Ətraflı axtarış
Baxanların
7727
İnternetə qoyma tarixi: 2012/05/09
Sualın xülasəsi
عُقُولُ النِّسَاءِ فِي جَمَالِهِنَّ وَ جَمَالُ الرِّجَالِ فِي عُقُولِهِمْ “Qadınların ağlı onların gözəlliyində, kişilərin gözəlliyi isə ağıllarındadır” hədisinin sənədi mötəbərdirmi? Bu hədisin mənası nədir?
Sual
Rəvayətdə deyilir ki, عُقُولُ النِّسَاءِ فِي جَمَالِهِنَّ وَ جَمَالُ الرِّجَالِ فِي عُقُولِهِمْ “Qadınların ağlı onların gözəlliyində, kişilərin gözəlliyi isə ağıllarındadır.” 1. Bu rəvayətin mətn və sənədi nə dərəcədə etibarlıdır? 2. “Qadınların ağlı onların gözəlliyindədir” dedikdə məqsəd nədir? Xüsusilə, hədisin ikinci hissəsinin şahidliyi ilə?
Qısa cavab

Yuxarıdakı hədis bir çox hədis kitablarında gəlsə də, səhih və ya mötəbər hədislərdən hesab olunmur. İslamda Allah dərgahında yaxınlaşmaqda və insani gövhər baxımından qadınla kişi arasında heç bir fərq yoxdur. Onların arasında əql baxımından mövcud olan fərqlər isə, “vasitə yönlü olan əql” barəsindədir, yəni o əql ki, onun vasitəsi ilə hövzə və ali məktəbdə tədris alsın və güzəranını təmin edə bilsin. Buna görə də “bir elmdə mütəxəssis və ə’ləm olan şəxs Allah dərgahına yaxındır” deyilmir, lakin deyilir ki, “ən təqvalı olanlar Allah dərgahına daha yaxındır.” Digər tərəfdən, qadın özünün insani düşüncəsini və əqlini zərif atifədə (insani və ülvi duyğularda), gözəl danışıqda və layiqli rəftarda göstərə bilər. Kişi də (öz vəzifəsi ünvanı ilə) bacarıq və hünərini insani düşüncə və əqlani təfəkkür qalibində büruz etdirə bilər. Hədisdən məlum olur ki, qadının vasitəçi əqli onun gözəlliyindən təsirlənir. Yəni, bir qadın hər hansı bir yerdə işləyirsə, hər şeydən öncə ürəyi yanan həyat yoldaşı, mehriban ana, bacarıqlı evdardır. O kişi gözəl və camal sahibi sayılır ki, elm ilə zinətlənsin, ağıllı tədbirlərdən istifadə etməklə ailə və cəmiyyət üçün faydalı bir ünsür olsun.

Ətreaflı cavab

عُقُولُ النِّسَاءِ فِي جَمَالِهِنَّ وَ جَمَالُ الرِّجَالِ فِي عُقُولِهِمْ “Qadınların ağlı onların gözəlliyində, kişilərin gözəlliyi isə ağıllarındadır” hədisi bir çox kitablarda – o cümlədən Şeyx Səduqun “Məanil-əxbar”, Əllamə Məclisinin “Biharul-ənvar”, Şeyx Təbərsinin “Mişkatul-ənvar fi ğürəril-əxbar” kitablarında nəql olunsa da və mərhum Şeyx Hürr Amili “Əl-fəvaidul-tusiyyə” kitabında onu şərh edərək müxtəlif izahlar versə də[1] onun sənəd silsiləsində siqə (mötəbər) olmayan bəzi şəxslər olduğuna görə qeyri-müvəssəq hədislər cərgəsində yerləşdir.

Sualın ikinci hissəsinə cavab vermək üçün bir neçə məsələni xatırlatmaq zəruridir:

İlk baxışda hədisin zahiri məfhumu budur ki, qadınların əqli zahiri gözəlliyi və camalı ilədir, lakin kişilərdə ağıl onların gözəlliyidir. Başqa sözlə, zahirdə qadınlara təkid olunur ki, gözəlliyin ardınca getsinlər, kişilər isə ağlın fikrində olsunlar. Çünki kişinin gözəlliyi – ağıl sahibi olmasındadır. Amma belə nəzərə çarpır ki, bu hədis zahiri mənadan yüksəkdə olan daha dəqiq və incə bir mənaya dəlalət edir. Bir hədisi dəqiq başa düşmək üçün onu əlaqədar ayə və rəvayətlərlə birlikdə araşdırmaq lazımdır ki, onun dəqiq mənasını əldə edə bilək. Əks halda, təkcə bir hədisə nəzər salmaqla – onun məqsəd və əsaslarını nəzərə almadan – tərcümə və məna etmək olmaz. Çünki məsumların (əleyhimus-salam) bəşəriyyəti haqqa hidayət edib yol göstərmək məqsədi daşıyan nurani kəlamları hər hansı zaman və məkan hüdudlarına sığmır. Onların batini (və həqiqi) mənaları əsas etibarı ilə hər bir zaman dövründə bəşər həyatı ilə mütənasib olan, bütün siyasi, ictimai, iqtisadi və mədəni sahələri əhatə edən insan mənəviyyatını quran qayda-qanunlara işarə edir. Biz inanırıq ki, islam dini bütün üzvləri bir-biri ilə sıx və qırılmaz əlaqələrə malik olan hərtərəfli bir sistemdir. İslamda təkid olunan mühüm məsələlərdən biri də qadınla kişinin xilqətdə və Allah dərgahına yaxınlaşmaqda bərabər olmasıdır. Bu cəhətdən islam dini qadınla kişi arasında heç bir fərq qoymur. “İnsan ruhu dini vəzifələrə əməl etməkdən hasil olan mənəvi qidalanma yolu ilə ilahi qürb məqamına çataraq Allahın isim və sifətlərinin məzhəri ola bilər. Bu istedad və bacarıq müştərək şəkildə qadınla kişinin hər ikisinin ixtiyarında qoyulmuşdur və hər ikisi belə bir vücud mərhələsinə çata bilər. Bu məqama çatmaq yolu da birdir: iman və əməli-saleh.”[2] Buna əsasən, dəyər, etibar və mütəal Allah dərgahında yaxınlaşmaq baxımından insanın xilqətində qadınla kişi arasında heç bir fərq yoxdur.

1. Hədisin mətnində (cəm forması uqul olan)“əql” kəlməsi gəldiyinə görə bu kəlmə barəsində bir qədər tədqiqat aparmağı münasib görürük. Filosoflardan bəziləri əqli iki qismə bölürlər: nəzəri əql və əməli əql. Birincisi başa düşür, ikincisi isə iş görür (nəzəri əqllə dərk edir, əməli əql ilə iş görür). Qəti etiqad, zən (güman), vəhm, xəyal və bu kimi şeylər nəzəri əqlə aid olan işlərdir. Amma niyyət, əzm, ixlas, iradə, məhəbbət, sevmək, nifrət etmək, təqva, ədalət və bu kimi şeylər əməli əqlin hissələridir ki, insanda fəzilətin meyarı da məhz budur (əməli əqldir).[3] Aydındır ki, insanı ilahi qürb məqamına çatdıran və başqalarından üstün edən şey zehni məlumat anbarına çevirən əql deyil, əməli əqldir. Allah dərgahında dəyərə malik olan, fəzilət və üstünlük meyarı sayılan şey o əməldir ki, onda ixlas olsun. Əgər əqli baxımdan qadınla kişi arasında fərq olsa, bu, vasitəçi əql barəsindədir, yəni o əql ki, insan onun vasitəsi ilə hövzə və ali məktəblərdə təhsil ala bilir ki, güzəranını təmin edə bilsin. Buna görə də hədislərdə “mütəxəssis və elmli şəxs Allah dərgahına daha yaxındır” deyilmir, amma deyilir ki, “ən təqvalı şəxs Allah dərgahına ən yaxın olan şəxsdir”.[4]

Deməli, əgər bir kəs qadınla kişi arasında mühakimə yürütmək istəsə, termində elm mənasına olan əqli (nəzəri əqli) yox, əksinə insanın Allah dərgahına yaxınlaşma vasitəsi və fəzilət meyarı olan əməli əqli meyar götürməlidir. Məhz belə olan zaman qadınla kişinin hər ikisinin camalı o əqldən ibarətdir ki, عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَانُ وَ اکْتُسِبَ بِهِ الْجِنَانُ “onun vasitəsi ilə Allaha ibadət olunsun və cənnət əldə edilsin.” Yalnız bu zaman həm جَمَالُ الرِّجَالِ فِي عُقُولِهِمْ “kişilərin gözəlliyi əqllərində”, həm də عُقُولُ النِّسَاءِ فِي جَمَالِهِنَّ “Qadınların gözəlliyi əqllərində” hədisi səhih olur.[5]

2. Rəvayətlərdə təkrar olaraq qeyd olunduğu kimi, ruhun gözəlliyi insanın imanı ilədir. Allah-taala buyurur: “Allah imanı sizin üçün sevimli etdi və onu sizin qəlblərinizin zinəti qərar verdi.”[6] Bu ayədən məlum olur ki, Allah-taala imanı qəlblərə sevimli etmiş və onu insan ruhunun zinəti qərar vermişdir. İnsanın ruhu mücərrəd (qeyri-maddi) olduğuna görə iman da maddi yox, mənəvi bir iş olacaqdır. Mənəvi və mücərrəd iş olan iman da insan ruhunun camalı və gözəlliyi olacaqdır. Kişi və qadın olmağın insanın həqiqətində – mücərrəd ruhunda və imanında heç bir təsiri yoxdur. Yəni insanın həqiqəti, iman və s. məsələlər nə kişiliyə, nə də qadınlığa aid deyil, əksinə bu, qadın və kişidə eyni səviyyədə mövcud olan bir məsələdir. Deməli, kişi və ya qadınlığı imanın həqiqəti (yəni o şey ki, onun vasitəsi ilə hər bir insan Allah dərgahında yüksək məqama malik olur) hesab etmək olmaz.

Buna əsasən, əvvəldə deyilən hədisdən vəsfi mənanı yox, göstəriş mənasını başa düşmək olar. Yəni bu hədisdə məqsəd insanlardan iki sinfini vəsf etmək deyildir ki, qadının əqlini onu zahiri gözəllik və camalında xülasələşdirərək məzəmmət xarakteri daşısın, habelə kişinin gözəllik və camalını onun əqlində qoyaraq tərifləsin. Əksinə, o göstərişin mənasının məzəmmət deyil, qurucu yönlü bir vəsf olması mümkündür. Yəni qadının vəzifəsi əməl, rəftar, davranış və sair kimi gözəllik və atifə (ülvi-insani duyğular) tutumundan bəhrələnərək özünün insani əqli və düşüncəsini təqdim etməkdir və ya bu işləri görə bilər. Eləcə də hər bir bacarıq, istedad  və hünərini insani düşüncədə və özünün əqlani təfəkküründə büruz etdirmək kişinin vəzifəsidir və ya bu işi görə bilər.[7]

Qadın öz ağlını mehr-məhəbbət, mərhəmət, sədaqət və paklıqla dolu olan hünər və zəriflik əsasında qurulan gözəl rəftarda təqdim edə bilər, bu da ictimai fəzilətlər üçün dəyərli bir baza olacaqdır. Belə ki, qadın özünün rəftar və gözəlliyində gizlənmiş olan əqli ilə ailənin daxili sistemini tənzim edə bilər.

Ali təhsil almış, habelə şəhadət, fədakarlıq və canından keçmə mədəniyyətinə agah olan bir qadın eyni zamanda mehriban bir ana kimi övladını cihada təşviq edə bilər, onu cəbhəyə yola salan zaman öz zərif və lətif əlqini gözəl incəsənət libasında təqdim edə bilər. Yaxud döyüş meydanından qalib halda gələn oğlunun pişvazına çıxan zaman özünün güclü ağlı ilə – gözəllik libasında intizar və şövq göstərə bilər. Eləcə də bacarıqlı kişilər bunun qarşılığına malikdirlər: incə və zərafətli hünərlərini zərif əql paltarında hekayət edə bilərlər. Bir sözlə, qadın gərək hikmət incəliklərini hünər zərafətlərində təqdim etsin, kişi də gərək hünər zərafətlərini hikmət qalibində nümayiş etdirsin. Yəni qadının cəlalı onun camalında gizlənmiş, kişinin camalı isə onun cəlalında təcəlli etmişdir. Bu cür bölgü nə qadın üçün məzəmmət, nə də kişi üçün bir tərifdir; əksinə onların hər biri üçün əməli göstərişdir ki, hər kəs özünə məxsus olan işləri yerinə yetirsin. Onlar özünə məxsus olan göstərişləri yerinə yetirdiyi halda tərifə layiq görülür, imtina etdiyi surətdə isə məzəmmət olunurlar. Deməli, kişi ilə qadının fərqləri düzgün təfəkkür təqdim etməkdə zahir olur. Əks halda, qadın da kişi kimi elm və maarifi öyrənmək ləyaqətinə malikdir və bu istiqamətdə tərifə layiq görülə bilər.[8]

3. Yuxarıdakı hədisdən qeyd olunan hallarla əlaqəli olan digər bir çıxarış da qadınla kişinin ruhi səviyyə və quruluşunun fərqlərinə təkid etməkdir. Bu məsələ həmin hədisdə çox zərif və gözəl şəkildə bəyan olunmuşdur. Amma bəziləri bu məsələ barədə məlumatsızlıq ucbatından qadını kişidən aşağı səviyyədə qərar verirlər.

Ustad Mütəhhəri (rəhmətullahi əleyh) buyurur: “Məni təəccübə salan mövzulardan biri budur: bəziləri israr edirlər ki, qadınla kişinin fərqlərini ruhi və cismi istedadlardakı fərqlərdə: qadının naqis, kişinin isə kamil olması əsasında izah etsinlər. Onlar israrla demək istəyirlər ki, xilqət qanunu müəyyən məsləhətlər əsasına qadını naqis yaratmışdır.”[9]

Amma həqiqətdə islam elə həqiqətlərə işarə edir ki, həm hazırkı dövrdə, həm də keçmiş dünyada ona etinasızlıq nəticəsində qadın hüquqları tapdalanmışdır. Dünənki dünyada qadına qarşı zülm və haqsızlıq rəva görülür, onu heyvanlarla bir səviyyədə qərar verir, onun üçün heç bir hüquq olmadığına inanır və irs nəticəsində varislərə çatan mal-dövlətin bir hissəsi hesab edirdilər. Bu məsələ dünyanın müxtəlif yerlərində geridə qalmış cəmiyyətlərdə hələ də mövcuddur. İnkişaf etmiş modern dünyada da qadının vəziyyəti əvvəlki dövrlərdən heç də yaxşı deyildir. Hazırkı dünyada “qadınla kişinin bərabər hüquqlara malik olması” bəhanəsi ilə qadınları cəmiyyət və iş (istismar) meydanına çəkərək onun gözəlliyini qul bazarında olduğu kimi hərraca qoyurlar.

Hazırkı qərb cəmiyyətlərində qadın gözəlliyinə övladının tərbiyəsinə çalışan, mehribanlıq və məhəbbət təlimlərini övladının qulağına zümzümə edən bir ana kimi yox, sadəcə olaraq cinsi bir əmtəə kimi nəzər salınır. Həmin cəmiyyətlərdə qadın artıq Quran  ayələrinin buyurduğu kimi “ailə və cəmiyyətin möhkəm sütunları” deyil, əksinə çox qabarıq şəkildə hiss olunan şey cinsi ehtiraslar, həvəsbazlıq, əyyaşlıq və şəhvətləri söndürmək bir vasitədir ki, əlbəttə, bu zaman ilk qurbanlar qadın, sonra isə ailələrdir.

“Qadının ağlı onun gözəlliyindədir” hədisində məqsəd budur ki,  qızğın ailə mühitinin icad olunmasında və kişinin məhəbbətli ailə ocağına doğru cəlb edilməsində qadının gözəlliyə diqqət yetirməsi çox təsirlidir. Bu gözəllik qadının əqlini və digər istedadlarını təsir altına salır. Buna əsasən, onun gözəlliyini ictimai çarpışmalar meydanında qərar vermək olmaz.

İnsani əlaqələr sayəsində qadının gözəlliyi hər bir ailə üçün qızğın məhəbbət ocağı ola bilər. O ailənin hər bir üzvü ana məhəbbətindən sirab olmaqla (ana bu məhəbbət dolu ailənin əsl ünsürüdür) din alimi, mütəfəkkir, fədakar əsgər, görkəmli arif, şərafətli fəhlə, məharətli həkim, bacarıqlı yazıçı, qüdrətli incəsənət ustası və mahir sənətkar qalibində zahir ola bilər. “Hər bir müvəffəq kişinin arxasında müvəffəq bir qadın dayanır” sözü inkar olunmaz bir həqiqətdir.

Deməli, qadın özünün əsl vəzifəsindən və bacarığından qafil olmamalı, onun üçün çox da zəruri olmayan sahələrə daxil olmamalıdır. Əgər daxil olsa, bilməlidir ki, onun istedadları və yaradıcılıq qüvvələri həqiqətdə ailədə mehr-məhəbbət icad etməkdir, ailədəki asayiş onun xilqətinə borcludur. Deməli, bu hədisdən başa düşülür ki, qadının vasitəçi əqli onun gözəlliyindən təsirlənir. Yəni qadının işi-peşəsi  böyük bir şirkətin rəisi, məharətli cərrah, qüdrəti natiq, ağıllı bir ustad və s. olmaqdan öncə ürəyi yanan həyat yoldaşı, mehriban ana və bacarıqlı evdardır.

Amma kişinin xilqəti cəmiyyətin və həyatın təlatümlərində bir dəyirman daşına bənzəyir. Onun gözəlliyi ailənin məişət və güzəranını təmin etmək üçün səyləridir, onun əqlaniyyəti həyatın necə idarə edilməsindədir. O kişi gözəl hesab olunur ki, elm ilə zinətlənsin, ağıllı tədbirlərdən istifadə etməklə həm ailəsi, həm də cəmiyyəti üçün faydalı bir ünsür olsun. Onun ağlı və tədbiri nə qədər düzgün işləyib artsa, onun camalı da bir o qədər gözəl olacaqdır.

Əlaqədar görünüşlər:

“İmam Əli (əleyhis-salam)-ın kəlamında qadınların əqli və imanı”, sual 4897 (sayt: 5464)

Qadınların əqli barəsində imam Əli (əleyhis-salam)-ın nəzəri”, sual 13260 (sayt az13139)

“Əql və onun fəaliyyət dairəsi”, sual: 11724 (sayt: az11546)

“Əməli və nəzəri hikmət”, sual 507 (sayt 548).

 


[1] “Məanil-əxbar” kitabında o hədisin sənəd silsiləsi belədir:

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمِ بْنِ الْبَرَاءِ الْجِعَابِيُّ الْحَافِظُ الْبَغْدَادِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيُّ أَبُو الْعَبَّاسِ قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْكَاتِبُ قَالَ حَدَّثَنِي الْمَدَائِنِيُّ عَنْ غِيَاثِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ ع قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ص عُقُولُ النِّسَاءِ فِي جَمَالِهِنَّ وَ جَمَالُ الرِّجَالِ فِي عُقُولِهِمْ‌

[2] Cəmşidi, Əsədullah, “Cəstari dər həsti şenasiye zən”, səh. 52, “İmam Xomeyni” adına elmi tədqiqat müəssisəsi, Qum, 1388-ci şəmsi il

[3] Cavadi Amuli, Əbdullah, “Qadın camal və cəlal güzgüsündə”, səh. 255, “İsra”, nəşriyyatı, Qum, 4-cü çap, 1378-ci il

[4] Yenə orada

[5] Yenə orada, səh. 258

[6] “Hucurat” surəsi, ayə: 24: حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَ كَرَّهَ إِلَيْكُم

[7] Yenə orada, səh. 33-35

[8] Yenə orada, səh. 35-36

[9] Mütəhhəri, Murtəza, “İslamda qadın hüququ”, səh 200, “Sədra” nəşriyyatı, 21-ci çap, Qum, 1374-cü şəmsi il

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Aramlığın (ruhi asayiş) həqiqəti nədir və ona nail olmağın yolları hansıdır?
    7489 Əməli əxlaq 2012/06/23
    Həyatda ruhi asayiş və xatircəmlik mənasına olan aramlıq islam dinində bəyənilən, xoşagələn və təriflənən bir həqiqətdir. Ona nail olmaq üçün çoxlu yollar bəyan olunmuşdur. İslam mənbələrində ruhi asayişə çatmağın amillərindən bəziləri bunlardır: Allahı yad etmək, hüsnü-zənn, özünə etimad etmək, uzun-uzadı və əlçatmaz arzulardan uzaq olmaq, evlənib ailə ...
  • Allah rəsulunu (s) yuxuda necə görmək olar?
    19526 Əməli əxlaq 2011/06/19
    Məfatiuhl cinanda, İlahi övliyaları yuxuda görmək üçün zikrlər və əməllər qeyd olunubdur. Amma diqqət etmək lazımdır ki, bu yollar təklikdə istədiyin şəxsi yuxuda görmək üçün kafi səbəb deyil. Yəni, belə deyil ki, hər kəs onlara əməl etməklə Peyğəmbər (s)- i yuxuda görəcək. Çünki bu mühüm işin, günahları tərk ...
  • Aya Malik Əştərin əcdadvə övladları tək Allahçı və vilayətçi idilər?
    8178 تاريخ بزرگان 2011/12/25
    Etibarlı tarix kitablarında Malik Əştərin əcdadını tək Allaha pərəstiş etməsi barəsində ki, "Nəx" və "Məzhəc" tayfalarından və Yəmən torpqalarında olmuşdur, heç bir şey qeyd olunmamışdır. Tarixdə yalnız buna işarə olunmuşdur ki, Yəməndən ilk İslama üz gətirən tayfalardan olmuşdurlar. Malik Əştərin iki övladı olmuşdur; İbrahim və İshaq adlarında, İshaq, ...
  • Allah taala insanı nə üçün yaratmışdır?
    9235 Qədim kəlam 2011/01/02
    A: Allahın xaliq olmaqlığı bunu tələb edir ki, insanı yaratsın. B: Yaradılış qanunu hikmət və məqsəq üzərində qurulmuşdur. C: Kainatın və yaradılışın yaranmasından nəticə və məqsəd insandır; çünki hər bir şey onun üçün yaradılış və o bütün yaranmışların ən ...
  • Həzrət Fatimeyi-Zəhra (əleyha salam) ağır əzab-əziyyətə məruz qaldığı üçün cənazəsinin məxfi şəkildə, camaata xəbər verilmədən kəfənə bükülüb dəfn edilməsinə dair vəsiyyət etmişdimi?
    8828 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi 2012/02/18
    Şiə və sünnülərin mühüm kitablarında qeyd olunur ki, səhabələrdən bəziləri bir çox hallarda Fatimeyi-Zəhra (əleyha salam)-a əza-əziyyət vermişdilər, bu da o həzrətin bu insanlardan narahat və narazılığına səbəb olmuşdu. Həmçinin, çoxlu rəvayətlərdə deyilir ki, Fatimeyi-Zəhra (əleyha salam)  imam Əli (əleyhis-salam)-dan xahiş etmişdi ki, onun kəfən və dəfn işlərini gizli şəkildə ...
  • Vəqf olunmuş yerdən istifadə etmək olar? Və yaxud onu satmaq olar?
    5662 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/10/11
    Bu haqda təqlid mərcələrinin fətvalarına diqqət edin: Ayətullah Xaminei: Əgər yerin vəqf olunması sübut olarsa və yer əksinə yararlı olarsa əkindən başqa istifadə etmək caiz deyil. Əgər yer əkinə yararlı deyilsə şəri nümayəndə yeri icarəyə verə bilər onda bina tikilsin amma ...
  • Allahın necə doğru və yanlış məlumatlara elmi var? Bir halda ki, yanlış məlumatlar elm hesablanmır?
    6067 Qədim kəlam 2012/03/11
    Bir mətləbə elmin olması istər o mətləb doğru olsun istərsə də yanlış, o mətləbi qəbul etmək mənasına deyil. Bilirik ki, Allah elmini xaricdə olan doğru və yanlış məlumatlardan ələ gətirmir, bəlkə Allahın elmi zatıdır. ...
  • Namazı tərk etmək orucu batil edirmi?
    4511 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/05/27
    İslamın bütün hökmləri insanın kamala yetməsi və inkişafı üçün nəzərdə tutulmuşdur onların hər birinə əməl etmək insanın özünə faydası var. Bütün bu qanunlar topolumu bir yerdə tam əməl olunduqda insana nəticə verə bilər. Belə olan surətdə namazsız oruc və orucsuz namaz təbii ki lazım olan nəticəsi olmaz. ...
  • Nə üçün zairlər, xüsusilə iranlı zairlər “Bəqi” qəbiristanlığının yanında ağlayırlar?
    7547 Təzə kəlam 2010/11/10
    Bu sualın cavabı ağlamağın mahiyyətinin və harada istifadə olunmasının tanınmasına bağlıdır. Ağlamağın bir zahiri, bir də batini vardır. Onun batini insanın ülvi (emosional) duyğularından və ruhi təsirlənmələrindən qaynaqlanır. Belə ki, onun insanda hasil olması ilə eyni zamanda beyində müəyyən fəaliyyətlər baş verir və gözdən yaş ...
  • İmamlarımız öz şəhidliklərinə qeybdən olan elmin əsasında yəqinlikləri olduğu halda nə üçün unun qarşısını almayıblar?
    10238 Qədim kəlam 2011/05/05
    Bu sualın cavabını daha aydın şəkildə başa düşmək üçün aşağıdakı qeydlərə diqqət yetirmək zəruridir.1.             Əvvəla imamların dünyada olan bütün həqiqətlərə qeyb elminin (qeyri maddi elm, Allah tərəfindən bəxş olunan elm) köməyi ilə xəbərdar olub və olmamaları geniş bir ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    162629 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    153913 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117415 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    109308 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    97318 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    90958 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53152 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    44391 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43463 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    42550 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...