Ətraflı axtarış
Baxanların
6661
İnternetə qoyma tarixi: 2011/06/18
Sualın xülasəsi
Qadın məhkəmədə hakim ola bilərmi?
Sual
Televiziya proqramlarının birində belə bir elan edildi ki, "İranda 400- dən çox hakim qadın vardır." Şiə məzhəbinin fiqh elminə əsasən qadından hakim olarmı?
Qısa cavab

Din alimləri və mütəxəssisləri bu mövzuda bir araya gəlməmişdirlər. Yəni bu mövzu barəsində müxtəlif nəzərlər irəli sürmüşlər. bunu da qeyd edək ki, bu məsələ İslam dininin zəruri və fundamental inancları sırasında deyildir.

Qadının hakim olması ilə müxalif olan kəslər icmaya və hədislərə əsaslanırlar. Amma bu dəlilləri bu balaca məqalədə açıqlamaq mümkün olmadığı üçün bir sıra dəlil hikmətləri aşağıda qeyd edəcəyik:

1). Qadın və kişi fiziki və psixi cəhətdən bir- birlərindən fərqlidirlər. İlahi yaradılışa istinad edərək deyə bilərik ki, bəzi məsələlərdə qadın kişidən zəif olduğu üçün onların bir çox işlərdə məsuliyyətləri azaldılmışdır. Çünki bütün İlahi tapşırıqlar insanın gücü və iradəsi çərçivəsindən xaric olmamalıdır.

2). Qadının ayrılmaz xüsusiyyətlərindən biri də onun öz hisslərinə qapanması və qəlbinin yumşaq olmasıdır. Mühakimə zamanı şəri həddləri vurmaq və ya edam hökmü vermək qadının yuxarıda qeyd etdiyimiz xüsusiyyəti ilə uyğun gəlmir. Çünki bu məsələlərdə qəti və ciddi olmaq tələb olunur. Qadınlar qəlbən daş ürəkli olmadıqları üçün bu məsələ kişilərin öhdəsinə qoyulmuşdur.

Əlbəttə bunu da qeyd edək ki, bəziləri bu nəzərləri qəbul etmir və qadının hakim olmasını caiz bilirlər.

Ətreaflı cavab

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi din alimlərinin və mütəxəssislərinin bu barədə nəzərləri müxtəlifdir. Bunu da qeyd edək ki, bu məsələ İslam dininin zəruri əmirlərindən deyildir.

Qadının hakim olmağı ilə müxalif olan mütəxəssislərin ümdə dəlilləri hədis və rəvayətlərdir. İmam Sadiq (ə) buyurmişdur: "Baxın görün sizin aranızdakı kişilərdən kim bizim nəzərlərimizi yaxşı bilirsə, onu özünüzə hakim seçin. Belə ki, mən onu sizin aranızda hakim təyin edirəm.[1]

Bu hədisə diqqət yetirsək, hədisdəki "aranızdakı olan kişilər" sözündən belə başa düşülür ki İmam (ə) konkret olaraq bu işin məsuliyyətini kişilərin öhdəsinə qoymuşdur. Yəni hədisin zahirindən kişilərdən başqası başa düşülmür.[2]

Bundan əlacə icma[3] bu nəzərin tərəfdarları üçün ən gözəl söykənəcək yeridir. Çünki icma qəti surətdə elan edib ki, "hakim olmaq kişilərin öhdəsindədir".[4]

Bu fikirdə olan din alimləri bəzi məsələləri nəzərə alaraq belə nəticəyə gəlmişdirlər ki:

1). Məsuliyyətlərin tapşırılması insanların istedadları və iradələri əsasındadır.

İslam dini nöqteyi nəzərindən qadın və kişi insan olmaq baxımından eyni mahiyyəti kəsb edirlər. Yəni aralarında bir fərq yoxdur.

"Ey insanlar! Qorxun o Allahdan ki, sizi bir bədəndən yaratdı və sizin qadınlarınızı da sizdən yaratdı".[5]

Deməli yaradılış baxımından qadın və kişinin heç bir fərqi və hər ikisinin özlərinə aid vəzifələri vardır. Amma bu vəzifələr onları insan baxımından bir- birlərindən fərqləndirmir.

Bunu da qeyd edək ki, qadın və kişinin insan baxımından fərqləri olmasa da üzərlərinə düşən vəzifədə bir- birlərindən fərqlənirlər. yəni bir sinifdən olmalarına baxmayaraq geniş fərqlərə malikdirlər.

Qurani kərim buyurmuşdur: "Kişilər qadınların üzərində ixtiyar sahibidirlər. Çünki Allah Taala bəzi işlərdə kişiləri qadınlardan üstün yaratmışdır".[6] Qadınların fikri, cismi[7] və ruhu kişilərdən incə olduğu üçün onlar bəzi işlərdən azaddırlar. Bu da kişilərin məsuliyyətlərinin artmasına, o cümlədən onların hakim, dövlət başçısı və sair. olmalarına səbəb olur.[8]

Konkret olaraq deyə bilərik ki, kişilər fiziki baxımdan qadınlardan üstündürlər. Bu səbəbdən də onlar xüsusi bir vəzifəni yerinə yetirmək üçün yaradılmışlar. Amma bunu da qeyd edək ki, uşaq dünyaya gətirmək, evdarlıq etmək və sair. qadının üzünə təkamül qapılarını başlamır. Onların bu işi təkamül yolu üçün heç bir çətinlik və məhdudiyyət yaratmır. Əksinə bu və digər fərqlər əsasında onlardan hakimlik vəzifəsi götürülmüşdür. Başqa sözlə desək, kişilərin bu bacaracaqları və qüdrətləri onların özlərindən deyil, əksinə yaradılışları belə olduğu üçündür. Bu da kişilərin məsuliyyətini artırır və bu işə görə Allah yanında heç bir əcr və savabları yoxdur. Əksinə onların vəzifələridir.

2). Hakimlik və mühakimə qətiyyətli olmaq tələb edir. Qadınların ayrılmaz xüsusiyyətlərindən biri də onların fikirlərindən tez daşınmaları, öz hisslərinə qapılmaları və qəlblərinin yumşaqlığıdır. Məsələn qadınlar kişilərdən tez öz fikirlərindən daşına bilirlər. O cümlədən, şadlanmaq, kədərlənmək, nigarançılıqlar və sair. qadınlarda kişilərdən fərqli olaraq daha tez baş verir. Mühakimə məsələlərində isə ciddiyyət və qətilik tələb olunur. Yuxarıda qeyd etdiyimiz xüsusiyyətlər isə ciddi və ya qəti olmağa tam mane olan hisslərdir.

Mühakimə zamanı həddin (şallaq) icra olunması, din əleyhinə ixtişaş edənlərə qarşı hökmün verilməsi və sair. olduqca ciddiyyət tələb edir. Başqa sözlə desək, qadının yaradılışında ülvi və məhəbbətin çox olması, ona mühakimə zamanı mane olur və onu qəti qərara gəlməkdən çəkindirir. Bu səbəbdən də onlar belə bir məsuliyyətdən azad olmuş və bu məsuliyyət kişilərə tapşırılmışdır. Bu məsələ İslam dininin qadına nə qədər dəyər verməsindən və onun nazını çəkməsindən xəbər verir.

Bununla yanaşı bəzi din mütəxəssisləri yuxarıda qeyd etdiyimiz dəlilləri qəbul etmir və qadınların hakim ola biləcəklərini təsdiq edir[9] və deyirlər:

Hakimlik və mühakimə məsələləri konkret olaraq qadınların vəzifəsi deyildir. Belə ki, İslam dini bu məsələdə qadınlar üçün heç bir məsuliyyət təyin etməmişdir. Çünki hədisdə belə gəlmişdir:

«لَیسَ عَلَى النِّسَاءِ جُمُعَةٌ وَ لَا جَمَاعَةٌ ... َو لَا تَوَلِّی الْقَضَاء...»

"Cümə namazında imam, camaat namazında imam və qazi (hakim) olmaq qadınlara vacib deyildir"[10]. Amma hədis bu məsələni qətiyyətlə rədd etməmişdir.[11]

Bundan əlavə qadının yaradılışı və fitrəti mehribanlıq və lətafətlə doludursa bu onun ictimai məsələlərinə mane olmur. Qadın da kişilər kimi ədalətli hökm verə bilər və bu yolda öz zəkasından və məntiqindən istifadə edə bilər. bunu da qeyd edək ki, ola bilsin qadın bu məsələdə kişidən daha çox çalışmağa və iradə etməyə ehtiyaclıdır. Amma bu o demək deyil ki, qadınlar bu işin öhdəsindən gəlməkdə acizdirlər.[12] Çünki əgər qadınlar çalışmaqla hər hansı bir zəif nöqtəni gücləndirərək kişilərlə eyni səviyyədə olurlarsa, deməli bu işi onlara qadağan etmək üçün heç bir dəlilimiz qalmır.

Bundan əlavə İmam (ə) hədislə kişini bu məqama layiq görmüşdür. Amma biz bundan belə nəticə ala bilmərik ki, bu hökm bununla da qadınlardan götürüldü.

Ustad hadi bu barədə deyir: "Biz keçmiş mətləblərdə "kişi" sözündən istifadə edərək İmamın (ə) sözünü diqqətə çatdırdıq. Yəni İmam demişdir ki, "mən o kişini sizin üçün təyin etdim". Bu hökm bizim üçün açıq- aşkar hökmdür. Amma fəqih tərəfindən bu hökmün axıra kimi qiayət olunması lazım deyildir".

Əgər hədisdə kişi sözünün yerinə qadın gəlsəydi və hədisin sənədi də mötəbər olsaydı "zəkuriyyat" kişi olmaqlıq) qadının bəzi məhdudiyyətinə əsasən şəri bir tələb olsaydı bu zaman bu vəzifənin yalnız kişilərə aid olması şəri bir vəzifəyə çevrilərdi.[13]

Bütün icmanın və fəqihlərin bu məsələdə biz qeyd etdiyimiz dəlillərə əsaslanması onların bütün dəlillərinin əsas olmamağını sübut edir.

Nəticə budur ki, bəzi şiə alimlərinin nəzərinə əsasən qadının hakim olaraq mühakimə etməsinin eybi yoxdur".[14]



[1] - Kafi, cild 1, səh 67.

[2] - Bax: Hadi Tehrani, Məhdi, qəzavət və qazi, səh 91- 92.

[3] - İcma bütün fəqihlərin qəbul etdiyi ortaq məxrəcdir.

[4] - Cəvahirul- kəlam, cild 4, səh 14, məfatih əl- kəramə, cild 10, səh 9, camiu əl- şitat, cild 2, səh 680.

[5] - Nisa surəsi, ayə 1. Bax: Hüquqi zən dər İslam cüzvəsi, Misbah Yəzdi, Məhəmməd Təqi, Quran maarifi.

[6] - Nisa surəsi, ayə 34.

«الرجال قوامون علی النساء بما فضل الله بعضهم علی بعض ...»

[7] - Qadınlar cismi baxımdan kişilərdən zəifdirlər. Qadınlarda gənc yaşlarından başlayaraq əlli yaşına kimi davam edən heyz anlamı onların sabit ruhiyyəyə malik olmadıqlarından xəbər verir. Bundan əlavə qadın uşağa süd verdiyi üçün ona səbəb gərginliyi qadağandır.

[8] - Əl- mizan təfsiri, cild 14, səh 343.

[9] - Bax: Cavad Amuli, qadın camal və cəlal güzgüsündə kitabına, səh 348- 354.

[10] - Mən la yəhzuhul fəqih kitabı, cild 4, səh 362.

[11] - Cavad Amuli, Yenə də ora, səh 350.

[12] - Yenə də ora, səh 353.

[13] - Qəzavət və qazi, səh 151.

[14] - Cavad Amuli, yenə də ora, səh 349- 353.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Səhih hədisləri saxta hədislərdən ayırıb seçmək üçün hansı yollar vardır?
    12459 Hədis elmləri 2012/06/23
    Hədis saxtalaşdırması və ya hədislərdə “dəss” (hədisin mətnini dəyişdirmək, artırıb azaltmaq) işi təəssüflər olsun ki, islamın əvvəllərində münafiqlərin və inadkarların əli ilə baş vermişdir. Belə adamlar həmişə çalışırdılar ki, bu təhlükəli yollarla islamın köksünə ən ağır və ölümcül zərbələr endirsinlər. Bunun müqabilində Peyğəmbəri-Əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih), ...
  • Hicabın fəlsəfəsi nədir? Niyə görə İslam qadınlara məhdudiyyət qoyur?
    11639 İslam fəlsəfəsi 2011/06/28
    Qadın və kişi bəzi aspektdən; vahid zat və gövhərdən yaradılışda, təhsil almaq, qələm və söz azadlığı və s. kimi ictimai hüquqlardan yararlanmada bərabərdirlər.Lakin fiziki və ruhi cəhətdən bir-biri ilə çox sayda fərqləri vardır və bu fərqliliklər ictimaiyyətdə hicabı qorumaq və ona riayət etmək ...
  • Nə üçün həzrət Məhəmmədin (s) dörd qadından çox arvad almasına icazəsi var idi?
    14502 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi 2011/06/21
    Peyğəmbərin (s) qadınlareının çox olması mövzusu daim insanlar üçün sual amili olmuşdur.Biz bu məqalədə gərək bəzi məsələlərə toxunmaqla müxatəbin zehnini bu kimi suallardan təmizləyək:1). Birincisi: "Dörd qadından artıq arvad almaq mövzusu haram olmazdan öncə Peyğəmbərimiz bu qadınla ailə qurmuşdu.2). Peyğəmbərimizin bu ...
  • Kilsədə namaz qılıb, Allaha ibadət etmək olarmı?
    10006 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/05/19
    Kilsəyə daxil olmağın eybi yoxdur. Əks halda əgər bir müsəlman şəxsin oraya daxil olması kilsəyə meylin artmasına səbəb olarsa yaxud müsəlman oraya getməklə onun etiqadı sarsılarsa və yoldan kənara çıxmaqa səbəb olarsa, ağıl və şəriət hökm verir ki, müsəlman məscidə meylin azalmasına səbəb olacaq hərəkətlər etməsin. Həmçinin ...
  • Özünü müdafiə edərkən insanın başqasını yaralamasının və ya qətlə yetirməsinin şəri hökmü nədir?
    5765 Nizamlar hüquq və əhkam 2019/06/12
    Cəmiyyətin ayrı-ayrı fərdləri arasında baş verən ixtilaflarda tərəflərdən heç birinin qarşı tərəfə fiziki güc işlətmək, yaxud savaşmaq haqqı yoxdur.[1] İslam nəzərindən ixtilafların həll edilməsinin və haqqın öz sahibinə qaytarılmasının yeganə yolu xeyirxah insanlara, yaxud islam qazisinin məhkəməsinə müraciət etməkdir. Buna görə də əgər bir ...
  • Aya məsum olmayan Müctəhiddən itaət etməyə dəlalət dən ayə və rəvayətə işarə edə bilərsinizmi?
    6016 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qurani- kərim buyurur: Və yaxşı deyildir müsəlmanlar hamısı (cihad üçün) hərəkət etsinlər. Bəs nə üçün o dəstələrdən bir hissəsi köçmürlər ki, (bir hissəsi qalsın və) dində məlumat əldə etsinlər və öz qövmlərini ki, onlara doğru qayıtdılar, qorxutsunlar ki, onlar (İlahi əzabdan) qorxsunlar.[1] Quran, bu ayədə ...
  • Təqlid ilə qəbul olunan islamı Allah qəbul edirmi?
    7408 Qədim kəlam 2011/03/06
    Əgər axirətdə əqidəmizin hansı yolla və təqliddən başqa heç bir dəlil olmasa və ata babalarımızdan təqlid etdiyimizi bilirsək (o halda ki bilirik atalarımız heç bir alim və nəzər sahibi olan şəxsin təsiri altında olmamışdır) belə bir halda bizim heç bir üzrümüz yoxdur. Çünki bu cür fikir ...
  • İslam Peyğəmbərinin (sələllahu ələyhi və alihi və səlləm) səhabələrindən on nəfərə behişt müjdəsinin verilməsi”- rəvayəti səhihdirmi?
    7112 Fiqh 2014/05/18
    Əhli-sünnə rəvayətlərinin mənabelərində belə bir rəvayət vardır. O cümlədən, “onluq müjdəsi” və o rəvayətdə deyilir ki: “İslam Peyğəmbərinin (sələllahu ələyhi və alihi və səlləm) səhabələrindən on nəfərə behişt müjdəsi verib.” Amma, şiə alimləri belə bir rəvayəti qəti dəlillərlə rədd edir və rəvayətin saxta olmasını isbat edir. ...
  • Başqasının uşağını validenylərinin icazəsi ilə ədəbləndirməkdən ötrü döymək olarmı?
    3980 Cürbəcür 2015/05/30
    Sualın mövzusunda həddi buluğa çatdıqdan sonra icazə yoxdur və artıq bu yaşda ata-ananın icazəsinin təsiri yoxdur. Amma bəzi fəqihlər[1] zərurət olan halda buna icazə verirlər və o həddə qədər ki, uşağın bədəni qızarmış və qaralmış olmasın. Əlavələr: Mərce təqlid alimlərinin bu suala cavabları:
  • Məhrəmlərlə cinsi əlaqənin hökmü nədir?
    14923 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/10/20
    İnsanın ən mühüm və güclü qərizələrindən (instinkt) biri olan cinsi qərizə nəslin davam etmə səbəbi və Allah-taalanın insanlara verdiyi böyük nemətlərdən biridir. Bu qərizə insanın həddi-buluğa çatdığı zaman – yeniyetməlik çağlarında müxalif cinsə (oğlanın qıza və qızın da oğlana) meyli ilə ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163368 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    156542 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    118206 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    110659 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    101641 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91893 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53722 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    46864 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    44259 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43588 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...