Ətraflı axtarış
Baxanların
6290
İnternetə qoyma tarixi: 2012/01/18
Sualın xülasəsi
Hətta şiə kitablarında mövcud olan rəvayətlərdə belə, qəbirlərin üzərində günbəz düzəltmək və məscid tikmək rəva görülmür. Belə rəvayətlərin varlığı ilə imamların qəbrinin üzərində günbəz, zərih və s. düzəltməyi necə izah etmək olar?
Sual
Mən bəzi hədislərdə görmüşəm ki, qəbirin üzərində günbəz və zərih düzəldilməsi qadağan edilmişdir. Bu məsələ barədə izah verin. “Mən la yəhzuruhul-fəqih” və “Vəsailuş-şiə” kitablarında imam Sadiq (əleyhis-salam)-dan nəql olunur ki, “Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) qəbirin yanında namaz qılmağı, oturmağı, onun üzərində bina tikməyi və zərih düzəltməyi qadağan etmişdir. Yəhudilər və məsihilər öz peyğəmbərlərinin qəbirlərini məscid etdiklərinə görə onlara lənət olunmuşdur.”
“Fürui kafi”, “Mən la yəhzurluhul-fəqih” və s. şiə kitablarında İsmail ibni Mehranın belə dediyi nəql olunur: Qəbirləri ziyarət etmək və onların üzərində məscid tikmək barədə imam Sadiq (əleyhis-salam)-dan soruşduqda buyurdu: “Qəbirləri ziyarət etməyin eybi yoxdur, amma qəbrin yanında məscid düzəldilməyin.”
Həmçinin “Mən la yəhzuruhul-fəqih” kitabında imam Sadiq (əleyhis-salam)-dan belə nəql olunur: “Qəbirin öz torpağından başqa onun üzərinə qoyulan, yaxud tökülən hər bir şey ölüyə ağırlıq gətirir.”
“Fürüi kafi” və “Vəsailuş-şiə” kitablarında imam Sadiq (əleyhis-salam)-dan nəql olunur ki, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) belə buyurdu: “Qəbrin özündən (qazılanda) çıxarılan torpaqdan savayı onun üzərinə başqa torpaq tökülməsin.”
“Mən la yəhzuruhul-fəqih” və “Vəsailuş-şiə” kitablarında Əli (əleyhis-salam)-dan belə nəql olunur: “Hər kəs qəbri təmir etsə, yaxud timsal düzəltsə, şübhəsiz, islamdan xaric olmuşdur.”
“Vəsailuş-şiə” kitabında imam Sadiq (əleyhis-salam)-dan nəql olunur ki, Əli (əleyhis-salam) buyurdu: “Allahın Peyğəmbəri məni Mədinəyə göndərdi və buyurdu: “Gördüyün hər şəkli məhv et və gördüyün hər bir qəbri yerlə eyni səviyyədə qərar ver.”
“Əl-istibsar” və “Vəsailuş-şiə” kitablarında Əli ibni Cəfər rəvayət edir ki, imam Musa Kazim (əleyhis-salam)-dan soruşdum: “Qəbir düzəltmək və onun üzərində oturmaq caizdirmi?” Həzrət buyurdu: “Qəbiri düzəltmək, onun üzərində oturmaq, onu gəclə işləmək (sementləmək) və palçıqla düzəltmək caiz deyildir.”
Qısa cavab

Quran-kərim “Əshabi-kəhf” hadisəsini nəql edərkən onların qəbirləri üzərində məscid tikilməsini aşkar şəkildə ünvanlamış və onu təsdiq edərək qəbul etmişdir. Çoxlu rəvayətlərdə ilahi övliyaların qəbirlərinin yanında ibadət etməyə nəinki icazə verilir, üstəlik bu cür ibadət daha artıq savab və mükafata layiq görülür. Digər tərəfdən, bir çox rəvayətlər ilk nəzərdə yuxarıdakı ayə və birinci dəstədən olan rəvayətlərlə ziddiyyətli görünür. Amma bilmək lazımdır ki, islam cəmiyyətini təhdid edən ictimai gerçəkliklər və müxtəlif təhlükələr, o cümlədən bir daha şirkə qayıdış, qəbirlərlə öyünmək, səbir və təhəmmülü əldən vermək, islam dini ilə uyğun gəlməyən bəzi digər xurafatçı təfəkkürlər və s. dəlillərə əsasən camaatın qəbiristanlığa ifrat diqqəti din rəhbərləri tərəfindən məzəmmət olunmuşdur.

Ətreaflı cavab

3357-ci sualın cavabında (sayt 3870) araşdırıldığı kimi, “Kəhf” surəsinin 21-ci ayəsində  deyilir:

قالَ الَّذینَ غَلَبُوا عَلى‏ أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَیْهِمْ مَسْجِدا

“Öz işlərində qələbə çalanlar dedilər ki, onların qəbirlərinin üzərində mütləq məscid tikəcəyik!” Bu ayəyə əsasən, qəbirlərin yanında və üstündə məscid tikmək və bunun ardınca da həmin məsciddə namaz qılmağı təklikdə islam meyarları ilə müxalif olan bir tədbir hesab etmək olmaz. Bu zəmində bir-biri ilə təfavütlü olan iki qrup rəvayət vardır ki, onları araşdırırıq:

Birinci dəstədən olan rəvayətlər ilahi övliyaların qəbirlərinin yanında namaz qılmağı nəinki caiz, üstəlik çoxlu savaba malik olan bir əməl də hesab edir. Mənəvi təvatür həddində olan bu kimi Əhli-beyt hədisləri o qədərdir ki, onlarla müxalifət üçün heç bir yozuma və əsasa yer qalmır. Belə ki, Seyyidüş-şühəda imam Hüseyn (əleyhis-salam)-ın qəbrinin yanında namaz qılmağın fəziləti ilə əlaqədar nəql olunan rəvayətlər “Vəsailuş-şiə” kitabında ayrıca bir fəsildə qeyd olunur. Orada namaz qılmağın savabı ilə əlaqədar ondan artıq rəvayət nəql olunmuşdur.[1]

Sualınızda da gələn ikinci dəstə rəvayətlər zahirən qəbrin üzərində məscid tikməyin haram və ya məkruh, yaxud vacib namazları qəbirlərin yanında qılmağın haram və ya məkruh olmasına dəlalət edən rəvayətlərdir.

Bu barədə də demək lazımdır: Quran ayələri və birinci dəstədən olan rəvayətlər qəbirlərin yanında və üzərində məscid tikməyin, onların yanında namaz qılmağın caiz olduğunu aşkar buyurur. Bu halda ikinci dəstədən olan rəvayətlərin qəbirlərə qarşı bir növ şirk, israf, yersiz öyünmək, ölülərin şəxsiyyətindən sui-istifadə etmək və s. işlərə dəlalət edən ehtiramla əlaqədar olduğunu deməliyik. Amma ilahi övliyaların qəbirlərinə adi səviyyədə ehtiram qoymağın Allaha ibadət və bəndəliklə heç bir ziddiyyəti olmadığından, üstəlik bu işə kömək də etdiyindən, onların da bu qadağaya şamil olduğunu iddia etmək olmaz.

Başqa sözlə, şərif ayə və birinci qisimdən olan rəvayətlər sabit bir hökmü bəyan edir, amma ikinci dəstədən olan rəvayətlər müvəqqəti olan və şəraitə uyğun olaraq verilən hökmlərə dəlalət edir.

Bəzi məqamlarla əlaqədar müxtəsər aydınlıq vermək istəyirik. Belə ki, onların ikinci dəstədən olan rəvayətlərin deyilməsinə dair dəlil olduğu deyilə bilər:

1. Allahın fərmanı ilə müxalifət

Bilmək lazımdır ki, qəbirlərin müqabilində səcdə etmək öz-özlüyündə şirkə səbəb ola bilməz. Necə ki, Kəbənin müqabilində dayanıb namaz qılmaq, səcdə etmək ona pərəstiş mənasına deyildir. İnsan başqa görünüşlərin də müqabilində dayanaraq Allaha görə namaz qıla bilər. Bunun nümunələrini Allah-taalanın həzrət Adəmə səcdə etməklə əlaqədar mələklərə verdiyi fərmanda,[2] habelə “İbrahim məqamı” ilə üzbəüz dayanaraq namaz qılmaq barəsində müsəlmanlara verdiyi fərmanda da[3] müşahidə etmək olar. Bildiyimiz kimi, “İbrahim məqamı” sadəcə onun ayaq yeridir. Əgər onun üzərində bina tikmək, yanında və ya onunla üzbəüz dayanıb namaz qılmaq Allaha bəndəlik nişanəsi olsa, onda misal üçün, Fələstində İbrahim (əleyhis-salam)-ın qəbrinin müqabilində və ya yanında namaz qılmağı şirk hesab etmək olmaz. Amma bununla belə, Allah-taala məlum bir yeri qiblə təyin etdiyindən, başqa bir məkanı, hətta müqəddəs olsa da belə, özbaşına digər bir qiblə ünvanı ilə seçmək olmaz.

Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) tərəfindən yəhudi və məsihilərin lənətlənməsinin səbəbi ehtimal üzrə bu ola bilər ki, onlar öz peyğəmbərlərinin qəbirlərini öz nəzərləri ilə və özbaşına qiblə təyin etdilər. Peyğəmbərimiz də öz vəfatından sonra bir dəstə adamın özbaşına Kəbənin yerinə o həzrətin qəbrinə üz tutaraq namaz qılacağından nigaran idi.

2. Təkasür – öyünmək

Təfsirlərə müraciət etdikdə[4] iki müxtəlif qəbilədən olan insanların özlərinin dünyadan gedən görkəmli şəxsiyyətlərini digərinin üzünə çəkməsi ilə qarşılaşırıq. Onlar dirilərdən söhbət açılan zaman, öz qəbiləsinin ölü şəxsiyyətlərinin imtiyaz və iftixarlarını irəli çəkirdilər. “Təkasür” ayəsinin ilk ayələri də bu barədə nazil olmuşdur: أَلْهاکُمُ التَّکاثُر. حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِر ... “Təkasür və öyünmək sizi özünə məşğul (Allahdan qafil) etmişdir, hətta qəbirlərin ziyarətinə getdiniz (ölülərinizin qəbirlərini sadalayıb onunla öyünüb iftixar etdiniz).”

Təbiidir ki, ölülərə bu nəzərlə yanaşmaq, onların ad və şəxsiyyətlərindən sui-istifadə etmək, öz nəfsani meyllərinin və şan-şöhrət hisslərinin təmin olunması istiqamətində qəbirlərin üzərində qeyri-adi binalar tikmək və s. islam tərəfindən qəbul oluna bilməz. Qəbir üzərində bina tikilməsini məzəmmət edən rəvayətlərin çoxu da məhz belə rəftarlara işarə ola bilər. Təəssüflər olsun ki, bu məsələ hal-hazırda bəzi ailəvi məqbərələrdə müşahidə olunur.

3. Adi matəmlərdə həddini aşmaq

İslam dinində əzizlər əldən gedən zaman səbir və dözüm barədə çoxlu tövsiyələr edilməsinə baxmayaraq, hal-hazırda da bəzi insanlar adi ölülərin matəmində ifrata düçar olurlar, sanki, səbir edənlərin malik olacaqları əcr və savaba etiqadları yoxdur. Bəzi rəvayətlərin də bunu çatdırması mümkündür ki, dostların, tanışların ölümü gərək insanı öz şərafətli həyatdan saxlamasın.

4. Qəbirlərin zinətləndirilməsindən ölülərin heç bir  bəhrəsi yoxdur.

Qədim dövrlərdə təsəvvür olunurdu ki, insan ölümündən sonra da yeməyə, münasib məkana, bəzək əşyalarına və s. ehtiyac duyur. Bu kimi maddi işlərin çoxu qədim mədəniyyətlərdə mövcud olan qəbirlərdə görünməkdədir. Bəzi rəvayətlərdə də qəbirlərin bu məqsədlə təmir olunmasının rəva olmamasına işarə edilməsi mümkündür və buyurulur ki, qəbirlərin kənarında mövcud olan maddi imkanların ölülərin halına heç bir faydası və xeyri yoxdur.

5. Bütpərəstliyə qayıdış ehtimalı

İslamın əvvəllərində şirklə qarışıq olan əməl və rəftarlar cəmiyyətin zehnindən tamamilə silinməmişdi və cahiliyyət dövrünə qayıdış ehtimalı müsəlmanları təhdid edirdi. Buna görə də Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) şirkin kökünü tamamilə kəsmək üçün bəzi öyünmələr qarşısında daha şiddətli tədbirlər görmüşdü. Təbiidir ki, şirkin kökü tamamilə kəsiləndən sonra bu barədə verilən göstərişlərin şiddəti azalır.

Bu göstərişlərdən biri də şərab saxlanan qabların sındırılmasına dair verilən göstəriş idi. Bildiyimiz kimi, hazırda belə işlərin görülməsi vacib deyildir.

Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in qəbirlərlə əlaqədar verdiyi ciddi və şiddətli göstərişlərin bəzilərini bu yolla izah etmək olar. Nümunə üçün, əhli-sünnət inanırlar ki, o həzrət əvvəlcə qəbirlərin ziyarətini müsəlmanlara qadağan etmişdi, lakin zamanın keçməsi ilə bu qadağa aradan qaldırıldı, üstəlik bu işə (qəbir ziyarətinə) dair tövsiyələr də etdi. Qiyamətin xatırlanması, insanın zöhdü, dünya malına məftun olmaması və s. qəbirlərin ziyarət olunmasının təsirlərindən biri kimi qeyd olundu.[5]

Qeyd olunanları, eləcə şiə imamların hərəmləri ilə əlaqədar mövcud gerçəklikləri nəzərə almaqla nəticə almaq olar ki, onların şərif qəbirlərinin ətrafında bina və məscid tikmək Əshabi-Kəhfin qəbirləri üzərində məscid tikməyə oxşayır və Allaha ibadət mərkəzi kimi dəyərləndirilir. O yerlərdə mövcud olan imkanlar ya zairlərin rifahını yüksəltmək, ya da islami incəsənət əsərlərini göstərmək məqsədi daşıyır, habelə qəbirlərlə əlaqədar qadağan olunan işlər qəbilindən və onların nümunəsi deyildir. Buna əsasən, şəriət nəzərindən onu “səhih olmayan” iş hesab etmək olmaz.

Hazırkı əsrin ehtiyaclarından irəli gələn belə vəziyyətin oxşarını Məkkə və Mədinə hərəmindəki müqəddəs məkanların bəzilərində inşa olunan binalarda da müşahidə etmək olar:

1. Şiə və sünnü rəvayətlərinə əsasən Məkkədəki “Səfa” dağında ibadət etməyin çoxlu savabı vardır, amma hazırda bu tarixi dağ mühafizə olunduğuna görə onun ətrafında hasar çəkilmiş, zirvəsində bir günbəz düzəldilmişdir! Allah evinin ziyarətçiləri yalnız onun ətrafına çəkilən dəmir şəbəkələrin yanında dayanaraq ibadət edə bilərlər. Bundan əlavə, əvvəllər açıq fəzada yerləşən bir yolda əncam verilən “Səfa-Mərvə” arasındakı səy əməli hal-hazırda üstüörtülü mühitdə və müxtəlif mərtəbələrdə yerinə yetirilir. Səbəbi də zairlərin sayının artması qeyd olunmuşdur.

2. Kəbənin hörmətinə hər bir halda riayət etmək lazım və vacibdir. Hətta bəzi rəvayətlərdə Məscidul-həramdan hündür olan evlərin tikilməsi məkruh hesab olunur.[6] Amma hal-hazırda Məscidil-həramin ətrafında Kəbə evindən on dəfə hündür olan binalar vardır! Təbiidir ki, onun izahında “Allah evi zairlərinin ehtiyacı” qeyd olunur.

İndi sualımız budur: Belə izahlarla “Bəqi” ziyarətçiləri üçün də münasib və tavanlı bir fəza icad etmək olmazmı?! Halbuki çoxlu məhdudiyyətlərə baxmayaraq şiələr çox çətin və izdihamlı şəraitdə ziyarət edirlər. Əgər Səfa və Mərvə dağları üzərində günbəz qoyulması şirk nümunəsi sayılmırsa, onda ilahi övliyaların qəbirləri üzərindəki həmin günbəzi necə şirik hesab etmək olar?!

Axırda “Səhihi Buxari”də gələn və Süfyan Təmmarın nəql etdiyi bir rəvayəti qeyd edirik. O deyir: “Mən Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və səlləm)-in qəbrini dəvənin küvəni kimi (təqribən kiçik günbəzə oxşar) gördüm.”[7]

Görəsən, ziyarətçilərin sayının çox az olduğu bir vaxta qəbirin kiçik günbəz kimi gözə dəyən şəkildə inşa olunmasının eybi yox idi, amma hal-hazırdakı günbəzlərin işkalı vardır?!



[1] Hürr Amili, Məhəmməd ibni Həsən, “Vəsailuş-şiə”, 14-cü cild, səh. 517 bab 69 (اسْتِحْبَابِ کَثْرَةِ الصَّلَاةِ عِنْدَ قَبْرِ الْحُسَیْنِ فَرْضاً وَ نَفْلا), “Alul-beyt” müəssisəsinin çapı, Qum, 1409

[2] “Bəqərə” surəsi, ayə: 34, “Ə’raf” surəsi, ayə: 11, “İsra” surəsi, ayə: 61, “Kəhf” surəsi, ayə: 50, “Taha” surəsi, ayə: 116:

وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِکَةِ اسْجُدُوا لِآدَم

“O zaman ki, mələklərə “Adəmə səcdə edin!” deyə əmr etdik.”

[3] “Bəqərə” surəsi, ayə: 125: وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقامِ إِبْراهیمَ مُصَلًّى “İbrahim məqamında özünə namaz yeri seçin!”

[4] Qurtəbi, Məhəmməd ibni Əhməd, “Əl-camiu li əhkamil-Quran”, 21-ci cild, səh. 169, “Nasir Xosrov” nəşriyyatı, Tehran, 1364-cü hicri şəmsi

[5] “Sünəni ibni Macə”, 1-ci cild, səh. 501, hədis 1571, Məhəmməd Fuad Əbdül-Baqinin tədqiqi, “Darul-fikir”, Beyrut

کُنْتُ نَهَیْتُکُمْ عَنْ زِیَارَةِ الْقُبُورِ، فَزُورُوهَا فَإِنهَّاَ تَزَهُّدٌ فِی الدُّنْیَا وَ تَذَکُّرُ الْآخِرَةِ

Bu barədə 8146-cı cavab (sayt 8926) müraciət edin.

[6] Hürr Amili, Məhəmməd ibni Həsən, “Vəsailuş-şiə”, 13-cü cild, səh. 235, 17-ci bab, “Alul-beyt” müəssisəsi, Qum, 1409-cu il

[7] “Səhihi Buxari”, 2-ci cild, səh. 106, “Darul-fikir”, Beyrut, 1401-ci il

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    119956 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    91316 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    71177 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    55014 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    52437 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    37779 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    26804 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    26284 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    26113 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    25214 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...