Ətraflı axtarış
Baxanların
8388
İnternetə qoyma tarixi: 2011/01/02
Sualın xülasəsi
Allah insanların həyatında nə baş verəcəyini bilirdi, bunu da bilirik ki, çox insanlar cəhənnəmə gedəcək, əgər bunlardan biri qiyamət günü Allahdan sual etsə ki, nə üçün məni yaratdın? Sən bilirdin ki, mən cəhənnəm əhli olacağam, Allahın ona cavabı nə olacaq?
Sual
Allah insanların həyatında nə baş verəcəyini bilirdi, bunu da bilirik ki, çox insanlar cəhənnəmə gedəcək, əgər bunlardan biri qiyamət günü Allahdan sual etsə ki, nə üçün məni yaratdın? Sən bilirdin ki, mən cəhənnəm əhli olacağam, Allahın ona cavabı nə olacaq?
Qısa cavab
  1. İnsan o zaman ilahi əzaba düçar olur ki, insanın ixtiyarında olan hidayət vasitəsi olan daxili və xarici peyğəmbərlərdən istifadə etmir.

  2. Allahaın insanların gördüyü işlərdən agah olması, onları xəta işlərə məcbur etmir. Həqiqətdə isə Allahın elmi insanların rəftarını bəyan edir.

  3. Pis insan və məxluqun yaranması lazımdır. Şeytan olmalıdır ki, insan bununla üz- üzə gələrək öz kamilliyinə yol tapsın.

  4. baxmayaraq ki, cindən və insandan olan şeytanlar lazımdır amma kimin bu rolda oynaması insanın öz ixtiyarı və seçimiylədir. Allah bu yolda heç bir kəsi məcbur etmir.

Ətreaflı cavab

Günah əhlinin yaranması və əzaba düçar olmalarının müəmmalı olmasının məsələsi, "cəbvə ixtiyar" məsələsinə qayıdır.

Bu cür sual olur: Əgər Allah Taala insanların alın yazısını və sonunu bilirdisə, nə üçün onları yaratdı?

Bu cür yaranmaq məcburidir və bəşərin ixtiyarından kəşfdir. Başqa bir tərəfdən əgər bu yaranmış üsyan və günah etməsədə buna səbəb olur ki, Allahın elmində bu insanın günahkar və üsyünkar olmasına müxalif çıxır. Bəs o insan məcburdur ki, həyatda ömrünü təkəbbürçülüklə sona yetirsin. Başqa cür rəftar etməyə ixtiyarı yoxdur. Bu da bir növ cəbr deməkdir.

Bunun üçün də bir neçə hissədə "Allahın elmiylə" "insanların məcbur və ixtiyar" sahibi olmasının arasında olan rabitəni açıqlayırıq:

1)- İnsanların necə əməl edəcəyinə və rəftarlarına elmi olması, buna səbəb olmur ki, onlar bu işlərdə məcbur olsunlar. Misal üçün. Əgər siz dostunuzu hündür bir binanın və yaxud hündür bir yüksəklikdə, sürətlə maşın sürməsini görürsünüz.

Bunun yüksək surətdə sürücülük etməsini müşahidə etdiyiniz zaman bilisiniz ki, bu gündürlükdən düşəcək. Onun bu rəftarının sonu xoşa gəlməz bir hadisəylə sona çatacağını bilirsiniz və bir neçə dəqiqədən sonra təbii bir halda oradan qəzaya uğrayır, burada sizin təqsiriniz varmı?

Onun qəzaya uğramasına siz səbəb oldunuzmu? Onun dərəyə düşməsi sizin tərəfinizdən olmuşdurmu?

Yaxud sizin elminiz onun doğru sürücülük etməməsinə səbəb olub, qəzaya uğramağa məcbur etmişdirmi?

Dövlət yol və maşın düzəldən mühəndislər bunu bilirlər ki, baş verən qəzaların çoxu sürücülüyə doğru riayət edilməməsi üçün baş verir. Bu qəzaların baş verməsinə səbəb yollardırmı?

Allah taala heç bir kəsin həyatına və alın yazısına günahı yazmamışdır. Bu hədisi bir çox islam alimləri peyğəmbərdən (s) rəvayət etmişlər: "O şəxslər ki, alın yazısından söz açır və gesab edirlər onların bütün günahları onların alın yazılarından qaynaqlanır və Allah onları buna məcbur edir.

Əzab olduqları isə ixtiyarsız olaraq bu alın yazısının nəticəsidir. Bunu bilsinlər ki, bu yalnış bir fikirdir və çox peyğəmbərlər də onlardan razı deyildi.

Allah onları lənət edir."[1]

2)- Yaxşı olar bu cür deyək, Allah bilir hansı insan hidayət vasitəsindən istifadə edəcək və kimlər ondan üz çevirəcək. Əzab o vaxt insana olar ki, insan öz ixtiyarıyla hidayət vasitəsindən istifadə etməsin. O müəllim kimi ki, dərs ilinin birinci gün müvəffəqiyyət amillərini şagirdlər üçün sayır və bunu da bilir hansı şagird buna qulaq asır və hansı diqqətsizlik edir. Məlum olur ki, yaxşı qiymət və hədiyyələr sahibinə qismət olur.

Mənfi qiymət və baş ağrıları o şəxslər üçündür ki, öz əxlaqıyla onu özünə istəmişdir. Bəs müəllimin elmi, şagirdlərin əxlaq və rəftarından pərdəni götürür amma onları tənbəlliyə məcbur etmir.

Bəzi nəzər sahibləri deyir: Allah bəndələrin itaət və günahlarına elmi var,[2] və bu elm insanların etdiyi əməlləridir.[3]

3)- Bütün bu etirazlar, o zaman ola bilər ki, Allah insanların hidayəti üçün heç bir vasitə göndərməsin; və bununla belə insanlardan itaət gözləsin. Daxili peyğəmbər (fitrət və sağlam ağıl) xaricdə olan peyğəmbər (peyğəmbər, imam, kitab və ilahi alimlər) insanların hidayəti üçün hazırlanmışdı, bəs təqsir kimdədir?

O şəxs ki, yüz çıraqla əyri yol seçir? Və yaxud o şəxs ki, çıraqları sındırıb müxalifətlik edəni tənbeh edib cəzalandıran?

4)- Bu günkü dövrdə yaşamaq, iradə məktəbidir. Hər kəsin xoşbəxt və yaxud ləyaqətsiz bir insan olması onun öz əlindədir. Onun öz hərəkəti lazımdır ki, Allahdan hidayət olmasını daha çox istəsin.

5)- Allah insanı yaradıb iradə etdi ki, o kəmala çatsın. İnsanı kəmala çatması üçün şeytanın yaranması lazımdır. Çünki bununla insan kamilliyə doğru yol açır. Şeytanın olması, iman əhli olan insanlar və o şəxslər ki, haqq yolu tanımaq istəyənlər üçün ziyanı yoxdur. Bir növ kamilliyə çatmaq üçün vasitədir; çünki kamil olmaq həmişə iki müxalif şeyin nəticəsində baş verir.[4]

6)- Baxmayaraq ki, cinlərdən və insandan olan şeytanların olması zəriridir. Amma kim bu işi öz öhdəsinə götürməlidir ixtiyar və seçimlə baş tutur. Allah tərəfindən heç kəs məcbur olunmur.

Allah taala şeytanı şeytan olaraq yaratmadı. O illərlə (6 min il)[5] mələklərlə bir yerdə ibadət əhli olmuşdur. Sonralar isə öz istəyiylə təkəbbürlüyün üzündən üsyan edib əyri yolu qarşısına qoyub Allah rəhmətindən uzaq oldu.

Bu cür Yezid də bir iş görmüşdür: Yəni Yezid öz istəyiylə bu cür olmasını seçmişdir. Bəs yezidin ixtiyarı yoxdur ki, desin ilahi nə üçün məni yaratdın, çünki Allah taala buyuracaq sənin olmağın zəruri və lazım idi. Əgər o desə ki, nə üçün mən bu işi görməliydim? Allah cavabında deyəcək ki, bu rolu sən özün öz ixtiyarınla seçmisən və bunu seçməyə bilərdin. Yezid olmaya bilərdin və buna görə də sən məhkum olursan.

Başqa cür desək, bu dünyada pis insanların olması lazımdır; çünki digər insanlar onlarla yaşayaraq kamilliyə çatırlar. Yezidin olması lazımdır ki, imam Hüseyn (ə) və o həzrətin gördüyü iş məna daşısın. Buna görədir ki, imam Hüseyn (ə) şəhadətə yol tapıb o uca məqamı əldə edir. Allah taala heç bir kəsi məcbur etmir ki, Yezid olsun, insan özüdür ki, öz istəyiylə özünü o kürsüdə qərar verir. Buna görə də ixtiyarı yoxdur Allaha desin ilahi nə üçün Yezid rolunda olaraq yaratdın və mən də bu rolu oynadım. İnsan özü edə bilərdi bu rolu seçməyib bu rolda oynamasın.

7)- İnsanın yaranması, Allah tərəfindən ona nəsib olan bir mərhəmətdir.

Bu misalın oxşarı kimi ki, bir şəxs süfrə aşır və bir dəstəni o süfrədə hazır olan yeməklərdən meyl etmək üçün dəvət edir. Əgər bu bax bir şəxs öz istəyiylə o ruzidən yemirsə və bunun nəticəsində həll olunmaz bir məsələylə üzləşirsə, ev sahibinə heç bir söz demək olmaz və onu məhkum etmək olmaz nə üçün dəvət etdin. Əgər dəvət etməsəydi də bilirdi (ki, filan qonaq yeməkdən yeməyəcək).

Mümkündür ki, o qonaq ona desin nə üçün məni qonaqlığa dəvət etmədin. Məni də dəvət etsəydin mən o yeməklərdən meyl edərdim.



[1] - Biharul- ənvar, cild 5 səh 47

انه (ص) قال: لعنت القدریه علی لسان سبعین نبیاً. قیل: و من القدریة یا رسول الله؟

 فقال: قوم یزعمون ان الله قدر علیهم المعاصی و عذبهم علیها

[2] - Tabe burada bu mənayadaır ki, elm məlum ilə eynidir.

[3] - Xacə Nəsrəddin Tusi, Kəşful murad., səh 230

[4] - Bistuni, Məhəmməd, Şeytan şunasi əz didqahi Quran kərim, səh 17.

[5] - Nəhcül- bəlağə, Qasiyə xütbəsi, ş. 234.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163032 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155461 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117940 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    109982 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    99549 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91542 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53492 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45783 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43923 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43121 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...