Baxanların
3649
İnternetə qoyma tarixi: 2012/04/17
Sualın xülasəsi
Şiədə olan ədllə Mötəzilə ədlinin fərqi nədir?
Sual
Şiədə olan ədllə Mötəzilə ədlinin fərqi nədir?
Qısa cavab

Şiə və Mötəzilə hər iki məktəb ədli öz məzhəbinin əsaslarından biri kimi tanıtdırırlar və hər iki məktəbin hüsnü qubhi əqliyə etiqadı vardır. Bu mənada kı bir sıra mövzular var ki, hətta müqəddəs şəriət tərəfindən onlarla əlaqədar bir hökm nazil olmasa da, əqil tək başına onların yaxşı və ya pis olmasını seçə bilir. Zülmdə onlardandır ki, bəşər əqli onun pisliyini bilir. Buna əsasən Allah belə pislik edə bilməz, habelə Allah öz rəftarında ədalətli olmalıdır. Bu iki məzhəbin fərqi ondadır ki, Mötəzilə, bu vəyiyyətdən çıxmaq üçün ki, əgər bəşərin bütün işlərini Allaha nisbət versək, onun savabını və cəzasını ədalətlə ziddiyyətdə tapacağıq, buna görə də tohidin əfalini sual altına aparıblar. Amma Şiə tohidi əfalini inkar etmədən habelə bəşərin işlərini kamal şəkildə müstəqil fərz etmədən, bu bəyanla ki, bəşərin feli (işi) Allah felinin uzunundadır (tulunda) nəin ki, qarşısında (ərəzində), Allahın ədalətli olması etiqadından əl götürmədən, bu çətin vəziyyətdən çıxıbdır.

Ətreaflı cavab

Şiə ilə Mötəzilənin ədl mövzusunda olan fərqi bu nöqtədən qaynaqlanır ki, baxmayaraq ki, hər iki dəstə adli öz məzhəblərinin əsaslarından biri kimi tanıtdırıblar. Amma Mötəzilə ədlin isbatı üçün tohidi əfalini çalışa çəkibdir. Tohidi əfali bu mənadadır ki, bütün işlərin istər xeyir istərsə də şər faili Allahdır və ondan başqa heç bir fail yoxdur. Allah iradə etməyənə qədər heç bir hadisənin baş verməsi mümkün deyil.[1] Mötəzilə üçün bu qaranlıq idi ki, əgər bütün xeyir və şər işlərin faili Allahdır. Bə s savab və cəza, cənnət və cəhənnəm ədalətlə necə düz gəlir? Buna əsasən tohidi əfalini qəbul etmək olmaz və hər şəxsin işi təkcə onun özünə nisbət verilməlidir nə inki Allaha. Bununla savabı və cəzanı ədalətlə uyğunlaşdırmaq olar.

Amma şiənin etiqadı budur ki, töhidi əfalinin bəşərin iradəsi və istəyilə heç bir ziddiyyəti yoxdur. Mümkündür bəşərin iradəsi Allahın iradəsi boyunda öz əksini tapır. Hər çənd bəşər Allahın iradəsi olmadan öz iradəsinə yetişə bilməyəcək. Amma buna etiqad bəsləmək olar ki, Allah iradə edib ki, geniş qüdrətinin sayəsində nə inki qüdrətinin qarşısında, insanlara məhdud ixtiyarlar verib. Buna əsasən onları tərifləyir və danlayır. Bu barədə artıq məlumat üçün, sizin diqqətinizi bu barədə yazılmış məqalənin bir hissəsinə cəlb edirik:

Ədlin Mötəzilə əqidələrində yeri

            Mötəzilə inanır ki, işlərin bəziləri həqiqətdə adl və başqa bəzisi zülm sayılır. Misal olaraq Allahın yaxşı insanları mükafatlandırması və günahkarları cəzalandırması həqiqətdə ədalətlə bərabərdir. Mümkün deyil ki, Allah onun əksinə əməl etsin. Çünki Allah adildir və heç vaxt zülm etmir və zülm Allah üçün pisdir.

Bu dəstə hüsnü qubhi əqlini və zatını qəbul ediblər.

Necə ki, ustad Mütəhhəri bu barədə yazır:

"Etiqadları bunadır ki, Əşyanın hüsnü qubhunun əsli həmin cür ki, bəşər işlərinin ölçüsü və meyarıdır, rubub işlərində meyarı və ölçüsü ola bilər... deyirlər ədl zatən yaxşıdır. Və zülm zatən pisdir, Allah ki, sonsuz əqldir bəlkə bütün əqllər feyz verəndir. Heç vaxt əqlin yaxşı tanıdığı işi tərk etmir və əqlin pis saydığı bir işi yerinə yetirmir".

Mötəzilənin etiqadı budur ki, insanın əqli əşyanın pisliyini və yaxşılığını seçməkdə müstəqildir. Şəriətin dediyindən göz yummaqla, əmanət, iffət, təqva və... kimi bəzi işlərin zatən yaxşı olmasını və habelə yalan, xəyanət, çirkinlik və... kimi bəzi işlərin zatən pis olmasını seçə bilir. Buna əsasən işlər öz zatında Allah onların barəsində hökm etməzdən əvvəl zatı pisliyə və zatı yaxşılığa sahib olurlar.

Bu məsələnin özü digər məsələləri çəkib gətirir ki, onlardan bəzisi ilahiyyata aid olur bir başqaları insana. Bu ki, əşyanın yaradılışının hədəfi var ya yox?

Deyilməlidir ki, Mötəzilə ədlin tərəfdarı olduğu üçün fellərdə tohidi inkar edib və etiqadları var ki, tohidi əfalının tələbi budur ki, insan öz feillərinin yaradıcısı olmasın, bəlkə Allah onun feillərinin yaradanı olsun və bu nəzər Allah ədalətinin ziddinədir. Habelə Əşairənin ziddinədir ki, insanın ixtiyarın və azadlığın inkar edirlər.

Buna əsasən Mötəzilənin nəzərində ədl əslinin dərəcəsini anlamaq olur ki, nə üçün şiə alimləri kimi ədli etiqad və iman əsillərinin sırasında hesaba gətirib və beşdənəlik əsillərinin ikincisi edibdir.

Buna əsasən Mötəzilə öz təsəvvürlərinə əsasən tohidi əfalinin ədlə qurban veribdir. Əşairə öz gümanlarına əsasən ədli tohidi əfaliyə qurban edibdir. Amma həqiqətdə nə Mötəzilə ədli düzgün şəkildə izah edə biliblər, nə də Əşairə tohidi əfalinin dərinliklərinə yetişə biliblər". Buna əsasən Əşairə ilə Mötəzilənin əsas ixtilafı tohid və ədl məsələsi haqqında dövrə vurur.

Ədl İmamiyyə nəzərində

Şiə alimləri Quran vəhyinin və İslam Peyğəmbərinin (s) və Əhli beytin (ə) sözlərindən ilham almaqla ədl məsələsini şiənin beşkil etiqadi əsillərindən ikinci əsl adıyla qəbul edib və buna inanırlar: İşlərin əqli və zati gözəlliyi və pisliyidir. Yəni işlərdən bir parçası zatı cəhətdən yaxşı və gözəldir və başqa bəziləridə pis və bəyənilməyəndirlər.

İnsanın əqli şəriətin hökmü olmadan müstəqil şəkildə bəzi işlərin gözəlliyini və çirkinliyini dərk edə bilir: Əqlin ədalətin gözəlliyinə və zülmün çirkinliyinə hökm etməsi kimi. Bu cəhətdən Allah gözəl və bəyənilmiş işlərdən başqa bir işə əmr etmir. Habelə çirkin və bəyənilməyən işlərdən başqa bir işdən çəkindirmir. Şəriətin hökümləridə məsləhətlər və fəsadlar ətrafında dövr edir. Buna əsasən hər şey ki, əslində həqiqətən fəsada sahibdir şəriət sahibi ondan çəkindirir çüni çirkin və bəyənilməyən ondan baş vermir. Buna əsasən Allah ədalətlidir. Şəhid Mütəhhəri bu barədə yazır: "Allah feyzini, rəhmətini və habelə bəlanı, öz nemətini zatı zərfiyyətlərə və ləyaqətlərə əsasən verir. Yaradılış nizamı Allahın xüsusi feyzi, rəhməti, bəlası, mükafatı və cəzasıyla qurulubdur".

Baxmayaraq ki, iki Mötəzilə və Şiə məktəbi bir çox etiqadi məsələlərdə birdirlər, bu cəhətdən əşairənin qarşısında "Ədliyyə" kimi tanınıbdır: Amma bu iki məktəb arasında bir sıra fərqlər vardır: Misal olaraq, şiə məktəbində, ədl əsli öz geniş mənasında təsdiqlənib tohidi zatiyə və tohidi əfaliyə zərbə daxil olmadan, buna xatir ədl tohidin kənarında yerləşib. Bu məktəbdə ədlin müstəqilliyi, əqli hörməti, insanın muxtar və azad şəxsiyyəti və dünyanın hikmətli nizamı sabit olub, tohidi zatiyə və tohidi əfaliyə xələl gəlmədən. İnsanın ixtiyarı insanın Allah mülkündə şərik siması olmadan və Allahın iradəsi insan iradəsinə məğub olmadan, təsdiqləndi. Qəza və qədər varlıq aləmində insanım Allah qəza və qədəri qarşısında məcbur olmadığı halda isbat oldu". Amma ədldən mötəzilənin məqsədi, tohidi sifatidə olan ədldir, nə tohidi əfalidə olan ədl: Çünki onlar tohidi əfalidə etiqadi ədlin ziddinə bilirlər. Habelə mötəzilənin tohidi sifatisi zatın hər bir sifətdən boş olması mənasınadır və zatı ilə sifətlərin eyniyyətini isbat edə bilməyiblər. İşədə tohidi sifatinin əksinə ki, zatilə sifətlərin eyni olmaq mənasınadır. Habelə şiənin tohidi əfaliyə əşairənin tohidi əfali fərqlidir. Əşairədə tohidi əfali bu mənayadır ki, heç bir varlıq heç bir əsərə və təsirə sahib deyil məgər onların hamısı bir başa Allah tərəfindən olsun. bu sözə əsasən bəndələrində işlərini bir başa yaradan Allahdır və bəndə öz əməkinin yaradanı və xaliqi deyil.

Amma Şiədə tohidi əfali bu mənayadır ki, səbəblər nizami müstəqildir və hər bir əsər eyni halda ki, özünə yaxın səbəblə ayaq üstədir habelə həqq ilə dayanır və bu ikisi bir- birlərinin uzunundadırlar nə inki bir- birinin qarşısında (enində).

Buna əsasən tohid şiənin nəzərində zati, ibadi, sifati və əfali tohidə şamil olur ki, Allahın ədl əsliylə həmrəydir. Buna əsasən şiə İslamiyyə alimləri səmavi vəhydən ilham almaqla və İslam maarifinin təfəkkür və təvəqqül qüdrətinə sahib olmaqla, habelə dualara və arqumentli rəvayətlərə məxsusən İmam Əlinin (ə) Möcüzə yaradan çıxışlarına ki, İslam maarifində ilk dəfə dərin əqli mövzuları bəyan edib, bunlara sahib olmaqla, İslamın vəhdətini və möhkəm əqidələrini (İslam dünyasının əleyhinə olan küfr dünyasının gündəlik və təzə çoxlu şübhələri qarşısında) qorumaqla, dindən dəlil və sübutla alimcəsinə müdafiə etdilər.

Bu cəhətdəndir ki, İslam filosoflarından daha çoxu şiə olub və şiənin İslam fəlsəfəsinə həyat verə biliblər. Necə ki, sünni tarixçiləri etiraf edirlər ki, şiə əqli qədimdən fəlsəfi olub. Yəni şiə təfəkkürü qədimdən arqument əsasında olubdur. Buna əsasən şiə alimləri Məsum İmamların (ə) təlimlərinin təsiri altında Allah ədlinin dərəcəsini və məqamını Allah sünnətində və öz məktəblərində anlaya biliblər və habelə dünyadakılar üçün isbat edə biliblər.

Buna əsasən ədl əslinin şiə məktəbində özünə məxsus yeri var. Çünki vəhy məktəbinin müəllimi həzrəti Məhəmmədin (s) vəfatından sonra, onun laiqli şagirdi yəni Həzrəti Əli ibni Əbi Talib (ə) şiələrin birinci rəhbəri və İmamı oldu ki, bu iki nəfər ədalətin, bərabərliyinin, kamil mücəssiməsi və həqiqəti, insafın aşiqləriydilər. Əgər ədalət öz zehni məfhumundan çıxıb eyniylə təcəssüm tapsa, birinci həzrəti Məhəmməd (s) və ondan sonra həzrəti Əli (ə) olar. Bəşəriyyətin bu iki kamil nümunəsinin zatıda əgər mənəvi və zehni cəhətdən genişlənsə yenə həmin ədalət olacaq: Çünki bu ikisi Allahın sünnətidirlər ki, başdan ayağa varlıqlarından ədalət qaynayır. Necə ki, Allah Peyğəmbərin (s) həyat tərzi haqqında buyurur:

«لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِى رَسُولِ اللهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ...»

nə inki onun həyat tərzi bəyənilmişdir; bəlkə insanlara yaddaşt edir ki, onun həyat tərzi tabeçilik etmək lazımdır. O həzrətdən bütün zamanlarda və bütün bəşəriyyət üçün kamil nümunə adıyla yad edibdir.[2]

 


[1] - İnsan surəsi, ayə 30; Təkvir surəsi, ayə 29 və...

[2]- Məlumat üçün N. K. Təkvini və təşrii ədlin tərifi, mənbələri adresindən.

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Nə üçün həzrət Əli (əleyhis-salam) Fatimeyi-Zəhra (əleyha salam)-a qarşı törədilən hörmətsizlik və ihanət qarşısında sükut etdi?
    4786 Fiqh tarixi 2011/10/20
    Həzrət Zəhra (əleyha salam)-ın zülmə məruz qalması, ona qarşı hörmətsizlik edilməsi ilə həzrət Əli (əleyhis-salam)-ın hər bir o səhnədə misilsiz və şücaətli bir pəhləvan olması arasında heç bir ziddiyyət və təzad yoxdur. Çünki belə məqamda Əli (əleyhis-salam) ya qılınc çəkib özünün və ...
  • İslamın oğlan-qız arasında sağlam rabitə ilə əlaqədar hökmü nədir?
    12031 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/09/12
    İslam nəzərindən qadınla kişi bir-birini təkmil edən iki varlıqdır. Mehriban Allah da onları bir-biri üçün xəlq etmişdir. Qadınla kişinin bir-birinə qarşılıqlı ehtiyaclarından biri cinsi ehtiyacın təmin olunmasıdır. Amma bu ehtiyacın təmin olunması müqəddəs İslam şəriətinın buyurduğu qayda-qanunlar və göstərişlər çərçivəsində olmalıdır ki, tərəflərin iffət və paklıq gövhərinə heç bir xəsarət ...
  • Teyyul- ərz nədir?
    7005 Nəzəri irfan 2011/06/19
    Teyyul ərzin həqiqəti barəsində bir çox nəzəriyyələr verilmişdir ki, onlardan biri İbni ərəbinin "edam və yaratmaq (və ya hazır etmək) nəzəriyyəsidir. Bu nəzəriyyə əsasında, şəxs özünü ilk yaranış yerindən "edam" və istədiyi yerdə "icad" hazır edir. Başqa bir nəzəriyyəyə görə Təyyul- ərz bədənin ən tez bir zamanda köçürülməsidir ...
  • Öhdəsində xüms olan şəxs hal- hazırda onların xümsünü verməyə imkanı yoxdur. Bu şəxs nə etməlidir?
    2760 Xumsun hesablanması və onun ödənmə qaydası 2013/02/03
    Ümumiyyətlə xüms ili çatmış şəxs malının xümsünü vermədən öz malındaan istifadə edə bilməz. Əgər xümsü verməzdən əvvəl həmin maldan istifadə edərsə həmin miqdar xümsə zamindir. Və əgər xümsü bir dəfəyə ödəyə bilmirsə öz məhəlləsində və yaxud tanıdığı yerin təqlid etdiyi qanuni mərcə təqlidin nümayəndəsindən bu barədə şəriətin ...
  • Нәјә ҝөрә гадынын ирсдә пајы кишинин ирсинин јарысы гәдәрдир?
    3279 Nizamlar hüquq və əhkam 2010/07/18
       Кишинин ирсинин гадынынкындан чох олмасынын сәбәбләриндән бири гадынын аилә хәрҹләринин кишинин өһдәсиндә олмасыдыр. Јәни, киши өз хәрҹләрини өдәмәкдән әлавә гадынын вә ушагларынын да јашајыш хәрҹләрини өдәмәлидир. Башга тәрәфдән, киши меһријјәни верән, гадын исә аландыр.
  • Niyə İmam Hüseyn (ə) müaviyə zamanında qiyam etmədi?
    3925 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi 2010/06/15
    İmam Hüseyn (ə) ın müaviyə zamanında qiyam etməməsinin səbəbinin cavabında aşağıdakı məsələlərə işarə etmək olar: 1-     İmam (ə)ın imamı və qardaşının əhd- peymanına ehtiramı. İmam Həsən(ə) öz həyatı zamanında müaviyəilə əhd bağlamışdı. ...
  • Вилајәти-фәгиһин дәлилләри нәдир?
    3039 Nizamlar hüquq və əhkam 2010/02/06
    “Вилајәт-фәгиһ” бәһсини мүхтәлиф јолларла исбат етмәк олар. Амма, бу бәһсдә биз јалныз, мәсәләни әгли вә нәгли илә дәлилләринә кифајәтләнәҹәјик:А) Әгли дәлил:Әгл һөкм едир ки, етигад вә мәнәвијјата сөјкәнән бир һөкумәтин ...
  • İslamda dövlətlə camaat arasındakı rabitə necədir? İslam cəmiyyəti üçün dövlət qarçısında haqqa qaildirmi?
    3558 Nizamlar (Qurluşlar) 2011/02/14
    İslam hakimiyyətində cəmiyyət lazımlı olan rollardan biridir və aşağıdakı mərhələlərdə həmişə səhnədədirlər. İslam hakimiyyətinin seçilməsi. Böyük rütbəli şəxsiyyətlərin seçilməsi istər bir başa olsun istərsə də başqa yollarla. İslam rəhbəriylə ...
  • Həmd, mədh və şükrün fərqi nədir?
    6110 Qədim kəlam 2012/02/07
    Həmd, mədh və şükr lüğətdə və termində: 1.             "Həmd" kəlməsi lüğətdə ibadət və sitayiş mənasındadır,[1] terminində isə ibadətdir: Bəyənilmiş iş və sifət ki, ixtiyari olaraq həyata keçirilir.[2] 2.            
  • Niyə görə zəkat ona vacib olmamasına baxmayaraq Həzrət Əli (ə) namaz halında zəkat verdi?
    4887 Qədim kəlam 2011/09/04
    Həzrət Əli (ə) heç vaxt fağır və yoxsul olmamışdır, əksinə həmişə zəhmət çəkib çoxlu mal-dövlət ələ gətirər və hamısını bir yerdə Allah yolunda xərcləyər, ianə verərdi. Beləlilkə özü üçün bir şey qalmazdı. Bu ayədə o Həzrətin zəkat verdiyi yerlərdən birinə işarə edilir. Bundan əlavə, Quranda bir çox yerlərdə müstəhəb sədəqələrə ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    105304 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    80272 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    58149 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    40712 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    31024 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    22938 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22329 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    21970 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    20543 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    20226 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...