Baxanların
3340
İnternetə qoyma tarixi: 2010/10/13
Sualın xülasəsi
Неҹә ола биләр ки, јүз мин нәфәр сәһабә Гәдир-Хум һәдисини ешитсинләр, амма Сәгифә һадисәсиндә онлардан һеч ким етираз етмәсин?!
Sual
Неҹә ола биләр ки, јүз мин нәфәр сәһабә Гәдир-Хум һәдисини ешитсинләр, амма Сәгифә һадисәсиндә онлардан һеч ким етираз етмәсин?!
Qısa cavab

Гәдир Хум һадисәсинин баш вермәси тарихдә нәгли јолла сүбут олунмушдур.

Тарихчиләр мүхтәлиф јолларла, о ҹүмләдән јазылы шәкилдә ағыздан-ағыза инанылмыш шәхсләрдән ешитмәклә белә бир тарихи һадисәнин баш вермәсини дәгигликлә доғрулуғуну исбат етмишләр. Белә бир һадисәнин дәлил кими истифадә едилмәси, о гәдәр мәшһур олур ки, һәтта әдәбијјатда, кәлам елминдә, тәфсир вә һәдис китабларында шиә вә әһли-сүннә мәнбәләриндә гејд олунмушдур. Онлар әһли-сүннәнин мәшһур алими Нәсаи өз һәдис китабында бу һадисәни 250 сәнәдлә нәгл етмишдир.

Бундан әлавә, белә бир ҹәмијјәтин Гәдир Хумда ҹәм олмасы, әгли ҹәһәтдән һеч дә чәтин бир иш дејилдир. Чүнки, Гәдир-Хум һадисәси һиҹрәтин онунҹу илиндә баш вериб вә бу илдә Ислам дини ҝениш шәкилдә тәблиғ олунмагла јанашы мүһүм илаһи шүарлардан олан һәҹҹ мәрасиминә хүсуси диггәт олунмушдур. Бу исә мүхтәлиф тәбәгәләрдән олан инсанлары Ислама тәрәф ҝәлмишдир. Бу илдә Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) Һәҹҹ мәрасиминдә иштирак етмәклә јанашы шәхсән мүсәлманлара һәҹҹин гајдаларыны өјрәтмәји даһа чох вурғуламышдыр.

Инди суал бундан ибарәтдир ки, нәјә ҝөрә белә бир әзәмәтли ҹәмијјәт Сәгифә һадисәсиндә етираз етмир вә сүкут ихтијар етмәјә үстүнлүк вермишләр?! Ҝөрәсән бу фактор Әлинин (әлејһиссалам) вилајәтини суал алтына алмыр?!

Ҹавабда әввәла гејд етмәк лазымдыр ки, Сәгифә һадисәсиндә үмумијјәтлә етиразын олмамасы факты мәнтигсиз бир иддиадыр. Чүнки, Исламда даһи шәхсијјәтләр кими танынмыш Салман, Мигдад, Тәлһә вә б.. Сәгифә башчыларына етираз етмәкдә сәһләнкарлыг етмәмишдирләр. Һәтта Зүбејр Сәгифә башчыларына гылынҹ да чәкмишдир.

Амма сүкут јолуну сечәнләр мәсәлән, Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) әмиси Ибн Әббас кимиләр ја ган төкмәк, ихтилаф вә бәзи мәсләһәтләри нәзәрә алмышлар јахуд да зәманәсинин хәлифәсинин һәдәләриндән вә горху үзүндән белә бир јолу сечмишләр. Јахуд да белә әмәллә өзләри иш башына ҝәлмәклә чохлу мәнфәәт әлдә етмәји даһа үстүн сајмышлар. Буна мисал олараг әвәмиләрин өзләри вә гоһумларыны ҝөстәрмәк олар.  Амма бир груп нә һәдә-горху үзүндән вә нә дә башга сәбәбдән, бәлкә дә јалныз һәзрәт Әлинин (әлејһиссалам) әдаләтинин шиддәтиндән вә әдаләтли бир һаким олмасыны билдикләринә ҝөрә гәсдән белә бир мөвгеји тутумушлар. Нәһајәт, инсанлардан бир дәстәси исә ҹәһаләт үзүндән Әбу Бәкрин хәлифә олмасыны ҝүман едиб, Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) сифариши илә Әлинин (әлејһиссалам) әвәзиндә хәлифә кими гәбул едирләр вә һесаб едирләр ки, Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) Гәдир-Хумдакы сифаришинә әмәл етмиш олурлар вә Әбу Бәкрлә бејәт едирләр.

Һәзрәт Әли (әлејһиссалам) исә Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) сифариши илә ҹәмијјәтин ики дәстәјә парчаланмамасы вәсијјәтинә әмәл едәрәк сакит олмаг ҝөстәришини јеринә јетирирди. Она ҝөрә дә тарихдә мүхтәлиф мәгамларда онларла дәфә Гәдир-Хум һадисәсинә әсасланараг јалныз сөзлә етираз етмәклә кифајәтләнирләр.

Ətreaflı cavab

Суалда ики еһтимал вар. Әввәл фәрз олунур ки, сәһабәләр Сәгифә һадисәсинә етираз етмирләр вә бунунла да Гәдир-Хум һадисәси әслиндә инкар олунмуш олур. Икинҹи еһтимал будур ки, Гәдир-Хум һадисәсинин баш вермәси вә сәһабәләрин дә етиразынын олмамасы вә бунунла да, Гәдир-Хум һадисәсинин Әлинин (әлејһиссалам) вилајәтинә дәлаләт етмәси инкар едилир.

Биринҹи еһтималын ҹавабында тарихдә әгли вә нәгли јолларла Гәдир-Хум һадисәсинин баш вермәсинә там јәгинлијимизин јаранмасы кифајәтдир.   Чохлу сајда шиә вә әһли-сүннә тарихчиләринин бу һадисәни нәгл етмәси инсана јәгинлик ҝәтирир.[1]Тарихчиләр бу һадисәнин баш вермәсиндә һеч бир шәкк-шүбһә етмирләр. Әһли-сүннәнин мүасир бөјүк алимләриндән сајылан Хәлил Әбдул-Кәрим, Гуранын јазыр: “Вида һәҹҹиндә (Гәдир Хум һадисәси баш верән ил һәҹҹдә) Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) сәһабәләринин сајы јүз ијирми мин нәфәрә гәдәр иди.”[2] Һәмчинин, Ибн Кәсир јазыр: “Гәдир-Хум һаггында олан хәбәр вә рәвајәтләр һәддән артыгдыр вә биз гүдрәтимиз гәдәр Аллаһын истәји илә рәвајәтләрдән бир гисмини бу китабда ҝәтиририк.”[3] Гејд олунан тарихи китаблардан әлавә әһли-сүннә алимләринин һәдис ҹәм етдикләри китабларда Гәдир-Хум һаггында һәддән артыг равајәтләр вар. Онлардан бәзиләр бу һадисәни ејни сөзләр вә мәналарда мүхтәлиф мәнбәләрдән нәгл етмишләр. Нүмунә үчүн мәшһур әһли-сүннә алими Нәсаи өз һәдис китабында бу һадисәни ики јүз әлли сәнәдлә[4] нәгл етмишдир.

Бүтүн бу тарихи сәнәдләр Гәдир Хум һадисәсинин баш вермәсини шүбһәсиз едир вә һәмчинин сәһабәләрин бу һадисәдәки сајларынын әзәмәтли сајда олдуғуну да тәсдигләјир.

Бундан әлавә, белә бир ҹәмијјәтин ГәдирХумда ҹәм олмасы әгли ҹәһәтдән һеч дә чәтин бир иш дејилдир. Чүнки, Гәдир Хум һадисәси Мәккәнин ики јүз километрлијиндә Рабиғ[5] адлы јердә баш вермиш вә бу мәкан дөрд јол ајрыҹында јәни, Ираг, Мисир, Мәдинә[6] вә Јәмәнин дөрдјол ајрыҹында гәрар тутмушдур.  Буна ҝөрә дә бу шәһәрләрин һаҹылары белә бир јолдан ҝәлиб кечмәли идиләр.

Заман ҹәһәтдән гејд етмәк лазымдыр ки, Гәдир Хум һадисәси һиҹрәтин онунҹу илинин сонунҹу јаында јәни, зил-һиҹҹә ајынын он сәккизиндә[7] баш вермишдир. Амма о илдә һәҹҹә ҝәлән мүсәлманларын сајы диҝәр илләрдән чох олуб. Чүнки, бу илдә Һәҹҹин илаһи шүарларын ән мүһүмләриндән бири олмасы һаггында чохлу ајәләр назил олмуш вә Ислам дининин инсанлар арасында ҝениш тәблиғи бу динә тәрәф үз ҝәтирәнләрин сајыны артырмыш инсанлар Ислама тәрәф пәнаһ ҝәтирмишләр.

Диҝәр тәрәфдән Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) һәмин ил Һәҹҹ мәрасиминә ҝетмәздән әввәл, мүсәлманлар арасында елан олунмушдур ки, һәҹҹин әмәлләрини дәгигликлә јеринә јетирмәкдән өтрү Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) шәхсән Һәҹҹдә иштирак едәҹәк вә әмәлләри ҝөстәрәҹәкдир.[8]

Бүтүн бунларын һамысы сәбәб олур ки, о илдә һәҹҹ мәрасиминә ҝәлән мүсәлманларын сајы һәддән артыг чох олсун вә бунунла да ҹәмијјәт һәлә өз шәһәрләринә тәрәф һәрәкәт етмәздән әввәл Гәдир Хум һадисәси Рабиғ адлы дөрдјол ајырыҹында баш вермиш олсун. Она ҝөрә дә Гәдир Хумда тарихдә ҝөрүнмәмиш шәкилдә бир ҹәмијјәт вә конфранс тәшкил олунур.

Икинҹи еһтимал будур ки, Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) сәһабәләри өзләри Гәдир-Хумда Пејғәмбәрин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) сөзләрини ешидиб, Әли (әлејһиссалам) илә бејәт едиб ону бу мүнасибәтлә тәбрик етдикдән сонра Сәгифә һадисәсиндә[9] илаһи хәлифә кими Әлидән (әлејһиссалам) башгасыны хилафәтә сечирләр?! Бу мәсәлә дәлаләт едир ки, Гәдир Хум һадисәси Әлинин (әлејһиссалам) вилајәтинә дәлаләт етмир.

Суалын бу гисмәтинин ҹавабында демәк лазымдыр ки, Сәгифә һадисәсиндә сәһабәләрин етираз етмәмәләри иддиасы батил вә әсассыз бир иддиадыр. Бу мөвзуда, Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) садиг сәһабәләри өз етиразларыны етмиш вә Сәгифә һадисәсинин башчыларыны бу ишдән чәкиндирмәјә чалышмышдыр.

Һәзәт Әлинин (әлејһиссалам) өзү Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) вәсијјәтинә әсасән, Ислам үммәтинин һәрҹ-мәрҹлик вә ихтилафа дүшмәмәсинә ҝөрә сәбр етмәји өзүнә вәзифә билирди. Она ҝөрә дә Һәзрәт јалныз сөзлә өз етиразыны билдирди вә Гәдир Хум фәрманынын иҹрасына ҝөрә гылынҹа әл атмады вә нә гәдәр ки Фатимә (саламуллаһи әлејһа) һәјатда иди, Әбу Бәкрлә бејәт етмәди. Онун вәфатындан сонра исә бәзи мәсләһәтә ҝөрә икраһла бејәт етмишдир. Буна бахмајараг мүхтәлиф вахтларда Гәдир Хум һәдисинә әсасланараг хилафәт һаггында өз етиразыны сөзлә билдирмишдир.

Салман, Әбузәр, Тәлһә, Зүбејр[10] вә саир сәһабәләр исә даһа сәрт мүхалифәт едиб, Әбу-Бәкрә бејәт әли узатмыр вә бунунла кифајәтләнмәјиб Зүбејр кими сәһабә Сәгифә башчыларынын үзәринә гылынҹ да чәкир.[11]

Амма диҝәрләри о ҹүмләдән, Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) әмиси Әббас ихтилаф вә гантөкүлмәмәсинә ҝөрә ачыг шәкилдә етираз етмәсә дә онлары тәсдиг етмәкдән чәкинди вә Әбу Бәкрлә[12] бејт дә етмәди. Белә мәшһур сәһабә дәсәтәсинин әмәлдә етиразларындан вә һәзрәт Әлинин (әлејһиссалам) өзүнүн мүхтәлиф заманларда Гәдир-Хум һәдисинә әсасланмасы дәлаләт едир ки Гәдир Хум һадисәси әмирәл-мөминин Әлинин (әлејһиссалам) вилајәти һаггында олмасы тамамилә доғру олуб. Амма Гәдир Хум һадисәсиндә иштирак етмиш ади мүсәлманлар ики һалдан хариҹ дејилләр. Онлардан бир дәстәсини Сәгифә һадисәсиндә шәхси мәнафеләри олмуш, бир дәстәнин тамаһкарлығы вә горхусу сәбәб олур ки, Әбу Бәкрлә бејәт етсинләр вә етраз ҝөстәрмәсинләр.[13] Бәзиләри нә горхдулар вә нә дә мәҹбур олдулар, бәлкә дә Әлинин (әлејһиссалам) әдаләтлә гураҹағы һөкүмәтә дөзә билмәјәҹәкләринә ҝөрә Әбу Бәкрлә бејәт едирләр, бәзиләринин исә о Һәзрәтлә кин-кудурәти вар иди. Чүнки, әмирәл-мөминин онларын чохлу кафир вә мүшрик гоһумларыны дөјүшләрдә гәтлә јетирмишдир. Гејд етдијимиз кими бир дәстә садә вә ҹаһил мүсәлманлар Әбу Бәкрин һәмин Ислам Пејғәмбәринин (сәлләллаһу әлјһи вә алиһи вә сәлләм) Гәдир-Хумда танытдырдығы Әли (әлејһиссалам) олмасыны дүшүнәрәк онунла бејәт едирләр.[14]



[1] Тарих Јәгуби, Әһмәд ибн Әби Јәгуб ибн Ҹәфәр ибн Вазеһ, ҹ.2;сәһ.112.

[2] Мүҹтәмәил-Јәсриб, Хәлил Әбдул-Кәрим, сәһ.20.

[3] Әл-Бидајә вән-ниһајә, Әл-Һафиз ибн Кәсир Дәмәшги, ҹ.5; сәһ.213.

[4] Гәдир, вилајәтин ән ашкар сәнәди, Ислам тәдигат вә маариф шөбәси, сәһ.15

[5] Гәдир, вилајәтин ән ашкар сәнәди, Ислам тәдигат вә маариф шөбәси, сәһ.7

[6] Әл-Гәдир, Шејх ӘбдулҺүсејн Әмини, ҹ.1;сәһ.8

[7] Әт-тәнбиһ вәл-ишраф, Мәсуди, сәһ.222.

[8] Ислам Пејғәмбәринин (с) тарихиндән парчалар, Ҹәфәр Субһани, сәһ.504.

[9] Сәгифә јәни, көлҝә салмагдан өтрү гурулмүш таван. Мөҹәмул-луғәти-фүгәһа, Мәһәммәд Гәләҹи, сәһ.260.

[10] Фәраидус-сәмтејн, Ибраһим ибн Мәһәммәд Ҹујини Хорасани, ҹ.2; сәһ.82.

[11] Әс-Сәгифә вәл-Фәдәк, Әби Бәкр Әһмәд ибн Әбдүл Әзиз Ҹөвһәри, сәһ.50.

[12] Шәрһ Нәһҹүл-Бәлағә, Ибн Әбил-Һәдид, ҹ.1; сәһ.73.

[13] Ҹәмәл дөјүшү, Шејх Муфид, сәһ.59; Шәрһ Үсул Кафи, Мөвла Мәһәммәд Салеһ Мазандарани, сәһ.260.

[14] Әл-Мејар вәл-мүвазинәт, Әби Ҹәфәр Искафи, сәһ.19-23.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    105224 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    80191 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    58084 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    40619 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    30979 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    22805 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22307 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    21946 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    20502 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    20190 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...