Ətraflı axtarış
Baxanların
3689
İnternetə qoyma tarixi: 2011/01/04
Sualın xülasəsi
İnsan və Allah tərəfindən olan hidayətlər.
Sual
Allah- taala nə üçün fasiq (günahkar) insanları düz yola hidayət etmir?
Qısa cavab

İnsanların düz yola hidayət olması iki qismə bölünür:

Birincisi insanın daxilindən (fitrətən) gələn tohid səsidir ki, buna bəzən təbii (təkvini) hidayət və vicdanın səsi də deyirlər.

Qurani- kərimin bəyanına əsasən bütün dünya insanları, Allah taalanın lütfü sayəsində bu hidayət növündən bəhrələnərək ilahi şəriətə tərəf yönəlmişdir.

İkinci hidayət yolu isə möminlərə və Allahdan qorxub günahdan çəkinənlərə aiddir. Yəni zalımların, kafirlərin və fasiqlərin (pis əməl sahiblərinin) burada payı yoxdur. Çünki, möminlər (birinci qeyd etdiyimiz) təbii hidayət növündən gözəl bəhrələnməklə yanaşı öz qəlblərini pak və münəzzəh saxlamışdırlar. Bu da onların, düzgün hidayət olmalarına və bu yolda ilham səadətə çatmalarına səbəb olmuşdur. Amma fasiqlər, kafirlər və zalımlar Allaha asi olaraq fitrətinsəsini batırmış və pis əməllərə yiyələnmişlər. yəni onlar günah etdikləri üçün ilahi hidayətdən məhrum olmuşlar.

Ətreaflı cavab

"Hidayət" sözü ərəb mənşəli olub "hədəyə" sözündən tutulmuş və böyük, yolgöstərmək və tanıtdırmaq mənasını daşıyır.[1]

Amma Allahşunaslıq və əxlaq elmləri terminində bu sözün mənası "xeyir və sarab yolun bələdçisi mənasında işlənir.[2]

"Fisq" sözü isə əxlaq və fiqh terminlərində və həmçinin lüğətdə "Allahın əmirlərindən boyun qaçırmaq" mənasında işlənməklə yanaşı ümumi məna daşıyır. Yəni bu sözü həm kafir həm də müsəlman barəsində işlətmək olar. Buna əsasən "Fasiq" sözü o, insana şamil olur ki, o, Allahın əmrindən boyun qaçırmaqla yanaşı həm də ona qarşı çıxmış olsun.

Alla- taala lütf və mərhəmət mənbəyi olduğu üçün öz rəhmət qapısını daim bəndələrinin üzünə açıq qoymuşdur. Bu səbəbdən də bütün insanları, orada olan fitrət yolu ilə töhid (təkallahlığı), paklıq və səadət yoluna dəvət etmişdir. Belə ki, bəşəriyyət lap körpə çağlarından başlayaraq ağı- qaradan və yaxşını- pisdən, öz vicdanları ilə seçə bilirlər.

Bu da onların əsil səadət yolunu tapmaları üçün ən böyük amillərdən biridir.

Allah- taala heç bir bəndəsindən səadət yolunu gizlətməmişdir. Hər kəs ona tərəf bir addım gələrsə, o, ona tərəf on addım gələr.

Burada sualın cavabını daha da vazeh və geniş vermək üçün hidayət və onun növlərini açıqlamağı vacib bilirik. Allah- taala Qurani- kərimdə buyurmuşdur:

«والله لایهدی القوم الفاسقین»[3]

"Allah (özünə asi olan) fasiqləri doğru yola yönəltməz"[4]

Ayədə gələn "hidayət" (düz yolda olmaq) sözü, "zəlaləti" (haqq yoldan azmaq) sözünün antenini alaraq qismə bölünür:

1)- Ümümi hidayət:

Yəni bütün insanların haqq yola hidayət olması. Qurani- kərim bu barədə buyurmuşdur:

«الذی خلق فسوی»، «و الذی قدر فهدی»[5]

O Rəbbin ki, (hər şeyi) yaratdı və nizama saldı, o Rəbbin ki, (hər şeyin keyfiyyətini və davamını) əzəldən müəyyən edərək (hamıya) yol göstərdi.

«قال رب الذی اعطی کل شیء خلقه ثم هدی»[6]

Musa velə cavab verdi: Rəbbimiz hər şeyə öz xilqətini verən, sonra da ona doğru yolu göstərəndir"[7]

Ayənin bəyanına əsasən Allah- taala bəşəriyyəti yaratdıqdan sonra, ilkin mərhələdə bütün hidayət qapılarını onların üzünə açıq qoymuş və onları haqq yola dəvət etmişdir.

Belə ki, insanlara öz yaradanını arayıb- axtarmaqda bələdçilik etmişdir. Bu hidayət növü əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi xüsusi insanlar üçün deyil, əksinə millətindən və irqindən aslı olmayaraq bütün yaranmışlar üçündür. Bu elə bir ilahi qanundur ki, insan yaranan gündən qiyamət olana kimi qüvvədə qalacaqdır. Allah taala Qurani- kərimdə buyurur:

«...فطرت الله التی فطر الناس علیها...»[8]

Üzünü fitri olaraq insanlara verdiyi dinə (islama) tərəf tut"

Allah taala zatən insanları islamçı yaratmış və onlara doğru yolu göstərmişdir.

Lakin insanlar öz həyat yollarında püxtələşdikcə və ya yaşadıqları mühit onlara bu yolda mənfi təsir göstərdikcə fitrətin səsi artıq öz təsirini itirir.

Bu yerdə Allah- taala insanları zəlalətdən və qəflət yuxusundan oyatmaq üçün peyğəmbərlər göndərir.

«فبعث فیهم رسله، و واتر الیهم انبیاءه، لیستادوهم میثاق فطرته...»

"(Allah talla) bir birinin ardınca peyğəmbərlər göndərdi ki, insanlarda olan fitrətin tövhid (təbii hidayət) səsi yenidən dirilsin".[9]

Allah- taala insanları peyğəmbərlər vasitəsi ilə düzgün yola hidayət etməsi yenə də əvvəldə olduğu kimi, ümumilik daşıyır. Yəni peyğəmbərlər öz zamanında bütün dünya insanlarını haqq olan dinə tərəf yönəltmişlər.

«انا هدیناه السبیل اما شاکراً و اما کفوراً»[10]

"Bizim öhdəmizə düşən yalnız doğru yola yönəltməkdir (mömin ya kafir olmaq isə hər kəsin öz işidir)"

Ayədən məlum olduğu kimi, insanların Allah tərəfindən düz yola yönəlməsi ilahi bir nemət olaraq daim onların sorağındadır, Amma təəssüflər olsun ki, bəzi insanlar bu ilahi nemətə görə Allaha şükür etmək əvəzinə, ona qarşı çıxaraq küfrə tərəf addımlayırlar. Allah Taala Qurani- kərimdə buyurur:

«ذالک الکتاب لاریب فیه هدی للمتقین»[11]

Biz ona haqq yolu göstərdik. İstər (nemətə) minnətdar olsun, istər nankor. (bu onun öz işidir) bəs o kəslər ki, Allahın ümumi hidayət qanunlarından (təbii hidayət) istifadə edərək ona tərəf addımlayır və ilahi nemətlərə çükür edir, onlar ilahi məhəbbəti qazanaraq daha da uca məqamlara nail oldular. Belə insanlar Allahın mömin və təqvalı bəndələrinin sırasında özlərinə yer tuturlar. Amma o kəslər ki, ilahi dəvətlərə məhəl qoymayaraq nəfsin ardınca gedir. Təbii ki, onlar şeytanın toruna düşmüş fasiqlərdir.

2)- Xüsusi hidayət:

Xüsusi hidayət növü, ümumi hidayət növündən fərqli olaraq ümumilik daşımır və bütün insanlara şamil olmur. Çünki bu növ hidayətdən yalnız möminlər günahdan çəkinən bəndələr istifadə edə bilir. Allah taala Qurani- kərimdə buyurur:

«ان علینا للهدی»

A)- Bu içində heç bir şəkk- şübhə olmayan, təqvalılara doğru göstərən bir kitabdır"[12] Quran təfsirçiləri bu ayə barəsində bir neçə nəzər vermişdirlər:

Bəzi təfsirçilərin nəzərinə əsasən Qurani kərim bütün insanların doğru yola hidayət olmaları üçün, Allah tərəfindən göndərilmişdir. Həmçinin onun göndərilməsində heç bir qövm, tayfa və irq nəzərdə tutulmamışdır. Amma insanlar özləri müqəddəs kitabın müqabilində iki dəstəyə bölünmüşdür:

Birinci dəstəyə aid olan insanlar, Qurani- kərimdən üz çevirərək əmirlərinin əksinə əməl edənlərdir ki, Qurani kərim onların barəsində buyurur: "Əgər onları dəvət etsən «و ان تدعوهم الی الهدی لایسمعون...»[13] belə qəbul etməzlər"

İkinci dəstəyə aid olan insanlar isə, Quranın bütün əmirlərini yerinə yetirən mömin və təqvalı bəndələrdir ki, Allah yanında uca məqam sahibləridirlər.

B)- Mərhum Əllamə Təbatəbainin nəzərinə əsasən ayədəki "təqvalıların doğru yola yönəlməsi" «هدی للمتقین» sözündən insanların təbii hidayəti (təkvini) başa düşülür. Yəni o kəslər ki, günahdan Allaha pənah aparmaqla öz fitrətini pak saxlayıblar. Yalnız onlar Qurandan kamil surətdə faydalanıb hidayətin yüksək mərtəbələrinə nail ola bilərlər.[14]

C)- Üçüncü nəzər isə budur ki, o kəslər ki, ümumi hidayətdən (fitri və şərii) layiqincə istifadə edib və Allaha tərəf addımlayıbsa, Allah taalanın xüsusi hidayətinə nail olub. O kəslər həqiqətən Allahın mömin bəndələridirlər.[15] yuxarıda qeyd etdiklərimizə əsasən "Allah fasiqləri hidayət etməz"[16] ayəsindən belə nəticə alırıq ki, o kəslər ki, ümumi hidayətdən üz çevirmiş və şəriətə əməl etməmişdir məhz onlar hidayət olmayan fasiqlərdir[17] Qurani kərim onlar haqqında buyurur:

«... و الله لایهدی القوم الفاسقین»[18]

"Əgər Allah (əzəldən) onlarda bir xeyir bilsəydi (haqq sözü) onlara eşitdirərdi. Onlar eşitsəydilər belə yenə də (haqdan) inadla üz çevirib gedərdilər"

Bu və ya bir çox belə ayələrdən belə nəticə alırıq ki, insanların Allah tərəfindən hidayət olmasının əsas şərti onların özlərinin Allaha tərəf getməsidir. Yəni Allah taala bütün hidayət paqılarını hər zaman insanların üzünə açıq qoymasına baxmayaraq, əgər insan özü qapıdan içəri girməsə hidayət nuru ona şamil olmayacaqdır.

Qurani- kərim Allaha tərəf üz tutmayanları kafir, münafiq, zalım və fasiq adlandırmışdır. Həmçinin onların hidayət olmayacağını da bəyan etmişdir. Çünki onlar Allahı unutmuşdurlar.[19] (əslində bundan istifadə olunub)



[1] - Sihahul- lüğət, cild 6, səh 2533

[2] - Səccadi, Seyid Cəfər, islam marifinin fərhəngi, cild 4, səh 622

[3] - Səccadi, Seyid Cəfər, islam marifinin fərhəngi, cild 4 446

[4] - Səf surəsi, ayə 5

[5] - Əla surəsi, ayə 2- 3

[6] - Taha surəsi, ayə 50

[7] - Rum surəsi, ayə 30

[8] - Məadixah, Əbdülməcid, Nəhcül- bəlağənin tərcüməsi, birinci xütbə

[9] - Ləyl surəsi, ayə 12

[10] - İnsan surəsi, ayə 3

[11] - Bəqərə surəsi, ayə 2

[12] - Təbərisi, Məcməul- bəyan təfsiri, cild 1, səh 118

[13] - Əraf surəsi, ayə 198

[14] - Təbatəbai, seyid Məhəmməd Hüseyn, Əl- mizan təfsiri, cild 1, səh 45

[15] - Cavad Amili, Əbdüllah, nəsim təfsiri cild 2, səh 140

[16] - Səf surəsi, ayə 5

[17] - Təbatəbai, seyid Məhəmməd Hüseyn, Əl- mizan təfsiri, cild 1, səh 72

[18] - Ənfal surəsi , ayə 23

[19] - Mir Baqiri, seyid Möhsin, Quranda insanın ixtiyarı siması, səh 152

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Nəyə görə fiqhi cəhətdən həddin icrası hakimin öhdəsindədir?
    2873 بیشتر بدانیم
    Bəşər cəmiyyətlərinin ürfündə cinayətkarların cəzalanması hökumətlərin ixtiyarındadır və hökumətdən başqa kimsə hədd icrasını öhdəsinə ala bilməz. Belə bir əsas İslam fiqhində də təkid və qəbul olunmuşdur. Müəslman fəqihləri cinayətkarların həddinin icrasını zəmanənin İmamamının (əleyhissalam) hüzuru dövründə Onun və ya İmam (əleyhissalam) tərəfindən təyin olunmuş şəxslərin ixtiyarında olduğunu ...
  • Бу ҝүн әлимиздә олан Гуран нә вахт топланмыш вә тәнзим олунмушдур?
    3745 Quran elmləri
    Бу суалын хүласә ҹавабы јохдур. Изаһлы ҹавабы сечин ...
  • Peyğəmbərin buyurduğu “qələm-kağız” hədisində “mənim yanımda mübahisə aparmaq rəva deyildir!” dedikdə məqsədi nə idi?
    4493 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi
    Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in buyurduğu “mənim üçün qələm-kağız gətirin” cümləsi sünnü və şiə kitablarında müxtəlif sənədlərlə nəql olunan məşhur hədisin bir hissəsidir. Rəyasət aşiqi olan bir dəstə adam Quranda وَمَا یَنْطِقُ عَنِ الْهَوَی “O, heç vaxt havayi-nəfs üzündən danışmır” deyə vəsf edilən Peyğəmbərin hüzurunda olan zaman ...
  • Ramazan hansı mənayadır və onun həqiqəti nədir?
    4502 Nəzəri irfan
    “Ramazan” lüğətdə şiddətli hərarətə, habelə günəşin hərarətinin çox olduğuna görə daşın qızıb hərarətli olmasına deyilir. Həm də deyilmişdir ki, “səhradan şəhərə qayıtmaq” mənasına olan “hərr” kökündən alınmışdır. Termində isə Ramazan qəməri tarixinin 9-cu ayı, islamda orucluq ayı və Quranın nazil olma ayıdır. İmam Səccad (əleyhis-salam) Ramazan ayının ...
  • “Ğəraniq” əfsanəsi nədir?
    3993 Təfsir
    “Ğəraniq” əfsanəsi islamın inadkar düşmənlərinin və xəbərsiz müxaliflərinin quraşdırdığı bir əfsanədir. Onlar Quran və Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in mövqeyini zəiflətmək üçün belə bir əsassız hədisi quraşdırmışlar. Bu əfsanədə deyilir ki, Allahın Peyğəmbəri Məkkədə “Nəcm” surəsini oxumağa məşğul idi. Müşriklərin bütlərinin adı zikr olunan ayələrə أفَرَءَیْتُمُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى‏ وَ ...
  • Ləvatdan məqsəd nədir?
    5114 Həm cins şəxslərin münasibətləri
    Ləvat yəni, bir kişinin aləti digər bir kişiyə daxil olmasına deyilir.[1] Bu ən böyük günahlardandır ki, Allah- Taala Quranda, Lut qövmünün bu günahıları ücün əzaba dücar olduqlarını xəbər verir.[2] Böyük günahlardan sayılan bir günahdır ki. Rəvayətlərdə ondan “Allaha küfr” etmək kimi ...
  • İmam Sadiq (əleyhis-salam)-ın əhli-sünnətdən ustadları var idimi?
    3851 تاريخ کلام
    1. Yuxarıda dediyiniz şəkildə qeyd olunan mətləb ümumiyyətlə düzgün deyildir. Çünki məsum imamlar (əleyhimus-salam) bütün elmlərə sahib idilər[1] və hədis kimi elmləri başqalarından öyrənməyə ehtiyacları yox idi. Əksinə, əhli-sünnət alimlərindən və məzhəb rəhbərlərindən bəziləri birbaşa və ya müəyyən vasitələrlə onların şagirdi olmuşlar, o cümlədən, ...
  • Möminun surəsinin 101- ci ayəsi ilə saffat surəsinin 27 və 50- ci ayələrinin ziddiyyətini necə həll edirsiniz?
    3573 معاد و قیامت
    Quran ayələrində ümumi şəkildə və sualda qeyd olunan ayələrdə xüsusi şəkildə, heç bir ziddiyyət yoxdur. Çünki, "o gündə heç kəs digərindən kömək və sual xahişi etməz" buyuran ayələr, qiyamətin ilk mərhələlərinə işarə edir. Bu o günün qorxu və heyranlığının çox olması səbəbindəndir. Həmin qorxu və heyranlığın çoxluğu ...
  • Otaqda bir qızla tənha (tək) qalmağın iradı varmı?
    3540 Əməli əxlaq
    Dini təlimlərdə insanın günahdan hifz olunması üçün qadağan olunan yerlərdən biri naməhrəm ilə xəlvət etməkdir (tənha qalmaqdır).İblisin həzrət Musaya (ə) vəsiyətində oxuyuruq: Ey Musa! Biganə (yad) qızla xəlvət etmə; çünki, hər kim belə edə mənim dostlarım deyil, mən özüm ona köməkçi olaram.
  • Doğrudur ki, deyirlər Allah-Taala həmin enerjidir?
    3472 Qədim kəlam
    Allah-Taala, vücudu vacib olan, alim, iradə sahibi, hər şeydən biniyaz, ehtiyacsız, məhdudiyyətsiz və hər bir nöqsandan pak və münəzzəhdir. Amma enerji naqis, ehtiyaclı, məhdud, elmsiz və iradəsiz bir mövcuddur. Allah-taalanın sifətləri ilə enerjinin xüsusiyyətləri arasında olan fərqlərindən məlum olur ki, enerji Allah-Taala deyil. Enerji, bir ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    109922 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    83613 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    61779 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    45170 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    34307 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    30906 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    23625 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23339 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    22729 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21340 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...