Ətraflı axtarış
Baxanların
4122
İnternetə qoyma tarixi: 2010/07/18
Sualın xülasəsi
Мөҹүзәни неҹә тәриф вә исбат етмәк олар?
Sual
Мөҹүзәни неҹә тәриф вә исбат етмәк олар?
Qısa cavab

   Мөҹүзә гејри ади бир әмәл олуб, мүбаризә илә јанашыдыр вә диҝәр тәрәфдән, мөҹүзә ҝөстәрән тәрәфидән иддиа да олмалыдыр. Гејри-ади иш тәбиәт ганунуна мүвафиг олмадан баш верир.

  Мөҹүзәнин гејри-ади бир әмәл олмасы сәбәбијјәт ганунунун инкары, јахуд сәбәбин олмамасы мәнасында дејил. Мөҹүзәнин дә ади тәбиәт гануну кими сәбәби вар, амма бу сәбәб үмүми инсанлардан өтрү анлашылан һәддә дејилдир. Мүбаризә бу мәнададыр ки, мөҹүзә ҝәтирән пејғәмбәр онун сөзүнү гәбул етмәјәнләрдән онлары өз дәвәтинә инандырмагдан өтрү онун кими мөҹүзә ҝәтирмәләрини тәләб едир.

  Мөҹүзә пејғәмбәрләрин нәфсиндән мәншәләниб Аллаһын изни илә баш верир. Јәни, јенилмәз вә сонсуз илаһи гүдрәтә архајын олур. Она ҝөрә дә һәмишә галиб вә гаһирдир. Мөҹүзәнин тәлим вә өјрәнмәјә еһтијаҹы јохдур, она ҝөрә дә бу ҹәһәтдән һеч бир гејд вә шәртә еһтијаҹы јохдур. Пејғәмбәрләрин мөҹүзәләри маҹәра үчүн јох, әксинә, инсанларын һидајәти вә дүз јола јөнәлмәләринә ҝөрәдир. Бу хүсусијјәтинә ҝөрә мөҹүзә кәрамәтлә, дуанын гәбул олунмасы....сеһр вә ҹаду вә саирдән.. фәргләнир.

    Кәрамәт исә мүбаризә, пејғәмбәрлик вә инсанлары һидајәт иддиасы илә јанашы дејил.   Сеһр, ҹаду вә јогларын ишләриндә тәбии мәншә јохдур, әҝәр бәзән олурса да мүгәддәс һәдәф үзрә дејилдир. Бунда әлавә, һәр бир фәрд чалышмаг вә өјрәнмәклә бунлара әл тапа биләр, чүнки, бу ишләрин әсли инсанын гүдрәтиндән мәншәләнир. Инсанын гүдрәти исә чох зәиф вә мәһдуддур. Белә инсанлардан баш верән гејри ади ишләр өзләриндән јүкәск бир гүдрәтин әли илә мәғлубијјәтә мәһкумдур.

   Амма, мөҹүзәнин сүбут олунмасында демәк лазымдыр ки, мөҹүзә ики гисмдир; бәзән әмәли, бәзән дә сөз вә ачыглама иләдир. Әмәли мөҹүзә мүәјјән заман вә мәканда инсанларын тез дәрк етдији заһири һисс васитәси илә баш верир вә мөҹүзә баш вердикдән сонра галмыр. Бахмајараг ки, Ислам Пејғәмбәриндән (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бәзи мөҹүзәләр бу ҝүнә кими галмышдыр.

Бу гисм мөҹүзәләр һаггында мәлуматы олмајан инсанлар үчүн сүбутундан өтрү, мөҹүзә нәгл едән рәвајәтләрин арашдылырмасы илә әлә ҝәлир. Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) сөз мөҹүзәси һәмин Гурандыр. Гуран чох дәфәләрлә онун мөҹүзә олмасына инанмајанлары мүбаризәјә дәвәт едиб.

  Гуранын мүбаризәси јалныз фәсаһәт вә бәлағәтә аид дејил, бәлкә дә һәр ҹәһәтдән, имкан варса, үстүнлүјү вар вә мүбаризәјә дәвәт едә биләр. Мәсәлән, гејбдән хәбәр, елми вә ихтилафлы мәсәләләрин ачыгланмасы вә саир ...  мөҹүзәсини дә гејд етмәк олар. Амма бунларын исбатындан өтрү Гуранын мүхтәлиф ҹәһәтләрини арашдырмаг лазымдыр. Гуранын бу саһәләрдә тәгдим етдији мөвзулар мүгабилиндә бәшәр аҹиздир.

Ətreaflı cavab

   Ислам  алимләринин мөҹүзәнин тәрифи һаггында нәзәрләри:[1]

    Мөҹүзә гејри-ади бир әмәл олуб, мүбаризә илә јанашыдыр. Гејри-ади ишләр о әмәлләрдир ки, инсанларын адәтләри вә тәбиәт ганунлары илә заһирдә ујғун ҝәлмир. Мөҹүзәнин харигүладә олмасы о мәнада дејил ки, сәбәбијјәт ганунундан истисна олуб кәнарда галсын. Мөҹүзә сәбәбијјәтин инкары дејил, чүнки сәбәбијјәт ганунуну һәм бурһан вә һәм дә Гуран гәбул едир.[2] Гуран, һәм сәбәбијјәт гануну вә һәм дә гејри-ади  әмәлләри гәбул едир, амма бәшәријјәтә бу саһәдә башга анлајыш да верир вә о да будур ки, әсл сәбәбијјәт Аллаһ-тааланын әлиндәдир. Мадди сәбәбләр тәсир етмәкдә мүстәгил дејилләр вә һәгиги сәбәб Аллаһдыр.[3] Мөҹүзәнин сәбәбләриндән бири дә пејғәмбәрләрин нәфси сафлығыдыр.[4] Пејғәмбәрләрин, өвлијаларын вә мөминләрин нәфсиндә олан пак гүввәнин мәншәји бүтүн заһири сәбәбләрдән үстүн вә она галибдир.[5]  

  Нәтиҹә будур ки, һәмин гејри-ади ишләр дә тәбии вә ади сәбәбләрә мөһтаҹдыр вә бундан әлавә һәр икиси (мөҹүзә вә гејри ади ишләр) батини сәбәбләрдән дә бәһрәләнирләр. Батини сәбәбләр бизим таныдығымыз ади батини сәбәбләрдән фәргләнир, амма ади ишләрдә заһир вә һәгиги сәбәбләрлә бирҝә олуб, һәм дә Аллаһын ирадәси илә јанашы олур. Әлбәттә, бәзән заһири сәбәблә батини сәбәб һәмаһәнҝ олмур вә нәтиҹәдә заһири сәбәб өз сәбәбијјәтиндән дүшүр вә о ади иш баш вермир. Чүнки, Аллаһ-тааланын әмри вә ирадәси о ишә аид олмур. Гејри-ади ишләрдә исә әксинә, ишләр ади сәбәбинә бағлы олмур вә бәлкә дә тәбии сәбәбләр батини сәбәбләрә, јәни, инсанлар үчүн заһирдә дәрк олуна билмәјән сәбәбләрә архаланыр. Әлбәттә, гејри ади тәбии сәбәбләр дә һәгиги вә батини сәбәбләрлә бирликдә сонда Аллаһ-тааланын ирадә вә изнинә әсасланыр.

 Мөҹүзәнин шәртләриндән бири дә мүбаризә илә јанашы олмасыдыр. Мөҹүзә ҝәтирән пејғәмбәр ону гәбул етмәјәнләри вә инкар едәнләри мүбаризәјә дәвәт едир вә иддиасынын доғру олдуғуну сүбут етмәкдән өтрү онларын да белә бир мөҹүзә ҝәтирмәләрини истәјир.[6]  Башга сөзлә десәк, мөҹүзә пејғәмбәрин мәмуријјәтини исбат етмәкдән өтрү “илаһи әламәт вә дәлил” үчүн верилир. Она ҝөрә дә хүсуси шәраитдә вә мүбаризә илә јанашы олур.[7]

   Кечән бәһсләрдә ачыгландығы кими мөҹүзәнин шәртләриндән бири дә дәвәт етдији мүбаризәнин һәгигәт тапмасыдыр. Јәни, мәсәлән әҝәр бир нәфәр пејғәмбәрлик иддиасы едирсә вә корлары сағалтмаг да мөҹүзәсидирсә, бу мөҹүзә һәгигәтән һәјата кечмәлидир.[8]

 Беләликлә, мөҹүзә гејри-ади бир ишдир вә гејри ади ишин сеһр, ҹаду, каһинлик вә бу кими шејләрә аид олмасына бахмајараг, мөҹүзәнин гаршысында мүгавимәт гүдрәти јохдур вә тезликлә мәғлуб олур. Мөҹүзә бу ҹәһәтдән мөҹүзәдир ки, тәбии сәбәбләри вә гејри-ади олмасы илә јанашы һеч вахт мәғлуб олмур, һәмишә гаһир вә галибдир.[9] Сеһр вә ҹадунун нә илаһи вә нә дә тәбии мәншји вар. Белә ишләр адәтән әмәлләрдә сүрәт, ҝөзбағлајыҹы, хәјал вә тәлгин олунмагла баш верир. Әҝәр бәзән тәбии мәншәји дә олса шәр һәдәф ардынҹадыр вә чох вахт хурафат вә ҹаһилликлә јанашыдыр. Јәни, бәшәрин гејри-ади ишләри һәдәф ҹәһәтдән дә пејғәмбәрләрин мөҹүзәси илә фәрглидир. Пејғәмбәрләр мөҹүзәләрини әјләнҹә үчүн јох, әксинә, инсанларын һидајәти үчүн ҝәтирирләр.

   Бундан әлавә јогларын әксинә олараг мөҹүзә гејд вә шәртсиздир. Бу мәнада ки, һеч бир һазырлыг вә чалышмаға еһтијаҹ јохдур. Јогларын исә гејри-ади ишләринә ҝөрә чох һазырлыг вә чалышмаларына еһтијаҹлары вар вә башга тәрәфдән һәр истәдији иши дә ҝөрә билмәзләр. Бу да она ҝөрәдир ки, мөҹүзә сонсуз илаһи гүдрәт вә гүввәтә архаланыр, амма гејри-ади ишләр инсанын мәһдуд гүдрәти чәрчивәсиндәдир. Бу сәбәбдән бәшәрин гејри-ади ишләри тәкрарлана биләр вә һеч вахт мүбаризә вә иддиа илә јанашы дејил.[10]  

Мөҹүзәнин дуанын гәбул олунмасы вә саир кими әмәлләрлә фәрги вар. Мөҹүзәдән мәгсәд инсанларын һидајәтидир вә әҝәр инанмасалар мүбаризә тәләб етмәкдир, онун баш вермәси илә пејғәмбәрлијин вә инсанларын дүз јола дәвәт олунмаларынын доғрулуғу да исбат олур. Она ҝөрә дә мөҹүзә саһиби ону ҝәтирмәкдә ихтијарлыдыр. Јәни, онлардан нә вахт мөҹүзә истәсәләр ҝәтирә биләрләр вә Аллаһ-таала да онларын ирадәсини гәбул едир. Амма кәрамәт вә дуаларын гәбул олунмасы кими әмәлләрдә мүбаризәјә дәвәт јохдур вә бундан әлавә инсанларын дүз јола ҝәлмәләри дә онлардан асылы дејилдир. Бунларын баш вермәмәси дә ола биләр вә бу да инсанларын дүз јолдан азмаларына сәбәб олмаз.[11]

Башга сөзлә десәк, кәрамәт гејри-ади бир әмәл олуб, камил вә ја јары камил бир инсанын нәфси вә руһи гүввәсинин тәсириндән мәншә алыр вә илаһи һәдәфин исбатындан өтрү дејил. Мөҹүзә Аллаһ-таланын өз пејғәмбәрини тәсдиг етмәк истәдији бир васитәдир. Амма, кәрамәт белә дејил.[12]

Һәр һалда иддиа илә јанашы олан мөҹүзә пејғәмбәрә мәхсусдур. Әҝәр кимсә мөҹүзә, јахуд пејғәмбәрлик иддиасында олса вә ја олмаса да мөҹүзә васитәси илә онун һагг олмағыны әлә ҝәтирмәк олар. Јаланчыларын мөҹүзә ҝәтирә билмәси гејри-мүмкүн олдуғуна ҝөрә пејғәмбәрлик иддиасыны етмәсә дә онун пејғәмбәрлији исбат олунмур. Чүнки, мөҹүзә затән пејғәмбәрлији исбат етмир вә ујғунлашдығы шеј, иддиа олунанын доғрулуғудур. Әҝәр иддиа пејғәмбәрликлә јанашы олса, мөҹүзә о иддианын доғрулуғуна дәлилдир. Бу доғрулуғун олмасы пејғәмбәрлијин исбаты үчүн лазымдыр.

Әлбәттә, пејғәмбәр пејғәмбәрлијиндән дә әввәл мөҹүзә ҝөстәрә биләр. Амма бу “әрһас”, јәни, инсанларын пејғәмбәрлији гәбул етмәсинә һазыр олмалары үзүндәндир.[13]   

Бәли, мөҹүзә пејғәмбәрләрин пејғәмбәрлијә башламасындан сонра баш верир вә мүбаризә илә јанашыдыр. Бундан әввәл пејғәмбәрдән баш верән гејри ади әмәлләр кәрамәт адланыр. Бахмајараг ки, пејғәмбәрләрин вә Имамларын (әлејһимуссалам) бүтүн кәрамәтләри әслиндә мөҹүзәдир.[14]

 Амма мөҹүзәнин исбаты ики мәсәләјә бағлыдыр: Биринҹи: Пејғәмбәрләрин мөҹүзәләрин ин нөвләри; икинҹи: Гуранын мөҹүзәви ҹәһәтләри;

Мөҹүзәнин нөвләри; мөҹүзә ики гисмдир, сөзлә вә әмәллә;

  Әмәли мөҹүзә одур ки, Аллаһын изни илә тәквини гүдрәт[15] әсасында каинатын ишләриндә тәсәррүф етмәк. Мәсәлән, Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) васитәси илә ајын бөлүнмәси,[16] ағаҹын бөлүнмәси,[17] Фиронла Гарунун әһвалатында Мусанын (әлејһиссалам) тәрәфиндән јерин бөлүнмәси,[18] чајын јарылмасы,[19] һәзрәт Салеһ пејғәмбәр (әлејһиссалам) тәрәфиндән дағын јарылмасы,[20] Иса (әлејһиссалам) васитәси илә корларын, әкмәһ вә бәрәс хәстәликләринә шәфа вермәси вә өлүләри дирилтмәси[21] вә Хејбәр галасынын Әмирәл-мөминин (әлејһиссалам) васитәси илә јериндән гопарылмасыны нүмунә кими гејд етмәк олар.[22]

Сөз мөҹүзәси; Аллаһ-тааланын Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) вә мәсум Имамларын (әлејһимуссалам) Һаггын дәрин һикмәт вә марифи һаггында ачыгламалыдыр. Аләмләрин ағылларынын һејрәтләнмәсинә сәбәб олан бу сөзләр вә ачыгламалара сөз мөҹүзәси дејилир.

Әмәли мөҹүзә илә сөз мөҹүзәси арасындакы фәрг будур ки, әмәли мөҹүзә адәтән заман вә мәкан ҹәһәтиндән мәһдуд олуб, ән чох ади инсанлара аид олур. Чүнки, ади инсанлар ән чох һисс едә билдикләри ишләри гәбул едирләр.[23]  Амма сөз мөҹүзәси мүәјјән замана мәхсус олмајыб хүсуси инсанлара аиддир.

 Әлбәттә, Ислам Пејғәмбәринин (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) әмәли мөҹүзәләриндән бири дә Мәдинәдә гибләни тәјин етмәсидир вә бу мөҹүзәси индијә кими галмагдадыр. Ислам Пејғәмбәри (сәләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) о заман һеч бир вәсилә олмадан Мәккәнин истигамәтини (гибләни) тәјин едир вә бујурур: “Бура меһрабдыр вә Аллаһ евинә тәрәфдир”[24]

 Әмәли мөҹүзәни исбат етмәк үчүн бу мөҹүзәләри нәгл едән рәвајәтләри арашдырмаг лазымдыр. Әҝәр бу рәвајәтләрин сәнәдини гәбул етсәк вә  мәзмуну шаһидләрлә ујғун олса, онда мөҹүзә кими гәбул едилир, јохса мөҹүзә олмасыны еһтималыны инкар едә билмәсәк дә, исбаты  үчүн һеч бир јолумуз јохдур. Бәли, Гурани-Кәримдә Аллаһ-тааланын пејғәмбәрләри һаггында бујурдуғу бүтүн мөҹүзәләри шәксиз-шүбһәсиз гәбул едирик. Һәмчинин, бу ҝүнә кими тәсири галан мөҹүзәләри дә гәбул едирик.

Гуран мөҹүзәси; Сөз мөҹүзәләринин башында Гурани-Кәрим дурур. Гуранын һәгигәтән назил олмасы вә онда һеч бир дәјишиклијин олмамасына һеч ким шәкк етмир. Суал будур ки, һансы дәлилә ҝөрә Гуран мөҹүзәдир? Бу суала ҹаваб вермәкдән өтрү Гуранын мөҹүзә ҹәһәтләринин ачыгланмасына еһтијаҹ вар. Јәни, Гуранын Аллаһ-тааланын каламы олмасыны исбат етмәкдән өтрү бу мүгәддәс китабы мүхтәлиф ҹәһәтләрдән арашдырмаг лазымдыр.

Гуранын мөҹүзә ҹәһәтләри;[25] Гуран мүхтәлиф ҹәһәтләрдә мүбаризәјә дәвәт едиб. Онлардан бәзиләринә ишарә едирик:

1.     Фәсаһәт вә бәлағәтдә мүбаризә;[26]

2.     Тәгдим олунмуш дәрин маарифдә һеч бир ихтилафын олмамасы;[27]  бу ҹәһәтдән Имам Әли (әлејһиссалам) бујурур: “Гуранын бәзи ајәләри бәзиләрини изаһ едир вә бәзиләри диҝәр ајәләр үчүн шаһиддир.”

3.     Гејби хәбәрләр ҝәтирмәклә мүбаризәјә дәвәт едир;[28]

4.     Гураны ҝәтирән шәхс кими шәхсијјәт (Пејғәмбәр) тәгдим етмәләри үчүн мүбаризәјә дәвәт етдир;[29]  

5.     Елмлә мүбаризәјә дәвәт едир;[30]

   Гуран мөҹүзә олдуғуну исбат етмәк үчүн бу ҹәһәти дә нәзәрә алмаг лазымдыр ки, ону дәрс охумамыш, јашадығы ҹәмијјәтдә әхлаг вә инкишафдан һеч бир әсәр-әламәт олмајан бир шәхс ҝәтириб. Белә бир мүһитдә јашајан бир шәхс өзүндән белә дини ганунлар, дәрин маариф вә әхлаг, ибадәтләр вә бәшәријјәтин еһтијаҹ дујдуғу ганунлары ҝәтирә билмәз. Белә ки, бүтүн бу ганун ва маарифләри даһи алимләр вә һикмәт саһибләри бу ҝүн дә дәрк етмәкдә аҹиздирләр вә бу ҝәтирилиләнләр гаршысында һејрәтдәдирләр. Гуран тәкҹә күлли мәсәләләри бәјан етмәклә кифајәтләнмәмиш, бәлкә дә бәзи ән хырда мүһүм мәсәләләрдән дә јан кечмәмишдир. Гәрибәси дә будур ки, ачыгладығы бүтүн мәтләбләр инсанын әсл фитрәти вә төвһид әсасында тәртиб олунмушдур. Белә ки, бу һөкмләри вә төвһиди ајры-ајрылыгда тәфсир етдикдә биринин диҝәринә гајытдығынын шаһиди олуруг.  

Гуранын кәлмәләри вә бу кәлмәләрин батини  мәналары да мөҹүзәдир. Јәни, Аллаһ-таала һәм ҝөзәл сөз демиш вә һәм дә ону ҝөзәл ачыгламышдыр.[31] Она ҝөрә дә бу вахта кими Гуранын елми мәтләбләри вә дәвәтләри мүгабилиндә кимсә бајраг галдыра билмәмишдир. Ән гыса Көвсәр сурәси дә бу мүбаризәдә өн сырададыр.

 Сонда гејд олунмалы мәсәләләрдән бири дә будур ки, Гуран мүтләг шәкилдә бүтүн кәлмәләриндә мүбаризәјә дәвәт етмишдир.[32] Гуранда охујуруг ки, ким баҹарырса, онун охшарыны ҝәтирсин. Гејд олунмур ки, ким баҹарырса, Гуран кими фәсаһәтли вә бәлағәтли бир китаб, јахуд, белә бир маарифә малик бир китаб ҝәтирсин. Бу да ону ҝөстәрир ки, бүтүн мүмкүн олан ҹәһәтләрдән мүбаризәјә дәвәт едир. Бу мүбаризә вә нәтиҹәдә бәшәрин аҹизлији һәр бир инсана вә әсрә аиддир. Әҝәр кимсә һәлә дә Гуранын мөҹүзә олдуғуну дәрк едә билмирсә, бу о шәхсин Гуран маарифи илә таныш олмамасыдыр. Онлар бүтүн өмрүнү Гуран маарифини дәрк етмәк јолунда сәрф етмиш вә сонда онун сонсуз бир океан, өзләринә чатан исә анҹаг бир дамла олдуғуну гәбул едән елм вә һикмәт саһибләринә мүраҹиәт етмәклә бу шүбһәләрә сон гоја биләрләр.


[1]Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад, Әлламә Һилли, Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амулинин шәрһи илә, сәһ.350-353; Ајәтуллаһ Һәсәнзадәнин Кәшфул-мурада јазхығы шәрһ, сәһ.595. Бөјүк рәһбәрләр вә ән бөјүк мәсулијјәтләр, сәһ.119-153; Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахыш, Шәһид Мүтәһһәри, Ҹамеи мудәррисин чапы, 1362-ҹи шәмси или, сәһ.179-208; Әлламә Тәбатәбаи, Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.58-90; Әл-Мизанын фарсҹа тәрҹүмәси, ҹ.1; сәһ.93-140; Нәһҹүл-бәлағә нәзәриндә камил инсан, сәһ.8-21; Ибни Синанын Ишарат китабынын шәрһи, доктор Мәләкшаһи, сәһ.466-491; Молла Сәдра Шәваһидур-рәбәвијјәт, Мәрһум Сәбзиваринин һашијәси илә Сејиид Ҹәлаләддинин тәсһиһ вә мүгәддәмәси илә, икинҹи чап, сәһ.340-349; Молла Сәдра, Мәбдә вә мәад, мөҹүзәләр вә гејри ади әмәлләр фәсли, Тәрҹүмә Әһмәд Мәһәммәд әл-Һүсејни Әрдәкани, Әбдуллаһ Нуранинин јазысы илә сәһ.538-549.

[2]Тәлаг сурәси, ајә.3; Һиҹр сурәси, ајә.21; Гәмәр сурәси, ајә.49.

[3]Әраф сурәси, 54; Бәгәрә сурәси, 284; Һәдид сурәси, 5; Ниса сурәси, 80; Али Имран сурәси, 26; Таһа сурәси, 50; Бәгәрә сурәси, 255; Јунус сурәси, 3.

[4] Мөмин сурәси, 78.

[5] Саффат сурәси,173; Муҹадилә сурәси, 21; Мөмин сурәси,53.

[6] Бәһаәддин Хүррәмшаһи, Гејби ҹаһан вә ҹаһани гејб, сәһ.45, 83.

[7] Шәһид Мүтәһһәри, Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахыш, Ҹамеи мудәррисин чапы, 1362-ҹи шәмси или, сәһ.189.

[8] Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.350.

[9] Фировнун Муса (әлејһиссалам) илә әһвалатында сеһрбазлар елә ки, өзләринин Мусанын (ә) әмәлинин мөҹүзә олдуғуну баша дүшүр өз аҹизликләринә етираф едирләр.

[10] Ајәтуллаһ Мәкарим Ширази, “Бөјүк рәһбәрләр вә ән бөјүк мәсулијјәтләр” сәһ.119-153.

[11] Әлламә Тәбатәбаи, Тәфсир Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.82.

[12] Шәһид Мүтәһһәри, Ислам дүнјаҝөрнүшүнә бахышына мүгәддимә, 1-7, сәһ.189; Шәһид Мүтәһһәри Гуранла танышлыг, ҹ.2; сәһ.235-дән сонра.

[13] Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.352.

[14] Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад,, сәһ.353; Гејби ҹаһан вә ҹаһан гејб, сәһ.45,46.

[15] Инсан Илаһи ҝөстәришләр јеринә јетирмәклә Аллаһ-таалаја јахынлашыр вә вилајәт мәгамына малик олур. О заман Аллаһын изни илә каинатда тәсир гојмаға гүдрәти олур.

[16] Ислам Пејғәмбәринин (с) мөҹүзәләриндән бири ајын бөлүнмәсидир.

[17]Әмирәл-мөминин Әли (әлејһиссалам) Нәһҹүл-бәлағәдә Гасиә хүтбәсиндә Пејғәмбәрин (с) ағаҹы бөлмәси мөҹүзәсини изаһ едир. Ислам Пејғәмбәринин (с) мөҹүзәләри һаггында Биһарул-Әнвара мүраҹиәт един; чап Компани, даш чапы, сәһ.105

[18] Гәсәс сурәси, 76-81

[19] Бәгәрә сурәси, 50.

[20] Шәмс сурәси, 11-15.

[21] Али Имран сурәси, 49.

[22] Бәшарәтул-Мустәфа, Нәҹәф чапы, сәһ.235; Әмали Сәдуг, мәҹлис 77, даш чапы, сәһ.307.

[23] Бу сөзүн мәнасы о дејил ки, хүсүси савадлы инсанлар ондан истифадә етмир. Мәсәлән, һәзрәт Мусанын (әлејһиссалам) әһвалатында сеһрбазлар хүсуси инсанлар идиләр вә һадисә онларын үзәриндә ҹәрјан тапды.

[24] Мирдамад, Гәбәсат, даш чапы, сәһ.321; Кәшфул-мурад фи тәҹридил-етигад, Ајәтулла Һәсәнзадәнин шәрһи, сәһ.597, 598; Нәһҹүл-бәлағә нәзәриндә камил инсан, Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амули, сәһ.8-21.

[25] Шијә енсклапедијасы, ҹ.2; сәһ.265; Исламын бөјүк енсиклапедијасы, ҹ.9; сәһ.363-366; Тәфсир Әл-Мизан, ҹ.1; сәһ.58-90; Ајәтуллаһ Һәсәнзадә Амулинин Кәшфул-Мурада һашијәси, сәһ.597-600.

[26] Һуд сурәси, 14; Јунис сурәси, 39.

[27] Ниса сурәси, 82; Зүмәр сурәси, 23.

[28] Һуд сурәси, 49; Јусиф сурәси, 102; Али Имран сурәси, 44; Мәрјәм сурәси, 34; Рум сурәси, 1-4; Фәтһ сурәси, 15; Әнбија сурәси, 97; Гәсәс сурәси, 85; Маидә сурәси, 67; Нур сурәси,55; Фәтһ суроәси, 27; Һиҹр сурәси, 329; Әнам сурәси, 65; Јунис сурәси, 47; .....

[29] Јунис сурәси, 16; ....

[30] Нәһл сурәси, 89; Әнам сурәси, 59; Ниса сурәси, 106; Фуссиләт сурәси, 42; Һәшр сурәси, 7; Һиҹр сурәси, 9;...

[31] Гуранын мөҹүзәләриндән; мөвзусу

[32] Бәгәрә сурәси, 23; Исра сурәси, 88.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • İdmanda əxlaqın yeri necədir?
    4432 Əməli əxlaq
    İslam dini həmişə kamil və dünyəvi din olaraqbir sağlam həyatın bütün hissələrini fikirləşir və dünya – axirət səadətinə qovuşan bütün uolları saymışdır. İslam nəzərində cismi sağlamlığın dəyəri heç kəsə gizli deyil. Təbii olaraq insanın sağlamlığında xeyirli olan idmanlar İslam dinində də təyid olunur. O şeylər ki ümumi əxlaqda var və ...
  • Kitab əlhindən olan qadınlarla müvəqqəti evlənməkdən ötrü də daimi müsəlman həyat yoldaşından icazə alınmalıdırmı?
    3344 Dində iştiraklıq
    Təqlid olunmalı müctehidlərdən sual haqqında aşağadakı cavabları ələ gətirdik. Diqqətinizi ona cəlb edirik: Ayətullah-üzma Xamneyi (Allah hifz etsin) “Fərz olunmuş sualın cavabında icazə vacib deyildir və icazə olmasa da əqd batil deyil. Yalnız, bir hal istisnadır ki, kişi ilə qadın arasında xüsusi qanunlar ...
  • İstimna ilə izdivacın fərqi nədir?
    14854 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi
    İstimna insanın cinsi ehtiyaclarını gerçək və həqiqi şəkildə təmin etmir; o, aldadıcı və müvəqqəti bir təminedicidir. Yəni insanın şəhvət hissləri məninin xaric olması ilə təmin olunub aradan qalxmır, əksinə bu hisslərin kamil şəkildə təmin olunması eşq, insani duyğular, atifə, üns-məhəbbətlə yanaşı olmalıdır. Odur ki, bu əmələ qurşananlar öz daxillərini daim ...
  • Mən bir cavanam və çox istəyirdim bilim, həyatdan məqsəd nədr?
    3353 Hədis elmləri
    İslam təlim və göstərişlərində, son dərəcədə həyatdan məqsəd işarə olunmuşdur. Quran Kərim insan həyatından məqsəd Allaha bəndəlik və onun sayəsində dünya və axirətdə mənəvi kamal və səadətə yol olmasını bildirmişdir. Başqa cür desək insanın həyatı və yaranmasından məqsəd gözəl əməl sahibi olmaq müsabiqəsi kimi bildirmişdir. Rəvayətlərdə yaradılmışdan məqsədin bir çox ...
  • Ehtiyaca yetişməyə səbəb olan ən təsirli nəzr hansıdır?
    3537 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ehtiyacların yerinə yetirilmə yollarından biri xüsusi qaydaları olan nəzr etməkdir. O cümlədən nəzrdə siğə oxunmalıdır. Amma ərəbcə olması lazım deyil. Məsələn əgər desə ki, nəzr edirəm əgər xəstəm sağalsa Allaha xatir yüz tümən fəqirə verəcəm, onun nəzri düzgündür. Nəzrin şərtlərindən biri budur ki, nəzr edən mükəlləf, ağıllı və öz ...
  • “Rəbbin və mələklər səf-səf gələrlər” ayəsində “səf”in mənası nədir?
    3937 Təfsir
    Bu kəlmə və ondan alınan başqa kəlmələrdən digər ayələrdə də istifadə olunmuşdur.[1] Səf kəlməsinin mənası əşyaların düz xətt üzərinə olmasıdır. İnsanların və ya ağacların səflərə düzülməsi kimi.[2] Ayədəki “səffən” kəlməsi sintaktik təhlil baxımından məlaikələr üçün haldır. Məna nəzərindən isə Quran ...
  • İdman məqsədi ilə dans etməyin işkalı var?
    4053 Nizamlar hüquq və əhkam
    Sizin sualınızın araşdırmasında əziz mərcəyi təqlidlərin dəftərlərindən aşağıdakı cavablar alınmışdır: Həzrəti ayətullah- ul- üzma Xameyi (Allah izzətin artırsın)Rəqs etmək əgər şəhvəti təhrik etməyə səbəb olarsa, ya haram işə səbəb olarsa, ya fəsada gətirib çıxararsa və ya qadının qəsdən naməhrəm kişilər arasında olarsa. haramdır. Həzrəti ayətullah- ul- üzma ...
  • Aya Quranın hər bir ayəsinin dərman hökmü vardır?
    3268 Təfsir
    Allah Taala, müxtəlif ayələrdə Quranın möminlər üçün şəfa vəsiləsi olduğunu bildirmişdir.[1] Bir çox ayə və rəvayətlərdən və o cümlədən təfsirlərdən istifadə olunur ki, şəfadan məqsəd, çirkin əxlaqların məhv olunması və mənəviyyata doğru qədəm götürüb Allaha yaxın olmaqdır.[2] Amma bir ...
  • Aya qırx hədis əzbərləmək rəvayəti ki, Peyğəmbərdən (s) nəql olunmuşdur düzgündür? Qırx hədisin nə olduğunu açıqlayın.
    3988 Hədis elmləri
    Əziz İslam Peyğəmbəri məruf "Qırx hədis" rəvayətində ki, şiə mənbələrində[1] vəbəzi sünni mənbələrində[2] müxtəlif şəkillərdə qeyd olunmuşdur, qırx hədis əzbərləməyə çoxlu sifariş olunmuşdur, bu isabət kimi "Mənim ümmətimdən hər kəs qırx hədis, o hədislərdən ki, insanlar öz ...
  • Başqalarını söymək və təhqir etməyin hökmü nədir?
    5825 گناه و رذائل اخلاقی
    İslam müsəlmanların və xüsusilə, möminərin abır-həyalarını həmişə yüksək səviyyədə qorumağı tapşırır. İmam Kazimdən (əleyhissalam)nəql olunur ki, bir gün Məkkədə Kəbə evinin qarşısında durub Kəbəyə belə xitab edir: “Ey Kəbə! Sənin haqqın nə qədər böyükdür. Amma, Allaha and olsun ki, möminin haqqı sənin haqqından üstündür.”[1]

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    111963 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    85300 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    64178 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    47375 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    35018 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    34514 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    24370 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    23687 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    23500 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    21713 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...