Ətraflı axtarış
Baxanların
7850
İnternetə qoyma tarixi: 2013/12/25
Sualın xülasəsi
Aya İslam peyğəmbəri (s) və imamlar dövründə Azərbaycan adı və məntəqəsi olmuşdur ki, İmam zamanınm zühuru vaxtında Azərbaycanda olan hadisələr barədə rəvyətlər var?
Sual
İmam Cəfəri Sadiq(ə.s) buyurub.. İmam Zaman ağanın(ə) zühuru ərəfəsində Azərbaycandan bir dəstə olar.. Onlara Qara Köynəklilər deyərlər, Qara Bayraqlıla deyərlər.. Onlar İmam Rza(e)ı ziyarət etdikdən sonra Kəbədə İmamın(ə) dəstəsinə qoşularlar. Qeybəti Numani səh 170 İmam Sadiq (e)-dan bele neql olunur: "Azerbaycan bizim üçün hökmen lazımdır. Heç bir şey onun qarşısında müqavimet göstere bilmeyecekdir. Bizim inqilabçımız qiyam eden zaman hetta qarın üzerinde sürüne- sürüne getmekle olsa bele, ona doğru telesin". (Qeybeti Numani, seh 70) "Azerbaycan Yer küresinin Cennetidir." Hz.Muhammed (s) bu kimi hedislerin menbeleri metnleri ve ravileri sehih sayila bilermi?halbuki o vaxt azerbaycan adi yox idi
Qısa cavab
O dövürdə Azərbaycan adı və məntəqəsi olmuşdur; əlbətdə o cür deyil ki, yalnız bu cür rəvayətlərdə işarə olunsun, bəlkə digər rəvayətlərdə və müxtəlif  mövzularda «Azərbaycan» adı münasibətiylə qeyd olunmuşdur. Dünya coğrafiya və tariximənbələrinə müraciət etsək məlum olur ki, bu ad tarixi bir addır ki, İran Azərbaycanına şamil olur; O cümlədən Ərdəbil barəsində ki, Azərbaycan məntəqələrindəndir, deyilənlərə əsasən Ərdəbil Azərbaycanın ən məşhur şəhərlərindən və islamdan əvvəl onun mərkəzi olmuşdur.
 
Ətreaflı cavab
İbni Əbi Zeynəb Məhəmməd ibni İbrahim Nomaninin (vəfat 360 qəməri)   «Əl- qeybət» kitabında və digər hədis kitablarında aparılan təhqiq nəticəsində birinc və ikinci hədis, sualda qeyd olunduğu kimi deyil, bəlkə o rəvayətlər ki, imam Zamanın (əc) zühuru zamanı baş verecekdir, nəql olunmuşdur, ibarətdirlər:
  1. İmam Sadiq (ə) atasından nəql edir: «Azərbaycanda bir od yanmağa başlayar ki, heç bir şey onun qarısında müqavimət gpstərə bilməz, bu zaman evinizdən çıxmayın, o cür ki, biz evimizdən çıxmadıqsiz də evinizdən çıxmayın ( yəni sakit olun muxalif və ya həmrəy olmayın və o zaman ki, bizim tərəfimizdən bir kəs hərəkət etdi və öz fəaliyyətinə başladı ona tərəf tələsin (hər cür ki, mümkündür) iməkləyərək olsa belə. And olsun Allaha! Guya onu indi rükn və məqam arasında görürəm ki, təzə rəhbərliyiylə camaatdan beyət alır, bu bir işdir ki, ərəblər üçün çətin olar. Vay olsun zülmkar ərəblərin şərrindən ki, yaxındadır.[1] »
  2. O cümlədən Abdullah ibni Zümrə, Kəbul Əhbardan nəql edir ki, o dedi: «Abbasi övladlarıyla Erməni və Azərbaycan cavanları arasında müharibə olar elə bir müharibə ki, minlərlə insan öldürülər, hər bir döyüşçü bəzənmiş bir qılınc ələ götürüb qara bayraqlar ucaldarlar; o bir müharibədir ki, qırmızı ölüm və tauna bələnmiş çox qorxulu bir müharibədir.[2]» 
Bu hədislərin sənədlərinin düzgün olub olmadığını nəzərə almadan[3], onların mətni barədə bir neçə nöqtəyə diqqət etmək lazımdır:
Bir: O dövürdə Azərbaycan adı və məntəqəsi olmuşdur; əlbətdə o cür deyil ki, yalnız bu cür rəvayətlərdə işarə olunsun, bəlkə digər rəvayətlərdə və müxtəlif  mövzularda «Azərbaycan» adı münasibətiylə qeyd olunmuşdur. Dünya coğrafiya və tariximənbələrinə müraciət etsək məlum olur ki, bu ad tarixi bir addır ki, İran Azərbaycanına şamil olur[4]; O cümlədən Ərdəbil barəsində ki, Azərbaycan məntəqələrindəndir, deyilənlərə əsasən Ərdəbil Azərbaycanın ən məşhur şəhərlərindən və islamdan əvvəl onun mərkəzi olmuşdur[5].
İbni FəqihHəmədani deyir: Azərbaycan (adı) Azər ibni İran ibni Əsvəd ibni Sam ibni Nuh (olmuşdur) və deyirlər: Azərbad ibni Biyurasb. O məntəqəni Müğeyrə ibni Şöbə, hicri qəməri ilinin 22- ci ili iş üçün genişləndirmiş (ələ keçirib) və xəraca qoymuçdur. Vaqid mənə xəbər verdi ki, Ərəblərin Azərbaycana üz tutduğu üçün, onlarında köçəriləri Misir və Şamdan geri qayıtdılar. Hər tayfa, imkanları çatan hər bir yeri ələ keçirdilər, odur ki, Azərbaycan camaatı onlar üçün əkinçilik etdilər... Azərbaycanın sərhədi Bərdəe (Bərdə) sərhədindən Zəncan sərhədinə kimidir və Bərkəri, Səlmas, Muğan, Xoy, Vərcan, Beyləqan, Mərağə, Neyriz və Təbriz onun şəhərləridir[6].
Lakin hazırda olan Azərbaycan ölkəsi və ya Qafqaz Azərbaycan məntəqəsi o zamanlar Ərran[7] ya Aran[8] adlanırdı. Aranın əhatəsi müxtəlif dövrlərdə bir- birindən fərqli olmuşdur. Aranın əhatəsi barəsində müxtəlif nəzəriyyələr vardır.
Bu cür vəsf, indiki Azərbaycan məntəqəsiniəhatə etmişdir. Əlbətdə qədim Azərbaycan məntəqəsi ki, bütövlükdə İranındaxilində olmuşdur və indiki Azərbaycanın bəzi məntəqələrinə şamil olur; sonralar irandan ayrılmışdır.
İki: Birinci rəvayətdə mümkündür «Azərbaycanda bir atəş şölələnər ki,  heç bir şey onun qarşısında müqavimət göstərə bilməz» cümləsindən bu cür istifadə olunsun ki, Azərbaycanda hidayəti bir hərəkat başlasın və ondan sonra gözləmək lazımdır onun nişanələrinin yaxınlaşmasını və baş verməsini.
Başqa cür desək, bu rəvayət ümumi olaraq şiyələrə göstəriş verir ki, səbrli olsunlar və imamın zühurunu gözləsinlər: Allahın əmrinə qarşı düşünsünlər və tələsməsinlər[9].
Üç: Üçüncü rəvayətin əsası bundan ibarətdir: Allahın rəsulu buyurur: Hər kəs [10]«فَسُبْحانَ اللَّهِ‏ حِینَ تُمْسُونَ...»- ayəsindən [11]«...وَ کَذلِکَ تُخْرَجُونَ»- ə kimi oxusa Savalan dağına yağan qarın dənələri qədər savab əldə edər. Deyildi ey Allahın rəsulu! Savalan nədir? Buyurdu: «Azərbaycan və Erməni torpaqlarından bir məntəqədir ki, behiştdən bir çeşməsi və peyğəmbərlərin birinin qəbri ondadır[12].
Əllamə Məclisi nəql edir: «Əbu Hamid Əndolosi deyir: Bu dağın üstündə böyük bir çeşmə var baxmayaraq hündürdu lakin bu dağ suyu soyuq qardan və baldan şirin və dadlı, o dağdan isti su qaynayar bir həddə ki, yumurtanı bişirər və insanlar öz sağlamlığı üçün ona üz tutarlar. Bu dağın ətəyində çoxlu ağaclar və çəmənliklər vardır...[13]«
İndiki dövürdə coğrafi və tarixi mənbələrə nəzər saldıqda[14], bu Savalan dağı və çeşmə (Səreyn isti suyu) Ərdəbildədir.
 

[1] - İbni Əbi Zeynəb Məhəmməd ibni İbrahim Nomani, Əl- qeybət, təhqiq: Qəffari, Əliəkbər, səh 194, nəşre Səduq, Tehran, birinci çap,1397 qəməri.
«حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ ابْنُ عُقْدَةَ الْکُوفِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ یُوسُفَ بْنِ یَعْقُوبَ الْجُعْفِیُّ أَبُو الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِیلُ بْنُ مِهْرَانَ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَةَ عَنْ أَبِیهِ وَ وُهَیْبِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّهُ قَالَ لِی أَبِی(ع) لَا بُدَّ لِنَارٍ مِنْ آذَرْبِیجَانَ لَا یَقُومُ لَهَا شَیْ‏ءٌ وَ إِذَا کَانَ ذَلِکَ فَکُونُوا أَحْلَاسَ بُیُوتِکُمْ وَ أَلْبِدُوا مَا أَلْبَدْنَا فَإِذَا تَحَرَّکَ مُتَحَرِّکُنَا فَاسْعَوْا إِلَیْهِ وَ لَوْ حَبْواً وَ اللَّهِ لَکَأَنِّی أَنْظُرُ إِلَیْهِ بَیْنَ الرُّکْنِ وَ الْمَقَامِ یُبَایِعُ النَّاسَ عَلَى کِتَابٍ جَدِیدٍ عَلَى الْعَرَبِ شَدِیدٌ وَ قَالَ وَیْلٌ لِطُغَاةِ الْعَرَبِ مِنْ شَرٍّ قَدِ اقْتَرَبَ»
[2] - Əl- qeybət, səh 145- 147.
«أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِیدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدِّینَوَرِیُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ الْحَسَنِ الْکُوفِیُّ قَالَ حَدَّثْتَنَا عَمِیرَةُ بِنْتُ أَوْسٍ قَالَتْ حَدَّثَنِی ‏ جَدِّی الْحُصَیْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ ضَمْرَةَ عَنْ کَعْبِ الْأَحْبَارِ أَنَّهُ قَال‏... وَ حَرْبِ وُلْدِ الْعَبَّاسِ مَعَ فِتْیَانٍ أَرْمِینِیَّةٍ وَ آذَرْبِیجَانَ تِلْکَ حَرْبٌ یُقْتَلُ فِیهَا أُلُوفٌ وَ أُلُوفٌ کُلٌّ یَقْبِضُ عَلَى سَیْفٍ مُحَلَّى تَخْفِقُ عَلَیْهِ رَایَاتٌ سُودٌ تِلْکَ حَرْبٌ یَشُوبُهَا الْمَوْتُ الْأَحْمَرُ وَ الطَّاعُونُ الْأَغْبَرُ»
[3] - Çünkü bu hədislrin ravilərinin bəziləri ya zəifdirlər, Kəbul Əhbar kimi; ikinci rəvayətdə, və ya məchuldurlar (şəxsiyyətləri naməlum şəxs) Əhməd ibni Yusifibni Yəqub Cofi kimi birinc rəvayətd.
[4]- Bax: Yəqubi, Əhməd ibni İshaq, Əl- buldan, Təhqiq: Zənavi Məhəmməd Əmin, səh 78- 81, Darul- kutub əl-elmiyyə, Beyrut, birinci çap,1422 q. İbni Fəqih, Əhməd ibni Məhəmməd, Əl- buldan, Təhqiq: Əl- hadi, Yusif, səh 581- 582, Aləmul- kutub, Beyrut, birinci çap, 1416 q.  
[5] - Yaqut Həməvi, Şahabuddin Əbu Əbdullah, Möcəmul –buldan, cild 1, səh145, Dar Sadir, Beyrut, ikinci çap, 1995.
[6]- Ibni Fəqih, Əhməd ibni Məhəmməd, Əl- buldan, səh 581- 582, tərcümə, Müxtəsərul- buldan, Həkəmi, Məhəmmədrza, səh 126 və 128, Bunyade fərhənge İran, Tehran, birinci çap, 1379 şəmsi.
[7] - Möcəmul- buldan, cild 1, səh 136, Qəzvini, Zəkəriya ibni Məhəmməd, Asarul- bilad və əxbarul- ibad, səh 493, Dare Sader, Beyrut, birinci çap, 1998.
[8] - Kəsravi, Əhməd, Tarixe hicdəh saleye Azərbaycan: Bazmandeye məşruteye İran, səh 873, Əmirkəbir nəşriyyatı, Tehran, on üçüncü çap, 1384 şəmsi.
[9] - Nomani bu rəvayəti bu cür nəql edir:
Səh, 194.   Qeybət,  Əl-
«ما روی فیما أمر به الشیعة من الصبر و الکف و الانتظار للفرج و ترک الاستعجال بأمر الله و تدبیره‏»
[10] - Rum 17.
[11] - Rum 19.
[12] - Məclisi, Məhəmməd Baqir, Biharul- ənvar, cild 57, səh 122, Daru ehyaut- turas əl- ərəbi, Beyrut, ikinci çap, 1403 q. Əlbətdə Biharul- ənvarda (Səbəlan) əvəzinə (seylan) yazmışdır ki, səh olduğu bildirilir. Çünkü bu rəvayətin şərhində Əllamə özü Səbəlan yazır, bunlardan əlavə rəvayətin özündə Azərbaycanın adı qeyd olmuşdur ki, Savalan dağı ondadır.
[13] - Həmin.
[14] - Yəqubi, Əhməd ibni İshaq, Əl- buldan, səh 78- 79; İbni Huqəl Nəsəbi, Əbul Qasim Məhəmməd ibni Huqəl, Surətul- ərz, cild 2, səh 333, Dare- sədr, Efest Leyden, Beyrut, 1938; Bəkri Andolosi, Abdullah ibni Əbdul Əziz, Möcəmu ma istəzəmə min smail- bilad vəl- məvaze, cild 1, səh 137, Aləmul kitab, Beyrut, üçüncü çap, 1403 q, Qubadyani Mərvəzi, Nasir Xosrov, Səfərnameye Nasir Xosrov, səh 193, intişarate Zəvvar, Tehran, birinci çap, 1381 şəmsi.
Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    100113 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    76009 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    55001 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    36308 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    28217 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    21437 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    20514 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    19032 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    18955 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    17128 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...

Əlaqəlilər