Ətraflı axtarış
Baxanların
3483
İnternetə qoyma tarixi: 2010/02/28
Sualın xülasəsi
Şərtidə təəbbüddən məqsəd və onun şəraiti nədir? Onu sabit etmək üçün hansı dəlili açıqlamaq olar?
Sual
Şəriətdə təəbbüddən məqsəd nədir? Onun necə şəraiti vardır? Bunu sabit etmək üçün hansı dəlil açıqlamaq olar ki, bəzi işlər təəbbüdidir (ümumi olaraq) və o işləri nə ilə təyin etmək olar?
Qısa cavab

Təəbbüd sözünün əsli əbd və übudiyyət sözündən götürülmüş, bəndəlik və pərəstiş mənasındadır, rəvayətlərdə də bu cür istifadə olunmuşdur. Alimlər təəbbüd sözünün digər mənalarda da istifadə etmişdirlər. O yerdə ki, təəbbüd sözünün termin olaraq istifadə etmişlər o yerdədir ki, orada dəlil gətirməyə ehtiyac duyulmamış olsun.

Hər bir şəxsin etiqad və dini əsasları dəlil əsasında olmalıdır, lakin furui dində isə hökmün Allah tərəfindən olduğu sabit olarsa kifayət edir. Bunun üçün tədqiq, illət və onun dəlil və fəlsəfəsini bilmək lazım deyil. Sual olunduqda misal üçün nə üçün sübh namazı iki rükət qılınmalıdır, cavabında deyilir təəbbüdi bir məsələdir (bunu qəbul etməliyik və dəlil gətirməyə ehtiyac yoxdur).

Üsul alimləri isə təəbbüdi vacibi təvəssüli termininin qarşılığında istifadə edirlər; yəni bir əməlin Allah tərəfindən qəbul olunması üçün xalis niyyət və Allaha xatir olması şərtdir; o cümlədən namaz, oruc, həcc və...

Təvəssülü vacib ona deyilir ki, Allah yanında bir əməlin qəbul olunmasında Allah üçün o şəxsin Allaha xatir iş görməsi şərt deyildir. Baxmayaraq ki, savab əldə etmək üçün bir işi Allah yolunda həyata keçirmək şərtdir, o cümlədən meyyidi dəfn etmək, libas yumaq və...

Ətreaflı cavab

Təəbbüd sözünün əsli əbd və übudiyyət sözündən götürülmüş, bəndəlik və pərəstiş mənasındadır. Rəvayətlərdə də bu mənada istifadə olunmuşdur.[1]

Lakin fiqh alimləri və şəriətdə təəbbüd digər mənalarda da istifadə olunmuşdur ki, bir növ lüğətdə işlədilmiş mənasıyla rabitəsi vardır.

Təəbbüd terminində istifadə olunan yerlərdən biri də o yerlərdir ki, orada dəlil və illətə ehtiyac yoxdur.

İnsanların əməlləri etiqadi və əməli olaraq iki hissəyə bölünür birincisi üsuli- din və ikinci hissəsi isə furui- din adlanır.

Üsuli- dində hər bir şəxsin əqidə və etiqadı dəlil- sübit əsasında olmalı[2] lakin furui- dinin bir çox mövzularında məlum olsa ki, Allah tərəfindəndir kifayət edir. Təhqiq və dəlil axtarmağa ehtiyac görülmür. Bir çox yerlərdə sual olunur nə üçün sübh namazını iki rükət qılmalıyıq. Cavabında deyilir bu təəbbüdidir (qəbul etməliyik və dəlilə ehtiyac yoxdur). Odur ki, deyirlər Allah tərəfindən olan dini göstərişlər təəbbüdidir.[3] Nə üçün ibadət olan əməllərdə dəlilə ehtiyac yoxdur?

İbadət olan əməllər furui- dindən hesab olunur, o cür ki, adlarından məlumdur bu işlər üsuli- dinin hissələrindəndirlər; yəni o vaxt ki, biz Allahı həkim, alim, adil sifətləriylə tanıyırıq bəs bilirik ki, əgər Allah bizi bir işə əmr etsə məsləhət üzündən və insanların öz xeyrinədir.

Bundan əlavə mümkündür əhkamın fəlsəfə və illətini bilmək bizim üçün faydalı olmasın və Allaha xatir onu həyata keçirməkdən uzaq olaq; misal üçün oruc tutan şəxs bilsə ki, oruc tutmaq onun xəstəliyi üçün xeyirlidir, məlumatı olmayan şəxsin orucuyla müqayisədə bərabərdirmi. Oruc tutan itaət etmək üçün oruc tutur və nə qədər bəndəlik və itaət üzündən ibadət olunsa bir o qədər insan ruhunda təsir qoyub İslam onun bütün nəfsini əhatə edər, başqa cür desək nəfsi və istəkləri haqqa təslim olacaqdır.

Bu baxımdan əgər ibadət etdikdə bəndəlik və xalis niyyətlə olmasa; misal üçün mənfəət edib zərərdən uzaq olmaq üçün, həqiqi ibadət ruhu olmadığından batil sayılır. Mümkündür bunun üçündə ibadətlərin bütün sirləri bizdən gizlidir və az bir miqdarda olan məlumatımız niyyətimizi dəyişdirməlidir ki, bəndəlik məqamı kamilliyə çatsın.[4]

Digər yerdə isə bu termində işlədilən kəlmə isə Üsuli- fiqh elmidir. Bu termin təvəssüli terminin qarşısında qərar tutmuş və tərifi aşağıdakılardan ibarətdir.

Təəbbüdi vacib ona deyilir ki, o əməlin qəbul olunması üçün Allaha xatir və xalis niyyətlə Allah üçün əməl olunması şərtdir; namaz, oruc, həcc və... kimi.

Təvəssülkü vacib ona deyilir ki, əməli həyata keçirməkdə Allaha xatir və xalis niyyətin olması şərt deyil baxmayaraq ki, o əməlin savab və Allah yanında qəbul olması üçün qürbət qəsdinin olması şərtdir; müyyidin dəfn olunması, libasın yuyulması və... kimi.

Bəs: Şərtdə olan vacibləri, müxtəlif nəzərlərdən hissələrə bölünür: Eyni və kifayi; təyini və təxyiri; Təəbbüdi və təvəssülü;

Mütləq və məşrut; nəfsi və qeyri və.. təəbbüdi vacib; namaz, oruc, xums, zəkat və bunun kimiləri ki, onun düzgün olmasında qürbət qəsdi olmalıdır. Təvəssülü vacib; boğulan şəxsi xilas etmək, sədəqə vermək ki qürbət qəsdi onda lazım deyildir. Bunun üçündə təəbbüdi odur ki, onda xalis niyyət olsun əks halda batil sayılır.[5]

lakin təvəssülü vacib odur ki, qürbət qəsdi və xalis niyyət onda lazım deyil, bunlarsız da o əməl batil sayılmır bəlkə onun savabdı yoxdur.

Rəvayətlərdən istifadə olunur ki, bəzi əməllərdə qürbət qəsdi lazımdır və onsuz olunan əməllər batildir, amma bir sıra əməllərdə də vardır ki, onların düzgün olmasında qürbət qəsdinə ehtiyac duyulmur, xalis niyyətlə olmasa belə o əməl düzgün sayılır.

Birinci sırada olan əməlləri ibadət və ya təəbbüdi adlandırırlar amma ikinci hissədə olan əməlləri isə təvəssüli adlandırırlar.

 


[1] - Mustəfəvi, Həsən, Əl- təhqiq fi kələmatil Quranil- Kərim, cild 8, səh 12. Bonqahe tərcüme və nəşre ketab nəşriyyatı, Tehran, 1360 hicri şəmsi; Təbərsi, Əbu mənsur Əhməd ibni Əli, Əl- ehticac, cild 2, səh 395, Murtəza nəşriyyatı, Məşhəd, 1403 hicri qəməri.

[2] - Tozihul- məsail (Əl- məhşi lil İmam Əl- Xumeyni), cild 1, səh 11, məsələ 1.

[3] - İmam Sadiq (ə)- a nisbət verilmişdir, Misbahul- şəriət, Mustəfəvi, Həsəh, səh 236 naşir; Əncuməne İslami hikmət və fəlsəfeye İran Əlavələr çərçivəsində.

[4] - Taliqan, Seyyid Məhmud, Pərtovi əz Quran, cild 1, səh 307, naşir; şirkəte səhamiye intişar, Tehran 1362 hicri şəmsi.

[5] - Təyyib, Seyyid Əbul- Hüseyn, Ətyəbul- bəyan fi təfsiril- Quran, cild 3, səh 40- 41.

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    113111 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    86190 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    65074 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    48515 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    36831 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    35748 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    24660 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    23968 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23893 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21909 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...