Ətraflı axtarış
Baxanların
4185
İnternetə qoyma tarixi: 2012/04/10
Sualın xülasəsi
Xəyal qüvvəsindən münasib şəkildə istifadə etmək olarmı?
Sual
Mən xəyallara nisbətən çox qapılıram. Xəyal qüvvəsindən münasib şəkildə istifadə edə bilərəmmi, xüsusilə islam dininə xidmət yolunda?
Qısa cavab

Nəfsin işlərindən biri olan xəyal (müsəvvirə) qüvvəsi insan nəfsinin batini mərtəbələrindən və idrak qüvvələrindəndir. Bu qüvvənin işi hiss olunan şeylərin cüzi (konkret) şəkil və surətini idrak edib saxlamaqdır və təxəyyül qüvvəsi adlandırılır.

İnsanın nəfsi (ruh bədənə daxil olduqdan sonra nəfs adlanır) aləmin mələkut (batini) həqiqətlərini təsvirə çəkmək üçün xəyal qüvvəsini əql qüvvəsinin əlində bir güzgü kimi qərar verə bilər. Amma bu işin düzgün yolu xəyal qüvvəsinin paklanmasıdır. Xəyal qüvvəsi azad şəkildə istədiyi pak surəti düzəldə bildiyi kimi, üsyançı və inadkar olaraq Şeytanın qəlbə daxil olması üçün bir kanala da çevrilə, zamanın keçməsi ilə qəlbi öz ixtiyarına keçirib qaranlıqlaşdıra və bununla da özünün inadkar xislətləri ilə faydalı qüvvələrini puça çıxara bilər.

Buna görə də xəyal qüvvəsinin quruculuq qüdrəti və bacarığının paklanmağa və cilovlanmağa ehtiyacı vardır. Ondan münasib şəkildə istifadə etmək üçün müəyyən işləri görmək tövsiyə olunur, o cümlədən: uzun-uzadı arzulardan çəkinmək, ibadət əməllərini düzgün şəkildə yerinə yetirmək və qəlbi Allahın zikrinə doğru istiqamətləndirmək.

Ətreaflı cavab

Xəyal (müsəvvirə)[1] qüvvəsi insan nəfsinin idraklarından, batini mərtəbələrindən və onun işlərindən biridir.[2] İşi hiss olunan şeylərin cüzi (konkret) şəkil və surətinin idrakından və hifz olunmasından[3] ibarət olan bu qüvvəyə təxəyyül qüvvəsi deyilir.[4] Bu, xaricdəki şeyin maddi və ya zehni misalının surətidir.[5] Xaricdəki maddi şey (və onun zehindəki surəti qaib olandan) sonra xəyal qüvvəsi onu insan nəfsi üçün yenidən təməssül edir (surət şəklinə salır).[6]

Başqa sözlə, xəyal qüvvəsi beşlik təşkil edən zahiri hiss orqanlarının dərk etdiyi şeylərin surətini qoruyub saxlayır və bu əşyaların surəti üçün bir növ anbar hesab olunur.[7] Həqiqətdə insan nəfsi xəyal qüvvəsinin vasitəsi ilə təbiətdəki varlıqların şəkilini çəkir, nəfs onu istədiyi zaman onu hazır edir.

İnsan nəfsinin zahiri və batini qüvvələri arasında xəyal qüvvəsi hər şeydən daha çox azad və ixtiyarlıdır. Bu qüvvə görmə və eşitmə kimi zahiri qüvvələrin əksinə olaraq hiss olunan maddi işlərlə hüdudlanmır. Xəyal qüvvəsi cisim aləminin hiss olunan şeylərə qəbul etdirdiyi sərhədləri və hədd-hüdudları pozmağa və cismani aləmdən kənardakı aləmlərə pərvaz etməyə qadirdir. İnsan nəfsi onu əqlin ixtiyarında olan bir güzgü kimi qərar verə bilir ki, aləmin mələkuti – batini həqiqətlərini təsvirə çəksin. Amma bu əməlin düzgün yolu xəyal qüvvəsinin paklanmasıdır.

Xəyal qüvvəsi tam azad şəkildə pak surətlər xəlq edə bildiyi kimi, həm də üsyançı və inadkar bir qüvvə kimi Şeytanın qəlbə nüfuz etməsinin yolu ola, zamanın keçməsi ilə qəlbi öz ixtiyarına keçirərək onu tamamilə qaralda, özünün inadkar qüdrəti ilə qurucu qüvvələrini puça çıxara bilər. Buna görə də Qurani-kərim buyurur: “Ey imam gətirənlər! Şeytan addımlarına tabe olmayın! Hər kəs Şeytana tabe olsa (şeytan onu azdırar, çünki) o, çirkin və pis işlərə fərman verir.”[8]

Buna görə də xəyal qüvvəsinin qurucu qüvvəsi və bacarığı paklanmalı və cilovlanmalıdır. Çünki cilovunu qırmış xəyallardan və təxəyyüllərdən xilas olmayınca ilahi maarif qəlbdə yerləşməz.

Xəyal qüvvəsindən münasib şəkildə istifadə etmək, onun şeytani və kor-koranə təxəyyüllərindən xilas olmaq üçün bir neçə məsələ tövsiyə edilir:

1. Faydalı kitabları (xüsusilə ilahi övliyaların və peyğəmbərlərin həyat tarixini, mənəvi kitabları) mütaliə etmək;

2. Qəlbi Allaha və Onun zikrinə doğru yönəltmək, insanın Rəbbul-ərbab, hər bir şeyin Xaliqi və Müdəbbirinin qarşısında dayanmasını xatırlatmaq. Bu məsələ ardıcıl və davamlı məşqlərlə hasil olur.

3. Uzun-uzadı, əlçatmaz arzulardan uzaqlaşmaq.[9]

4. Namaz kimi ibadətləri yerin yetirmək, daim Allahı yad və zikr etmək, Allah ilə aşiqcəsinə əlaqə yaradıb minacat etmək... Çünki ibadət zahiri və batini qüvvələri ilahi-insani nəfsə tabe etdirir ki, insan xəyal qüvvəsinin vasitəsi ilə düzgün və pak surətlərə tərəf irəliləsin.[10]

Əlaqədar görünüşlər:

“Pis və qarışıq fikirlərin dəf olunması”, sual 5338 (sayt: 5893)

“Şəhvətli fikir və xəyalları özündən uzaqlaşdırmaq”, sual 6819 (sayt: 6906)

 


[1] Hüseyni Ərdəkani, Əhməd ibni Məhəmməd, “Miratul-əkvan” (Molla Sədra Şirazinin “Şərhi hidayə” kitabının təhriri), müqəddimə, təshih və əlavələr: Nurani, Əbdullah, səh. 459, “Mirasi məktub” nəşriyyatı, Tehran, 1-ci çap, 1375-ci şəmsi il; Həsənzadə Amuli, Həsən, “Nususul-hikəm bər fususul-hikəm”, səh. 273, “Rəca” nəşriyyatı, Tehran, 2-ci çap, 1375-ci şəmsi il

[2] Ğəffari, Seyid Məhəmməd Xalid, “Şeyx İşraqın əsərlərinin terminləri”, səh. 290-291, “Mədəni-maarif iftixarlar və əsərlər” əncüməni, Tehran, 1-ci çap, 1380-ci şəmsi il, “Miratul-əkvan” (Molla Sədra Şirazinin “Şərhi hidayə” kitabının təhriri), səh. 456; Əbdür-Rəzzaq Kaşani, Kəmaləddin, “Məcmueyi rəsail və müsənnəfati Kaşani”, müqəddimə, təshih və təliq: Hadizadə, Məcid, səh. 295, “Mirasi məktub”, Tehran, 2-ci çap, 1380-ci şəmsi il; Həsənzadə Amuli, Həsən, “İttihadi aqil be mə’qul”, səh. 427, “Hikmət”, nəşriyyatı, Tehran, 2-ci çap, 1366-cı şəmsi il.

[3] Tusi, Xacə Nəsrəddin, “Ağaz və əncam”, müqəddimə, şərh və təliqə: Ayətullah Həsənzadə Amuli, səh. 57, İslami mədəni maarif nazirliyinin nəşriyyatı, Tehran, 4-cü çap, 1374-cü şəmsi il

[4] Həsənzadə Amuli, Həsən, “Nəfs mərifət dərsləri”, səh. 197, “Əlif lam mim” nəşriyyatı, Qum, 3-cü çap, 1385-ci şəmsi il

[5] Səliba, Cəmil, “Əl-möcəmül-fəlsəfi”, 1-ci cild, səh. 546, “Beynəlxalq kitab şirkəti”, Beyrut, 1414-cü qəməri il

[6] “Miratul-əkvan” (Molla Sədra Şirazinin “Şərhi hidayə” kitabının təhriri), səh. 459

[7] “Miratul-əkvan” (Molla Sədra Şirazinin “Şərhi hidayə” kitabının təhriri), səh. 459-462; “Məcmueyi rəsail və müsənnəfati Kaşani”, səh. 295; “Əl-möcəmül-fəlsəfi”, 1-ci cild, səh. 546

[8] “Nur”  surəsi, ayə: 21

[9] Həsənzadə Amuli, Həsən, “Risaleyi nur dər zikro zakiro məzkur”, səh. 153, “Təşəyyö”, nəşriyyatı, Qum, 6-cı çap, 1371-ci şəmsi il.

[10] Yenə orada, səh. 152

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Əgər bir şey nəcis olarsa və biz də ona əl vursaq, nəcis oluruqmu?
    4050 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əgər pak bir şey nəcis (murdar) bir şeyə dəysə və hər ikisi, yaxud biri, digərinə sirayət edəcək dərəcədə rütubətli olsa, pak şey də nəcis olur. Onu pak etmək üçün nəcasətin eynini (maddəsini) aradan qaldırdıqdan sonra əgər nəcis şey bovl olsa onu kürr, cari, yaxud qəlil suda bir dəfə yumaq kifayətdir. ...
  • İslam cəmiyyətində elm hövzələrdə ictihad dərəcəsinə yetişən qadınlar olmuşdularmı?
    5196 تاريخ بزرگان
    İslam dininin elm və biliyə dəyər verməsi, hər bir müsəlman kişi və qadına elm öyrənməyi vacib etməsi İslam cəmiyyətlərində daim xanımların təhsil almalarına və bir qisminin ictihad dərəcəsinə yetişməsinə səbəb olmuşdur. Xanım müctehidə Əmin (vəfat-1403 hicri-qəməri, (1980)) və hal-hazırda qadınlar elmi hövzəsinin müəllimlərindən olan xanım müctehidə Sifatini kimi nümunəvi qadınları ...
  • Əgər bir müddət qiblə göstərənə arxayın olaraq bir səmtə namaz qələb və sonradan qiblənin səmtini səhv seçməsini bilsə, nə etməlidir?
    6759 Fiqh
    Təqlid mərcələrinin fətvasına əsasən, məmuli qiblə göstərənlər xarab olmayan zaman, qibləni tanımaq üçün yaxşı alətlərdəndir və ondan ələ gələn güman digər yollardan az deyil, hətta çox vaxt daha dəqiqdir.[1] Həzrət Ayətullah Xaminei də, qiblə göstərənlə qibləni müəyyənləşdirmək barəsində buyurubdur: Çubuğa (namazın vaxtını təyin etmək üçün) ya qiblə ...
  • Qissə bəyan etməkdə Quranın hədəfi nədir?
    4229 Quran elmləri
    Əhvalatların bəyanında aşağıdakı halları Quranın hədəfləri hesab etmək olar: 1. Təfəkkür, 2. İbrət almaq, 3. Qissələrin inhirafa düşməsinin, əsl məqsəddən azmasının qarşısını almaq, 4. İxtilafları aradan qaldırmaq, 5. Yaxşı və pis işlər görmək müqabilində camaatı ilahi sünnətlərdən agah etmək. ...
  • Allahın vücudunun sonsuz olması digər varlıqların mövcudluğu ilə ziddiyyətli deyildirmi?
    4846 پروردگار. نامها و ویژگی ها
    Allah-taalanın sonsuz olmasının mənası budur ki, Onun müqəddəs zatı hər bir cəhətdən sonsuzdur, bütün sonlara malikdir, fərz olunan hər bir cəhətdə qeyri-məhduddur. Elə bir yer yoxdur ki, Allah orada hazır olmasın. Elə bir zaman yoxdur ki, onda mövcud olmasın, elə bir kamal yoxdur ki, Allah ona malik ...
  • Aya qadın edə bilər ailəsinin icazəsi olmadan internetdə başqalarıyla rabitə yaratsın?
    4270 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müctəhidlərin bu sual qarşısında olan cavabları ibarətdir: 1.             Xamineyi: Əgər kişinin malından istifadə etmirsə, icazə lazım deyil, amma diqqət etmək lazımdır naməhrəmlə rabitə həmişə fəsadla birlikdədir və ya günaha düşmək qorxusu vardır və caiz deyildir (icazə verilmir).
  • Bir şəxsdən kəramətin aşkar olması, onun haqq olması mənasınadırmı?
    4062 Əməli irfan
    İrfanda müzakirə olunan mövzulardan biri, kəramət və qeyri- adi işləri göstərmək məsələsidir. İrfan və nəfsi saflaşdırma yolunda, kəramət, mükaşifə və qeyri- adi işlərin yaranması, bunlar insanı məğrur edib və onları çox mügüm sayan işlərdən deyillər. Bunlar, Allah Taalanı şuhudi tanımanın çox aşağı dərəcələri və ibtidai ...
  • Kimlər cənnətə daxil olacaq?
    7483 Qədim kəlam
    Bir çox Quan ayələrində tədqiqat aparıldığı zaman, bu nəticəni əldə etmək olur ki, cənnət Allahın insanlara verdiyi bir vədədir. Cənnət o insanlara nəsib olur ki, "müttəqi" "mömin" Allahın və onun rəsulunun göstərişlərini tamamlaya yerinə yetirsin. Bu cür insan səadətə çatmış və xoşbəxt insandır. Allahın və həzrət rəsul əkrəmin ...
  • Mümkündürsə, yeddilik təşkil edən behiştlər barədə izah verin.
    4505 Qədim kəlam
    Rəvayət və təfsir mənbələrində Darus-səlam, Darul-cəlal, Cənnətul-mə’va, Cənnətul-xuld, Cənnətu-ədn, Cənnətu-firdovs, Cənnətu-nəim behişt üçün qeyd olunan yeddi addır. Əlbəttə, bəzi alimlər inanır ki, bu adların hamısı elə bir dənə behiştə aid edilir və bu adların hər biri behiştin mərtəbələrindən birini göstərir. Çünki Cənnəti-ədn dedikdə məqsəd daimi iqamətgah olan ...
  • Һејванында руһу (нәфси) вармы, әҝәр варса инсанын руһу (нәфси) илә һансы фәргләри вар?
    4477 İslam fəlsəfəsi
    Һәр шејдән әввәл гејд етмәк лазымдыр ки, вериләҹәк ҹаваб Һикмәти мүталијјә (Молла Сәдранын фәлсәфәси) нәзәријјәси әсасындадыр. Беләликлә, һәмин нәзәријјә әсасында мөвзуну ики әсли вә бир нечә сөһбәтимизлә бағлы шахәләрдә давам етдиририк.Биринҹи һиссә, “һејванда нәфсин олмасы” үнваны илә бир нечә бөлмәдә гәрар ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    127823 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    96933 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    78521 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    67226 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    61791 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39316 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    33293 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    28726 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28327 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    26424 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...