Ətraflı axtarış
Baxanların
4436
İnternetə qoyma tarixi: 2011/10/20
Sualın xülasəsi
Əhli-sünnət hansı əqidəni qəbul etməklə şiə ola bilər?
Sual
Əhli-sünnət öz əməllərində nə kimi islahatlar aparmaqla, hansı əqidəni qəbul etməklə şiə olurlar?
Qısa cavab

Şiə və əhli-sünnət etiqadlarda və dinin əməli proqramlarında çoxlu müştərək cəhətlərdə malikdir, bəzi cəhətlərdə isə bir-biri ilə fərqlənirlər. Şiə və əhli-sünnətin əsas fərqi Əhli-beyt (əleyhimus-salam)-ın imamət və vilayət məsələsinə etiqadla əlaqədardır. Əhli-sünnət şiə olmaq üçün gərək Peyğəmbər Əhli-beytinin imamət və vilayət məsələsinə etiqad və öz görüşlərinə yenidən nəzər salsınlar. Çünki şiələr Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in vəhydən başqa bütün xüsusiyyətlərinin məsum imamda da olduğuna inanır, məsum imamın Allah tərəfindən təyin edildiyini qəbul edir və dini mərcəiyyətdə (Quran ayələrinin təfsiri, dinin qoruqçusu və bəyançısı ünvanı ilə) təkvini qüdrətə, yəni aləm varlıqlarında təsərrüf qüdrətinə malik olan bir şəxs, siyasi mərcə, ictimai məsələlərdə ən üstün rəhbər, qəzavət mənsəbinə ləyaqətli, insanlar arasında ən elmli insan hesab edir və onlara qeydsiz-şərtsiz və kamil şəkildə itaət etməyi özlərinə vacib sayırlar. Amma təəssüflər olsun ki, sair islam məzhəbləri belə etiqada malik deyildirlər; onlar Peyğəmbərin Əhli-beyti və məsum imamlara yalnız məhəbbət bəsləməklə və onların etibarlı şəxs (siqə) olmasına etiqadla kifayətlənirlər. Halbuki Əhli-beytə və məsum imama məhəbbət bəsləməkdən əlavə, onlara qeydsiz-şərtsiz itaət etməyin zərurəti əhli-sünnət yolu ilə varid olan rəvayətlərdə də qəbul olunan təlimlərdən ibarətdir. Şiələri əhli-sünnətdən ayıran ümdə səbəb, ən mühüm və əsaslı məsələ də həmin məsələdir. Şiə ilə əhli-sünnətin imamət məsələsindəki fasiləsi bu nəzərin qəbul olunmasından ibarətdir.

Ətreaflı cavab

Şiələrin sair islam məzhəbləri ilə əsl fərqi onların Peyğəmbər Əhli-beytinin vilayət və imamətinə etiqadına qayıdır. Burada şiənin imamət məsələsi ilə əlaqədar etiqadlarından bəzilərini qeyd edirik:

1. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) hədislərində adları bir-bir qeyd olunan on iki imam[1] hər növ xəta, günah, unutqanlıqdan uzaq və məsumdurlar;

2. Şiələr vəhy məsələsindən başqa Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) üçün lazım və zəruri olan bütün məqamların məsum imam üçün də olduğuna inanırlar;

3. Şiələr (dinin bəyanı, qorunması və Quranın təfsiri ilə əlaqədar) məsum imamı dini mərcə hesab edirlər;

4. Şiələr məsum imamın təkvini vilayətə, aləm varlıqlarında təsərrüf qüdrətinə malik olan bir insan hesab edirlər;

5. Şiələr məsum imamı özlərinin siyasi mərcələri, ictimai məsələlərdə ən yüksək rəhbər, qəzavət haqqına malik olan insan bilir və ona kamil və qeydsiz-şərtsiz itaət etməyi özlərinə vacib bilirlər;

6. Şiələr məsum imamı sırf elmi məsələlərdə bəşəriyyətin ən alim şəxsi bilirlər;

Amma təəssüflər olsun ki, sair islam məzhəbləri, o cümlədən maliki, yaxud hənəfi məzhəbi bu barədə belə etiqada malik deyildirlər; onlar Peyğəmbərin Əhli-beyti və məsum imamlara yalnız məhəbbət bəsləmək və onların etibarlı şəxslər olmasına etiqadla kifayətlənirlər.

7. Şiənin xüsusiyyətlərindən biri də Peyğəmbər Əhli-beytinə və xüsusilə imam Əli (əleyhis-salam)-a qeydsiz-şərtsiz tabe olmaqdan və onlara itaət etməkdən ibarətdir. Bu da islam nəzərindən çox mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Əhli-sünnətdən də nəql olunan çoxlu rəvayətlərdə Allah-taala əməllərin qəbulunu Əli ibni Əbi Talib (əleyhiməs-salam)-ın vilayətini qəbul etməklə şərtləndirmişdir.[2]

Şiələr imaməti ilahi bir məsələ hesab edir və məsum imamları Allah tərəfindən təyin olunan insanlar bilirlər.

Peyğəmbəri-əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih) buyurmuşdur: “Əmirəl-möminin Əli ibni Əbi Talibin üzünə baxmaq ibadətdir, onu yad etmək ibadətdir. Allah-taala bir kəsin imanını, onunla dostluq etməyincə və düşmənlərindən bezarlıq etməyincə qəbul etməz.”[3]

Həmçinin sünnü alimləri Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in Əli (əleyhis-salam)-a belə buyurduğunu nəql etmişlər: “Əgər bir şəxs Nuhun ömrü qədər ömrə malik olub ibadət etsə, Ühüd dağı qədər qızıla malik olub onu Allah yolunda infaq etsə, min dəfə həccə gedəcək qədər ömrü uzun olsa və bundan sonra Məkkədə Səfa-Mərvə arasında məzlum şəkildə qətlə yetirilsə, lakin, ey Əli, sənin vilayətini qəbul etməsə, behiştin iyini iyləməz və heç vaxt behiştə daxil olmaz.”[4]

Bu rəvayətdən aydın olur ki, nəinki ibadət əməllərinin qəbul olunması, hətta imanın da qəbul olunma şərti Əhli-beytin vilayətinə malik olub onların düşmənlərindən bezarlıq etməkdir.

Amma “Əli (əleyhis-salam)-ın vilayəti” dedikdə məqsədin nə olduğuna gəldikdə isə, o həzrətin şənində nazil olan ayələrdə bu kəlmənin işlənmə hallarına diqqət yetirmək lazımdır: “Sizin rəhbəriniz yalnız Allah, Onun Peyğəmbəri və iman gətirib namaz qılan və rüku halında zəkat verənlərdir.”[5]

Şübhəsiz, bu ayədəki “vəli” kəlməsi “sevmək”, “kömək etmək” mənasına deyildir. Çünki bu mənaya olan vilayət (yəni onları sevmək və kömək etmək) yalnız namaz qılıb rüku halında zəkat verənlərə məxsus deyil, əksinə bütün müsəlmanlara aid olan ümumi bir hökmdür. Bütün müsəlmanlar bir-birini sevməli, qarşılıqlı olaraq bir-birinə kömək etməlidirlər. Nəinki rüku halında zəkat vermək istəyənlər, hətta zəkat vacib olmayan və ya ümumiyyətlə zəkat vermək üçün heç bir malı olmayanlar belə, bir-birini sevib dost tutmalı və kömək etmədilər.

Buradan aydın olur ki, yuxarıdakı ayədə “vəli” dedikdə “rəhbərlik, təsərrüf, maddi və mənəvi rəhbərlik mənasına olan vilayət” nəzərdə tutulur, xüsusilə bu vilayət Peyğəmbərin və Allahın vilayəti ilə bir cərgədə qərar tutmuş və hər üçü bir cümlədə bəyan olunmuşdur.

Əhli-sünnətin mənbələrinin çoxunda yuxarıdakı ayənin Əli (əleyhis-salam)-ın şənində nazil olmasına dair çoxlu rəvayətlər nəql olunmuşdur. O rəvayətlərin bəziləri Əli (əleyhis-salam)-ın rüku halında üzüyünü sailə verməsini deyir, bəziləri isə bu işi deməsə də, yalnız ayənin həzrət Əli (əleyhis-salam) barəsində nazil olmasını deməklə qənaətlənir.[6]

Əgər bir şəxs imamət və rəhbərlik məsələsinə şiənin nəzəri ilə yanaşarsa, imamət və rəhbərlikdə etiqadı şiənin etiqadı olarsa, onun həyatında dərin və əsaslı dəyişikliklər baş verəcək, özünün dini çətinliklərini, suallarını və məsələlərini hər kəsdən əxz etməyəcək, siyasi məsələlərdə öz ixtiyarını hər kəsə verməyəcək və həmişə məsum imama müti və tabe olacaqdır.

Bütün islam məzhəb ardıcılları Əli (əleyhis-salam)-ın özünə və övladlarına (məsum imamlara) məhəbbət bəsləsələr də, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in və Quranın nəzərində özünün dəqiq və kamil mənasında olan vilayət yalnız on iki imamçı Cəfəri (şiə) məzhəbində mövcuddur. Hər bir müsəlmanın vəzifəsi budur ki, Quran və Peyğəmbər sünnətinə ən yaxın olan məktəbi seçsin. Əgər əhli-sünnət də həmin əqidəni, yəni Quran və hədislərdə buyurulduğu kimi, məsum imamların hərtərəfli vilayət və mərcəiyyətini (istər elmi, istər siyasi, istərsə də dini və sair mərcəiyyətini) qəbul etsə, islam ümməti arasında yeganə və ən dərin ixtilaf aradan qalxar. Çünki tarixdə deyilir ki, müsəlmanlardan bəziləri qədəri, bəziləri təfvizi[7] olduqlarına görə məsum imamlardan uzaqlaşmışlar. Belə olmasaydı, müsəlmanlar arasında belə batil əqidələr rəvac tapmaz və müsəlmanlar belə əqidə azğınlığına düçar olmazdılar.

Buna əsasən, əhli-sünnət qardaşları şiələrin imamət barəsindəki nəzər və əqidələrini qəbul etsələr, onlara etiqad edib əməl etsələr, onlar da şiə olacaqlar. Onlar gərək baxıb görsünlər ki, həyatın hər bir sahəsində Əhli-beyt (əleyhimus-salam) hansı yolları və göstərişləri bəyan etmişlər. Bundan sonra şəri nəzərdən öz əməllərini hansı fiqhi əsasda qurmalı olduqlarını bilməlidirlər.

 

Əlavə məlumat üçün şiə kitablarına (professor Hanri Korbonun Əllamə Seyid Məhəmməd Hüseyn Təbatəbai ilə elmi müzakirələri) və 1000-i sualın cavabına müraciət edə bilərsiniz.



[1] "Biharul-ənvar", 36-cı cild, səh. 362

[2] “Mənaqib”, Xarəzmi, səh. 19 və 52

[3] “Mənaqib”. Xarəzmi, səh 19 və 212; “Kifayətut-talib”, Gənci Şafei, səh. 214

اَلنَّظَرُ اِلَی وَجْهِ اَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ بْنِ اَبِی طاَلِبٍ عِبَادَةٌ وَ ذِکْرُهُ عِبَادَةٌ وَ لاَ یَقْبَلُ اللهُ اِیمَانَ عَبْدٍ اِلَّا بِوِلَایَتِهِ وَالْبَرَائَةِ مِنْ اَعْدَائِهِ

[4] Xətib Xarəzmi, “Məqtəlul-Hüseyn”, 1-ci cild, səh. 37

" ثُمَّ لَمْ یُوَالِکَ یَا عَلِیُّ لَمْ یَشُمَّ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ وَلَمْ یَدْخُلْهَا

[5] “Maidə” surəsi, ayə: 55

إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ

[6] "Təfsiri nümunə", 4-cü cild, səh. 424-425

[7] İslamın əvvəllərində insanın əməlləri ilə əlaqədar əhli-sünnət arasında iki məşhur məzhəb vücuda gəlmişdir. Onlardan bir qrupu insanın bütün işlərinin Allahın qaçılmaz iradəsinə bağlı olduğunu deyərək insanı öz işlərində tam məcbur hesab edir, insanın ixtiyar və iradəsi üçün heç bir dəyər vermirdilər. Bir qrup da insanları öz işlərində tam azad hesab edir və onların işlərini Allahın iradəsindən və ilahi qədərin hökmündən xaric edirdilər. Lakin Quranın təlimləri ilə tamamilə uyğun olan Əhli-beyt (əleyhimus-salam)-ın təlimatlarında insan öz əməllərində nə tam məcburdur, nə də tam müstəqil; əksinə mütəal Allah insandan ixtiyar üzündən olan işləri istəmişdir. Başqa sözlə desək, mütəal Allah biri də insanın iradə və ixtiyarı olmaq şərti ilə tam səbəblər məcmusu yolu ilə insandan bir işi istəmiş və ona zərurət vermişdir ki, nəticədə fel zəruri və insan da onda ixtiyar sahibi olur. Yəni fel və əməl öz səbəbinin hissələrinə görə zəruri və onlardan biri olan insanla əlaqədar ixtiyari və mümkündür.

Təbatəbai, Məhəmməd Hüseyn (1348), “İslamda şiə”, səh. 79, “İntişar” şirkəti.

Bu mövzu ilə əlaqədar faydalı olan kitablar: a) “İnsanşünaslıq, Məhmud Rəcəbi, 5-ci və 6-cı fəsil (“İmam Xomeyni” adına elmi-tədqiqat müəssisəsi); “Amuzeşi fəlsəfə”, Misbah Yəzdi, 2-ci cild, səh. 69, “İslamı təbliğat” təşkilatı) “İlahi ədalət”, ustad Şəhid Mürtəza Mütəhhəri, “İslami” nəşriyyatı

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    113292 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    86334 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    65245 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    48711 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    37200 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    35853 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    24692 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    24030 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23922 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21932 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...