Ətraflı axtarış
Baxanların
4399
İnternetə qoyma tarixi: 2010/04/22
Sualın xülasəsi
Аллаһа јахынлыг (гүрбәтән илаһллаһ) нәдир? Нечә нөвдүр вә неҹә әлә ҝәлир?
Sual
Аллаһа јахынлыг (гүрбәтән илаһллаһ) нәдир? Нечә нөвдүр вә неҹә әлә ҝәлир?
Qısa cavab

 “Гүрб” лүғәтдә бир шејин диҝәр бир шејә јахынлашмасына дејилир. Бу јахынлашма, бәзән мәкан вә бәзән дә заман ҹәһәтдән ола биләр. Демәли, гүрб ја мәкан, ја да заманладыр. Халг арасында да гүрб (јахын) сөзүнүн башга бир мәнасы да вар. О да бир фәрдин диҝәринин јанында јүксәк мәгам вә дәјәри, еһтирамы олмасына дејилир.

Фәләсәфи нәзәрдән јахын олмағын (гүрбүн) гисмләри:

Фәлсәфи нөгтеји нәзәрдән јахынлыг үч гисмдир: 1. Мәкан (ја заман) јахынлығы; 2. Маһијјәт јахынлығы; 3. Вүҹуд вә ја варлыг јахынлығы; Мәкан вә ја заман јахынлығы мадди аләмин гисмәтләринә мәхсус олуб, бир шејин ҹисми вә мадди олмасына бағлыдыр. Алаһ-таала мадди вә ҹисми хүсусијјәтләрдән пак вә мүнәззәһ олдуғуна ҝөрә бу јахынлыг нөвү Аллаһ-таала барәсиндә доғру дејилдир. Амма, маһијјәт јахынлығы бу мәнададыр ки, мәсәлән, Зејдин Әмрлә инсанијјәт, данышыг, мадди истәкләр вә саир мејлләрдә мүштәрәк олмасы демәкдир. Амма, Аллаһ-тааланын варлығы сонсуз вә мүтләг олдуғуна ҝөрә Онун һаггында маһијјәтин тәсәввүрү мүмкүн дејил. Она ҝөрә дә бу нөв јахынлыг да Аллаһ-таала барәсиндә дүзҝүн дејил. Амма, вүҹуд вә ја варлыг јахынлығы бахымындан Аллаһ-таала һәр бир варлығын илк һәјат верән вә там сәбәбинин (илләти) нәтиҹәдән (мәлулдан) ајрылмасынын гејри-мүмкүнлүјү, сәбәб олунмушун (мәлулун) сырф сәбәбә (илләтә) бағлылығыны нәзәрә алмагла, бу јахынлығы Аллаһ-таалаја да нисбәт вермәк олар. Бу мәнада ки, Аллаһ-тааланын әшјалара јахынлығы Онун варлығынын әшјаны там әһатә етмәси бахымындандыр.

   

      Аллаһ-тааланын әшјаја јахынлығы; (гүрбәтән иләллаһ)

Аллаһ-тааланын бизләрә јахынлығы барәсиндә Гуран ајәләри дөрд гисмдир:

а) Бир гисм ајә әсл јахынлыға дәлаләт едир ки, Аллаһ-таала бизә јахындыр.

б) Икинҹи гисм ајәләр бу мәтләбә дәлаләт едир ки, Аллаһ-таала бизә башгаларындан даһа јахындыр.

в) Үчүнҹү гисм ајәләрдә билдирилир ки, Аллаһ-таала инсана онун бојнундакы шаһ дамарындан да јахындыр.

г) Нәһајәт, дөрдүнҹүгисм ајәләр дәлаләт едир ки, Аллаһ инсана инсанын өзүндән дә јахындыр. Бу мәнада ки, инсан батини долу бир варлыг јох, диҝәр варлыглар кими бәлкә дә батини бошдур. Она ҝөрә дә инсанла өзүнүн арасында Һаггын варлығынын фасиләси вардыр. (изаһ олунаҹаг)

 

Фәлсәфи нөгтеји нәзәрдән Аллаһ-таалаја јахын олмағын јолу;

Ајдындыр ки, Аллаһ-тааланын тәрәф ја мәхсус мәканы јохдур ки, һансыса јолла Она јахынлашмаг тәсәввүр олунсун. Бәлкә дә Аллаһа јахынлыг инсанын варлығынын тәсиринин ҝүҹләнмәси илә әлә ҝәлир. Белә ки, инсан, Аллаһ-тааланын ҝөзәл адларынын мәзһәри олмуш олсун вә хошбәхтлијә чатмаг јолунда инсанын камал сифәтләри һәр нә гәдәр јүксәк сәвијјәдә олса, Аллаһ-таалаја јахынлығы да бир о гәдәр чох олар.

   Ајә вә рәвајәтләр бахымындан Аллаһ-таалаја јахынлыг;   

  Аллаһ-таала һәр шејә јахындыр. Она ҝөрә дә инсан чалышмалыдыр ки, өз салеһ әмәлләри илә Аллаһ-таалаја даһа јахын олсун. Бу јолда әмәлләр ики гисмдир: Ваҹибләр вә нафиләләр (мүсәтәһәббләр). Аллаһ-таалаја јахын олмағын ән мүһүм јолу, инсанын мәрифәти (Аллаһы дүзҝүн танымаг) вә әмәлләриндә ихласынын мөһкәм олмасыдыр. Јердә галан әмәлләр тәвазөкарлыг, јахшы әхлаг, јахшылыг, еһсан вә саир нафилә һөкмүндәдир.

Ətreaflı cavab

 “Гүрб” лүғәтдә бир шејин диҝәр бир шејә јахынлашмасына дејилир. Бу јахынлашма, бәзән мәкан вә бәән дә заман ҹәһәтдән ола биләр. Она ҝөрә дә дејилир ки, бир шеј (мәкан ҹәһәтдән) башга шејә јахындыр вә мәсафәси бу гәдәрдир. Јахуд, дүнән, заман ҹәһәтдән ики ҝүн бүндан әввәлә даһа јахындыр. Әлбәттә, үрфдә дә гүрб (јахын) сөзүнүн башга бир мәнасы да вар. О да бир фәрдин диҝәринин јанында јүксәк мәгам вә дәјәри, еһтирамы олмасына дејилир.

Фәлсәфи ҹәһәтдән јахынлығын нөвләри:

Фәлсәфи нөгтеји нәзәрдән јахынлыг үч гисмдир: 1. Мәкан (ја заман) јахынлығы; 2. Маһијјәт јахынлығы; 3. Вүҹуд вә ја варлыг јахынлығы. Јахынлыг вә узаглыг о ишләрдәндир ки, онда ики шеј лазымдыр. Мәсәлән, “а” вә “б” олмалыдыр ки, “а”-нын “б”-ә јахын вә ја узаг олмасы хәбәри доғру олсун. Јәни, бу јахнлыг ҹисм вә мадди аләм нәзәрдә тутуланда доғру олар. Јахуд, заман ҹәһәтдән јахынлыг, мүәјјән замана дејилир ки, диҝәр замана инсбәт јахын, јахуд узаг олсун. Метафизик аләмин һәр нөв ҹисмијјәт вә нагисликдән мүнәззәһ олмасы, хүсусилә варлыг аләминә һәјат верән Һагг-тааланын мүтләг, сонсуз вә еһтијаҹсыз  олмасы бу ҹүр јахынлығы мүмкүнсүз едир. Һәдисдә вар: “Һәр кәс Она ишарә етсә, јахуд Ону зеһниндә тәсәввүр етмәк истәсә, Аллаһ-тааланы еһтијаҹсыз кими танымамышдыр.”[1]

Амма, маһијјәт ҹәһәтдән јахын олмағы да Аллаһа нисбәт вермәк дүзҝүн дејил. Чүнки, белә мәгамда маһијјәтин зидди вүҹуду нәзәрә алмагла тәркибә малик хүсуси мәна нәзәрдә тутулур. Онда да мөвҹудатлары танымаг үчүн истифадә олунан фәсл вә ҹинс кими адлар апарылыр. Бу мәнада, Аллаһ-таала маһијјәтдән пак вә мүнәззәһдир.[2] Аллаһ-таала үчүн һәдд вә мәсафә јохдур ки, Она јахын вә узаглыг үнваны илә маһијјәт верилмиш олсун. Неҹә ки, һәдисдә вар: “Һәр кәс Она ишарә етсә, Ону мәһдудлашдырмыш, һәр кәс Ону мәһдудлашдырса ону сајмышдыр.”[3]

Ики фәрд бир маһијјәтдә шәрикдир. Мәсәлән, Зејд Әмрлә инсанијјәт маһијјәтиндә шәрикдирләр. Һалбуки, Аллаһ-таала охшарлыг, зидд вә һәр бир шәрикликдән пак вә мүнәззәһдир.

Амма, варлыг ҹәһәтдән мәнәви бағлылыг;

Амма, варлыг јахынлығы бахымындан Аллаһ-таала һәр бир варлығын илк һәјат верән вә там сәбәбин (илләтән) нәтиҹәдән (мәлулдан) ајрылмасынын гејри-үмкүнлүјү, сәбәб олунмушун (мәлулун) сырф сәбәбә (илләтә) бағлылығыны нәзәрә алмагла бу јахынлығы Аллаһ-таалаја да нисбәт вермәк олар. Гејд олунмуш бу мәнәви јахынлығын һәгигәти әслиндә һәр бир варлыға һәјат верәнлә мәхлугун јахынлығы олмасына бахмајараг, демәк олар ки, Аллаһ-тааладан гејри һәр нә варса Аллаһны јаратдығы варлыг сајылыр вә һеч бир варлыг бу јаранмышлара Аллаһ-тааладан јахын вә бағлы ола билмәз. Неҹә ки Гуранда охујуруг: “(Јa Рəсулум!) Бəндəлəрим Мəни сəндəн сoрушдугдa сөјлə ки, Мəн (oнлaрa) јaxынaм.”[4]  

  Аллаһ-тааланын Өзүндән гејри мәхлугларла мәнәви ҹәһәтдән јахын олмағы бир нөв гәјјумлуг вә халиг-мәхлуг јахынлығыдыр. Бүтүн јаранмышлар өз маһијјәтләриндә сырф бағлылыгдадыр.[5] Там сәбәб танынмамыш мәлул танынмаз. Она ҝөрә дә Һаггын әшјаја јахынлығы, Һаггын варлығынын әшјалара јахынлығы кимидир вә бу јахынлыгда Аллаһдан гејриси мөвҹуда бу гәдәр јахын ола билмәз. Она ҝөрә ки, һәр јердә варлыг варса, Аллаһ-таала онун һәјат верәни вә там сәбәбидир. Бу ҹәһәтдән, мәлул (варлыг) өз сәбәби үзәриндә варлыг тапыр.[6]  

Һагг-тааланын әшјаја јахынлығы

Аллаһ-тааланын бизләрә јахындығы барәсиндә Гуран ајәләри дөрд гисмдир:

1)     Бир гисм ајә әсл јахынлыға дәлаләт едир ки, Аллаһ-таала бизә јахындыр. Аллаһ-таала Гуранда бујурур: “(Јa Рəсулум!) Бəндəлəрим Мəни сəндəн сoрушдугдa сөјлə ки, Мəн (oнлaрa) јaxынaм. Дуa eдиб Мəни чaғырaнын дуaсыны гəбул eдəрəм.[7]

2)     Икинҹи гисм ајәләр бу мәтләбә дәлаләт едир ки, Аллаһ-таала инсана башгаларындан даһа јахындыр. “Биз она (инсана) сиздән даһа јахыныг, амма сиз (буну) ҝөрмүрсүнүз!”[8]

3)     Үчүнҹү дәстә ајәләрдә Аллаһ-таала инсана онун шаһ дамарындан да јахын олмасы бәјан олунур. Аллаһ-таала Гуранда бујурур: “Анд олсун ки, инсаны Биз јаратдыг вә нәфсинин она нә вәсвәсә етдијини дә Биз билирик. Биз она шаһ дамарындан да јахыныг!”[9]

4)     Нәһајәт, дөрдүнҹү гисм ајәләр дәлаләт едир ки, Аллаһ-таала инсана онун өзүндән даһа јахындыр. Мәсәлән, Гуранда охујуруг: “Еј имaн ҝəтирəнлəр! Пeјғəмбəр сизи, сизлəри дирилдəҹəк бир шeјə (имaнa, һaггa) дə’вəт eтдији зaмaн Аллaһын вə Oнун Пeјғəмбəринин дə’вəтини гəбул eдин. Билин ки, Аллaһ инсaнлa oнун гəлби aрaсынa ҝирəр.”[10]

     Биринҹи үч гисм бәһсдә һеч бир гаранлыг мәсәлә јохдур. Амма, дөрдүнҹү гисм мәсәләни һәлл етмәк һеч дә асан дејил, неҹә ола биләр ки, Аллаһ-таала инсана онун өзүндән дә јахындыр? Буна ҝөрә дә бәзи тәфсирчиләр бу мәтләби бәзи диҝәр ајә вә рәвајәтләрин заһиринә әсасән, Аллаһ-тааланын гүдрәт нөгтеји нәзәриндән тәфсир едирләр. Јәни, “инсaнлa oнун гəлби aрaсынa ҝирəр.” – ифадәсиндән мәгсәд будур ки, инсан бәзән бир ишин ҝөрмәсини гәрара алыр амма, бир мүддәт сонра Аллаһ-таала ону бу ишдән пешиман едир вә о да өз гәрарындан әл чәкир вә иши ҝөрмүр.[11]

      Бу мәна, тәхминән орта сәвијјәли мәнадандыр.  Лакин, әҝәр ајәнин заһиринә ујғун әгли дәлилимиз вә башга дәлилләр дә ону тәкид етсә, ајәнин заһириндән әл чәкә билмәрик ки, Аллаһ-таала инсанла онун өзү арасында фасилә салыр. Чүнки, инсан еһтиајҹсыз вә (мәнәви ҹәһәтдән) батини долу бир мөвҹуд дејил. Бәлкә дә о, диҝәр варлыглар кими ичи бошдур. Неҹә ки, мәрһум Кулејни (рәһмәтуллаһ) бу мөвзуну рәвајәтләрдән бириндә нәгл едир: “Имам Садигдән (әлејһиссалам) нәгл олунур ки, Һәзрәт бујурду: “Аллаһ-таала Адәм өвладыны ичи бош (әҹвәф) хәлг етмишдир.”[12]  Демәли, инсан әли бош вә ичи бошдурса нәтиҹә алмаг олар ки, Һагг-таалынын әһатә варлығы инсанла онун өзү арасында фасилә сала биләр. Беләликлә, Аллаһ-таала һамыја јахындыр. Әҝәр Аллаһ-таала инсана јахындырса, демәли бүтүн сифәт вә кәрамәтләри илә јахындыр. Чүнки, Аллаһ-тааланын сифәтләри Онун ејни пак Затыдыр. Әҝәр Һагг-тааланын пак Заты сифәтләри инсана јахындырса,[13] о сифәтләрә табе олараг фели сифәтләри дә инсана јахын олар.[14]   

 

         Фәләфси ҹәһәтдән Һагга јахынлығын јолу:

   Аллаһ-таалаја јахынлыг мәсәләсиндә ән мүһүм суаллардан бири дә будур ки, Аллаһ-тааланын дәрҝаһына неҹә јахын олмаг олар? О Аллаһ ки, варлығынын нуру ҝөјләри вә јерин варлығыны мүнәввәр едиб вә Онун нуранилији һәмин варлыглары јаратмасыдыр. Бу јолда, һансы тәрәфдән Она јахынлашмаг вә һансы ҹәһәти истәмәк лазымдыр?

Ајдындыр ки, Аллаһ-таала һаггында нә тәрәф, нә мәкан вә нә дә ҹәһәт ифадәсиндән истифадә етмәк олмаз. Әслиндә бу јахынлыг, бу јолда гәдәм атан инсанын варлығынын заатында олмалыдыр. Чүнки, ариф шәхс хәлгдән Һагга тәрәф олан мәнәви сәфәриндә өз заатыны камала јетирмәкдән өтрү әгли варлығындан[15] әмәли әгли мәгама вә әглин истифадәсиндә сон мәрһәләјә чатыр вә сырф әгллә Һаггын варлығына јетишир. Бүтүн мәнәви мүсафирләр вә әгл саһибләринин сон һәдәфи бу мәгама чатмагдыр. Бу мәрһәләдә әгл, Илаһи Әсмаул-һүснәја (Аллаһ-тааланын ҝөзәл адларына) бағланыр вә бунунла да вилајәт саһиби олурлар. Нәфсин бу һалына, Һагг-таалаја “јахын олмаг” дејилир.[16]  

       Ајә вә рәвајәтләр бахымындан Аллаһ-таалаја јахынлыг;  

     Аллаһ-тааланын һәр шејә әһатәси олдуғуна ҝөрә[17] нәдәнсә узаг олмасы әгли нәзәрә ҝәлмир. Она ҝөрә дә Аллаһа јахын олмаг истәр-истәмәз һасил олур. Демәли, әҝәр инсан Аллаһа јахын вә бу фејзи әлә ҝәтирмәк истәсә, Она итаәт вә бир сыра әмәли салеһ ишләр ҝөрмәлидир. Неҹә ки, имам Багир (әлејһиссалам) бујурур: “Аллаһ-таалаја јалныз итаәтлә јахын олмаг олар.” Бу заман, инсан вилјәтин әввәлинә, јәни илаһи көмәк вә мәхсус мәһәббәтә јол тапыр. Һәмчинин, инсаны Аллаһа јахынлашдыран диҝәр әмәлләр о ҹүмләдән намаз, (һәдисдә вар): “Намаз, бүтүн пакларын Аллаһа јахынлыг васитәсидир.” [18]   Һәмчинин зәкатдыр ки, о һагда һәдисдә вар: “Һәгигәтән, зәкат, намазла бирҝә Аллаһа јахынлыг үчүн ики васитә гәрар верилмишдир.”[19] Елә ки, бу әмәлләр ихласла һасил олду, инсан һәм Аллаһ-таалаја, һәм дә инсанлара јахын олур вә онларын мәһбубуна чеврилир. Гуранда охујуруг: “(Јa Рəсулум!) Дe: "Əҝəр сиз Аллaһы сeвирсинизсə, мəним aрдымҹa ҝəлин ки, Аллaһ дa сизи сeвсин вə ҝүнaһлaрынызы бaғышлaсын.”[20] Бу мөвзу исбат едир ки, мәһәббәт ики тәрәфлидир.[21]

        Аллаһа јахын олмаг јолунда әмәлләрин кејфијјәти:

    Һәр һансы әмәл өз-өзлүјүндә Аллаһ-таалаја јахынлыға сәбәб оларса ону јеринә јетирмәк лазымдыр. Јәни, һәм әмәлин өзү вә һәм дә амил һәр икисинин бу ишдә паклығы олмалыдыр. Бунларын һәр икиси бәндәнин Аллаһ-таалаја јахын олмасына сәбәб олур. Әҝәр бәндә Аллаһ-таалаја јахын ола билсә, Ондан бәһрәләнә дә биләр. Бүтүн бу хүсусијјәтләри өзүндә ҹәм едә биләҹәк әмәлләр ики гисмдир: Бу әмәлләрдән бәзиләри ваҹиб, бәзиләри исә нафилә гисминдәдир. Беһиштә чатмагдан өтрү ваҹиб вә мүстәһәб әмәлләр олдуғу кими әслиндә, беһиштә бәнзәр камил инсанијјәт кими мәгама јетишмәкдән өтрү дә ваҹиб вә мүсәтәһәб  әмәлләр вардыр. Аллаһ-таалаја јахын олмагда ән мүһүм ролу, инсанын мәрифәти вә әмәлләриндә ихласынын мөһкәм олмасыдыр. Гурани-Кәрим ибадәти, инсанын мәрифәт вә јәгинлијә чатмасында мүһүм вәсилә билир: “Вə сəнə јəгин (өлүм) ҝəлəнəдəк Рəббинə ибaдəт eт!”[22] Шүбһәсиз ки, бу јәгинлик әсл Јарадана олан јәгинлик дејил. Чүнки, ибадәтин мәншәји бу јәгинликдәндир. Әҝәр ибадәтин нәтиҹәси Аллаһ-таалаја јәгинлик олса, бу јәгинлик өвлијаларын мәгамларындан сајылмыр. Бәһсдә нәзәрдә тутулан јәгинлик әслиндә, Аллаһ-таалаја бүтүн мүтләг вәсфләри илә бирликдә олан јәгинликдир.[23]  Амма, јердә галан әхлаги әмәлләр нафилә мислиндә сајылыр. Неҹә ки, имам Садиг (әлејһиссалам) бујурур: “Аллаһ-таала ишләр һаггында Давуда (әлејһиссалам) белә вәһј едир: “Еј Давуд! Аллаһ-таалаја ән тәвазөкар шәхсләрин јахын олдуғу кими, ән тәкәббүрлү шәхсләрин дә Онун дәрҝаһында ән узаг оланлардыр.”[24] Амма, ајдындыр ки, тәвазөкарлыг, јахшы әхлаг, јахшылыг вә еһсан кими әмәлләр Аллаһ-таалаја јахын олмагда нафилә әмәлләр һөкмүндәдир. Аллаһа јахын олмагда әсл вә әсас Һагг-таалаја мәрифәт тапмаг вә бәндәчиликдир. Неҹә ки, Ислам Пејғәмбәри (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бујурур: “Еј Әбазәр! Аллаһ-таалја елә ибадәт ет ки, ибадәтин шүһуди мәрифәт әсасында олсун. Санки Ону ҝөрүрсән (әҝәр бу мәрифәт мәгамына чатмамысанса, тәсәввүр ет ки) Сән ону ҝөрмүрсәнсә, О сәни ҝөрүр!”[25]  



[1] Нәһҹүл-Бәлағә, 186-ҹы хүтбә.

[2] Мәһијјәт, варлығын һәдди мәнасында олуб мәһдуд мүмүкүн мөвҹудлара аиддир. Аллаһ-таала исә мүтләг вә сонсуз (нәһајәтсиз) варлыг олдуғуна ҝөрә Ону мүәјјән һәддлә (маһијјәтлә) вәсф етмәк олмаз.

[3] Нәһҹүл-Бәлағә, 1-ҹи хүтбә.

[4] Бәгәрә сурәси, 183-ҹү ајә.

[5] Варлыг аләминдә мөвҹудларын сырф бағлы олмалары бу мәнададыр ки, Аллаһдан гејри һеч варлығын өз аләминдә мүстәгиллији јохдур вә онларын бүтүн һәгигәти әслиндә онларын вүҹудлары, варлыглары исә көлҝә сајағы варлыгдыр. Көлҝә сајағы варлыг бу мәнададыр ки, көлҝә һеч вахт өз-өзүндән варлығы јохдур вә бүтүн варлығы ону јарадана бағлыдыр. Аллаһ-тааладан гејри бүтүн варлыглар ејни көлҝә маһијјәтли варлыг һөкмүндәдирләр. Әлбәттә, бу бәнзәтмәдә јалныз көлҝәнин ону јарадана еһтијаҹлы олмасы ҹәһәтиндәндир, јохса диҝәр мадди вә саир ҹәһәтләр бәһс етмәкдән өтрү исә хүсуси бәһсә еһтијаҹ вар.

[6] Һәсәнзадә Амули, Һәсән, Нусусул-Һикәм вә Нусусул-Һикәм, сәһ-496.

[7] Бәгәрә сурәси, 186-ҹы ајә.

[8] Вагијә сурәси, 85-ҹи ајә.

[9] Гаф сурәси, 16-ҹы ајә.

10] Әнфал сурәси, 24-ҹү ајә.

[11] Тәбәрси, Әбу Әли Фәзл ибн Һәсән, Тәфсир Мәҹәмул-бәјан, 4-ҹү ҹилд, сәһ-820.

[12] Кулејни Мәһәммәд ибн Јәгуб, Кафи, 6-ҹы ҹилд, сәһ-282.

[13] Аллаһ-тааланын сифәтләри нечә гисмдир: 1. Заты сифәтләр; Онларын тәсәввүрүндә Аллаһ-таалнын пак Затыны нәзәрә алмаг кифајәтдир. Мәслән, алим, гүдрәт, һәјат вә саир сифәтләр .....2. Фели сифәтләр; Бунлар о сифәтләрдир ки, онлары тәсәффүр етмәкдән өтрү Һагг-тааланын пак Зати сифәтләрини нәзәрә алмаг кифајәт дејилдир. Бәлкәдә, пак Заты илаһи сифәтләри фел вә јарадан мәгамында нәзәрә алмаг вә бу сифәтләри әлә ҝәтирмәк лазымдыр. Мәсәлән, јарадан, бағышлајан, рузи вермәк вә саир сифәтләри ...

[14] Ҹавад Амули, Әбдуллаһ, Һикмәт ибадәт, једдинҹи гисм, сәһ-213.

[15] Һикмәт әһли әглдән өтрү дөрд мәртәбә гејд едирләр: 1. Әглин бүтүн әгли дәрк габилијјәтләри оланлара нисбәти ки, она әгли һәјула дејилир; 2. Мәләкә вә ја адәтлә олна әгл. Бу мәртәбәдә әгл, бүтүн тәсәввүр вә тәсдиг олунанлары дәрк едир; 3. Әглин һазыр олмасы, (әгли бил фел); Бу мәгамда әгл нәзәријјәләри бүтүн ашкарлыглары илә дәрк едир; 4. Әгли мүстәфад (мүстәфад әгл); Әглин елә мәртәбәсидир ки, нәфс варлыг аләминдә, јәни, мәләкут вә мүлк аләминдә дәрк олунмаға габилијјәти олан бүтүн ашкар вә нәзәри дәрк оланлары дәрк едир. Белә ки, бунларын һамысы нәфсин јанында һазыр олсун вә әмәлдә һамысына диггәти олсун.  

[16] Һәсәнзадә Амули, Һәсән, Нусусул-Һикәм вә Нусусул-Һикәм, сәһ-502.

[17] Фуссиләт сурәси, 54-ҹү ајә.

[18] Шејх Сәдуг, Мән ла јәһзуруһул-фәгиһ, 1-ҹи ҹилд, сәһ-637.

[19] Нәһҹүл-Бәлағә, Фејзул-Ислам, 190-ҹы Хүтбә.

[20] Али Имран сурәси, 31-ҹи ајә.

[21] Ҹавади Амули, Әбдуллаһ, Вилајәт дәр Гуран, сәһ-57, Мәркәз нәшр фәрһәнҝ Рәҹа.

[22] Һиҹр сурәси, 99-ҹу ајә.

[23] Ҹавади Амули, Әбдуллаһ, Вилајәт дәр Гуран, сәһ-112.

[24] Реј Шәһри, Мәһәммәд, (Һүсејни, сејјид Һәмид) Мүнтәхәб Мизанул-Һикмәт, 5212-ҹи һәдис.

[25] Мәҹлиси, Биһарул-Әнвар, 77-ҹи ҹилд, сәһ-74.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    124703 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    94375 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    75529 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    61383 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    58944 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    38730 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    30499 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    27712 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    27507 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    25887 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...