənbələrdə Bilal İslamı qəbul edən dördüncü və ya beşinci şəxs kimi qeyd olunur. “Biharul-ənvar”, 18-ci cild, səh. 229

[3] “Biharul-ənvar”, 17-ci cild, səh. 41; “Təbəqatul-Kubra”, 3-cü cild, səh. 175; “Ənsabul-əşraf”, 1-ci cild, səh. 156

[4] “ Təbəqatul-kubra”, 3-cü cild, səh. 175; “Ənsabul-əşraf”, 1-ci cild, səh. 156

[5] “Şiənin İslam şəxsiyyətləri”, 1-2-ci cildlər, Ayətullah Cəfər Sübhani; “Əl-istiyab”, 1-ci cild, səh. 182; “Usdul-ğabə”, 1-ci cild, səh. 243

[6] “Əl-əlam”, 2-ci cild, səh. 73

[7] “Əl-ixtisas”, səh. 71

[8] “Mən la yəhzuruhul-fəqih”, 1-ci cild, səh. 283

[9] “Təbəatul-kubra”nın tərcüməsi, 3-cü cild, səh. 2; “Təbəqatul-kubra”, 2-ci cild, səh. 187; “Usdul-ğabə”, 1-ci cild, səh. 243; “Əl-istiyab”, 1-ci cild, səh. 82

[10] “Ənsabul-əşraf”, 1-ci cild, səh. 526; “Əl-isabə”, 1-ci cild, səh. 456

[11] “Təbəqatul-kubra”nın tərcüməsi, 3-cü cild, səh. 202; “Təbəqatul-kubra”, 2-ci cild, səh. 178; “Usdul-ğabə”, 1-ci cild, səh. 244

[12] “Usdul-ğabə”, 1-ci cild, səh. 244

[13] “Usdul-ğabə”, 1-ci cild, səh. 245; “Ənsabul-əşraf”, 1-ci cild, səh. 526; “Dəlailun-nübüvvət”, 1-ci cild, səh. 348; “Əmtaul-əsma”, 6-cı cild, səh. 350

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Kərbəlada İmam Hüseynin (ə) atı üçün hansı hadisə yarandı?
    6279 تاريخ بزرگان 2011/12/25
    Kərbəla hadisəsinin tarixinin müəllifləri, həzrət İmam Hüseynin (ə) atı (Zül- cənah) barəsində geniş şəkildə söz açmamışdırlar.Bu hadisə barəsində olan bir çox xəbərlərdə işarə olunmuşdur ki, ibarətdir: İmam Hüseynin şəhadətindən sonra o həzrətin atı öz yalını imamın qanına batıraraq xeymələrə doğru hərəkət edib kişnəyirdi.İmamın Əhli- əyalı Zül- cənahın səsini ...
  • Aya əməllə Allahın verdiyi vədəsi arasında nisbətə riayət olunmuşdur?
    2960 Qədim kəlam 2011/10/03
    Bu cür savablara vədə vermək, Allahın ədalətinə heç bir zərər vurmur və əməllə savab arasında olan nisbət də onun kimi; çünki əgər ədalətin mənası bir şeyi özünə münasib olan yerdə qərar verməkdirsə; yəni əməllə savab arasında uyğunluq olmalıdır. İşarə etdiyimiz mövzuda əməllə onun savabı arasında münasiblik vardır: ÇünkiBirincisi: ...
  • Təyin olunmuş ruziylə, insanın çalışmasının nə rabitəsi var?
    3597 Qədim kəlam 2010/09/23
    Rizq və ruzu iki cürdür: Dalınca getdiyimiz ruzi və bizim dalımızca gələn ruzi. Rəvayətlərdə, bizim dalımızca gələn ruzi " talib rizq" və dalınca getdiyimiz ruzi "mətlub rizq" adlanmışdır. Talib və qəti ruzi, vücud, varlıq, ömür, şərait, mühit, ailə və istedad və sair ruzisidir ki, bu qism ruzi ...
  • Quranın təhrif olmamasının səbəbləri nədir?
    4141 Qədim kəlam 2011/04/14
    Quranın təhrif və dəyişilkliyinin ümumi mənası, bütün azaltma, çoxaltma və ya Quranın kəlmə və tərkiblərinə şamil olur. Alimlər Quranın təhrif və dəyişilməməsinə çoxlu dəlillər bəyan ediblər. Biz burada yalnız onların əqli sübutlarının bəzisini bəyan edirik: 1.     Quran nazil ...
  • Alim və fazil kimə deyirlər və fərqləri nədir?
    4966 Nəzəri əxlaq 2012/03/11
    Elm və bilik, cahillik və nadanlığın əksidir. Elm və biliyə sahib olan şəxsə alim deyilir. Amma fəzl, bir şeyin artıq olmağına deyilir. Və onun ziddi nöqsandır. Başqalarına nisbətdə üstünlüyü olan şəxsə fazil deyirlər. Bu cəhətdən demək olar ki, hər bir elm üstünlükdür, amma hər üstünlük elm deyil. ...
  • Vanilin tozundan istifadə etmək haramdırmı?
    3357 خوراکی های صنعتی 2012/04/17
    Həzrət ayətullah uzma Xameneinin dəftəri: Əgər spirt məsd edici növdən və adi halda maye şəklində olmazsa, halaldır. Həzrət Ayətullah uzma Məkarim Şirazinin dəftəri: Yukskək faizə malik olmasına diqqət etməklə ondan istifadə edilməməlidir. Həzrət Ayətullah uzma Sistaninin dəftəri:
  • Böyük günahlar bağışlanırmı?
    14529 Əməli əxlaq 2011/06/27
    Böyük günahlar barəsibdə ayə və hədislər böyük əzabların olacağını vədə veriblər. (Bundan əlavə meyarlarda vardır) Həmçinin kiçik günahların təkrar oolunması böyük günahlara çüvrilir. Allah Taala tövbəkarlara bütün günahlarının bağışlanmasını söz vermişdir. Allahın haqqı barəsində (namaz, oruc, və sair) insan tövbə etməli və onların qəzasını yerinə yetirməlidir. Amma insanların haqqında ...
  • Allah- Taala insanı hansı hədəf üçün yaratmışdır? (Yaratmaqdan məqsədi nədir?
    8030 Qədim kəlam 2011/05/10
    A). Allah Taalanın xaliqliq (yaratmaq) sifəti (xüsusiyyəti) səbəb olur ki, Allah- Taala xəlq etsin və yaratsın. B). Yaradılış nizamı olduqca dəqiq, əbəs deyildir. Çünki Allah- Taala heç nəyi mənasız xəlq etməmişdir. C). Bütün yaradılışın sonu insandır. Yəni Allah- Taala bütün yaratdıqların insan üçün yaratmışdır. İnsan yaranmışların ən şərəflisi ...
  • O hansı ayədir ki, nazil olarkən onu 70 min mələk müşayiət edirdi?
    3557 Təfsir 2012/02/07
    Rəvayətlərdə gəlmişdir ki, bu xüsusiyyət Ənam surəsi zikr olunur.İmam Sadiq ə. Bu barədə buyurur: Ənam surəsi bir dəfəyə nazil olmuşdur. 70 min mələk onu müşayiət edirdi. Həzrət Məhəmməd (s) göndərilmişdir. Onu əziz tutun. Allah taalanın adı orada 70 yerdə işlədilmişdir. Camaat bu surənin hansı həqiqətlərinin olduğunu bilsəydilər onu tərk ...
  • Necə olur ki, həzrət Süleyman (ə) övladının vəfatından sonra mülk və hakimiyyət arzusu edir, amma İmam Hüseyn (ə) isə deyir: "Ey Əli səndən sonra kül olsun bu dünyanın başına?".
    3940 Təfsir 2011/11/19
    Baxmayaraq həzrət Süleymanın bu sözü onun ruhiyyəsinin böyüklüyünü və Allahın sonsuz rəhmətinə olan yəqinindən hekayət edir və bu da ümumi insanlara nisbət onun üstünlüyünü bildirir, amma İmam Hüseynin (ə) halına qarşı müqayisə etmək mümkün deyildir. Çünki bu ayələr:Birincisi: Bir növ bunu bildirir ki, həzrət Süleyman bir anlıq xəta ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    105304 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    80272 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    58149 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    40712 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    31024 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    22939 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22329 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    21970 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    20544 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    20226 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...