Ətraflı axtarış
Baxanların
3559
İnternetə qoyma tarixi: 2011/05/05
Sualın xülasəsi
Allah- Taalanın şəxsiyyəti varmı?
Sual
Allah taalanın şəxsiyyəti varmı? Bu mənim nəzərimə belədir ki, Allah taalanın şəxsiyyəti yoxdur. Amma əgər ona bir şəxs kimi baxmasaq necə ondan bağışlanmaq diləyə bilərik? Ya ondan elm tələb edə bilərik?
Qısa cavab

İslam dini xristianlığın əksinə olaraq Allah taalanı insan kimi təsəvvür etmir və etməyi də qadağan edir. Həmçinin Allah taalanı insan formasında (qiyafəsində) deyil, əksinə bənzəri olmayan nəhsayətsiz (sonsuz) vücud olaraq tanıtdırır. Bu cəhətdən də Allah taala insanla müqayisə olunmur; insanda olan sifətlərin heç biri onda axtarılmır və ya insanda olan sifətlərin heç biri onda müqayisə olunmur. Çünki, Allah taalanın təşəxxösü (varlığı) onun nəhayətsiz olmağı deməkdir. Allahın özünə olan elmi də bu qəbildəndir. Insanların etdikləri ibadətin Allahın şəxsiyyətinin nəhayətsiz olmasını da məhdudlaşdırmır.

Ətreaflı cavab

Sualı verən şəxsin bəyanından belə aydın olur ki, O, xristianlıq inancına əsasən bu sualı vermişdir. Çünki, xristianlıq təlimləri Allahı "God" yəni Allah, "Personal" yəni şəxsiyyət kimi qələmə vermişdir. Bu dində Allah taala insan qiyafəsində tanıtdırılmışdır. Bu səbəbdən də təşəxxös sözünü Allaha qiyafə və ya şəxsiyyət ünvanında bəyan etmişdir. Həmçinin bunu da başa düşə bilməmişdir ki, necə olur ki, Allahın təşəxxösü olur, amma bu onu məhdudlaşdırmır?

İslam dini sxolostikası baxımından Allah taalanın təşəxxösü vardır. Amma bu onu nə insan qiyafəsinə salmır nə də onun məhdudlaşmasına səbəb olur. Əsinə Onun vücudu müstəqil və bənzərsizdir.

Əgər Allaha taala insanla müqayisə olunarsa bu halda analoqlu nəticələr almaq mümkün olar. Amma bir halda ki, Allah eşidəndir, görəndir, hiss edəndir və bu kimi sifətlərin insanda da olmağına baxmayaraq insandan kamil surətdə fərqlənir. Ən azından insan bu sifətlərə vasitə ilə yiyələnir. Yəni gözlə görür, qualqla eşidir. Bir halda ki, Allah taala vasitəsiz və nəhayətsiz görür və eşidir.

Bu səbəbdən də deyə bilərik ki, Allahın təşəxxösü məhdud deyil və onun təşəxxösü elə nəhayətsiz olmağı deməkdir.[1]

Allahın özünə olan elmi də onun zatının nəhayətsizliyindən xəbər verir.

İnsanın dualarının da Allah dərgahında qəbul olunması üçün Allah taalanın məhdud olmasına ehtiyac yoxdur. İnsan nə qədər də Allah barəsində elmə yiyələnsə, yenə də onun dərkində acizdir. Çünki, məhdud olan naməhdud bir şeyi təsvir edə bilməz.[2] Amma özü başa düşdüyü qədər onu tanıya və ibadət edə bilər.[3]

mərufun inde kulli cahil”[4] Yəni Allah taala olduqca aşkardır. Amma yaranmişlar onu tanımaqda acizdirlər. Allah taala nəhayəti olmayan dəryadır və yaranmışlar öz qabiliyyətlərinə uyğun bu dəryadan istifadə edə bilirlər.

Ayrı bir tərəfdən isə bütün yaranmışlar ondan ehtiyaclı olduqları üçün öz niyaz əllərini ona tərəf uzatmışdılar.[5]

Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: “İlahi mən səni lazım qədər tanıya bilmədim”[6] “İlahi mən sənə layiqincə ibadət edə bilmədim”[7]

Çünki, ona layiqincə ibadət etmək üçün onu layiqincə tanımaq lazımdır, bu da mümkün deyildir. Çünki, yaranmışlar məhduddırlar. Məhdud və sonu olan varlıq sonsuz varlığı necə tanıya bilər?

Baxmayaraq ki, Allah taalanın mahiyyəti yoxdur və onu nam- nişanla təsəvvür etmək mümkün deyildir. Amma təcəlla məqamında onu anmaq mümkündür. Çünki, O, təcəlla və zühur məqamında adlara və sifətlərə bölünür.[8] İnsanlar da öz zəka və elm mərtəbələrnə əsasən onu qavrayır və dərk edərək ibadət edirlər. Deməli təşəxxösün ibadətdə heç bir aidiyyatı yoxdur və təşəxxös də deyəndə İlahinin nəhayətsiz olması nəzərdə tutulur.



[1] - Bax Əllamə təbatəbai, nəhayətul hikmət, şərhi Məhəmməd Mehdi Mömin, cild 1, səh 159

[2] - Cavadi Amoli, Əbdullah, təhrir- təmhid kitabı səh 18

[3] - Yenədə ora səh 19

[4] - Şeyx Səduq, Tovhid, bab tovhid və nəfy təşbih hədis – 15

[5] - Təhrir təmhid, Cavad Amoli səh 21, fatir surəsi ayə 15

«"یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید"»

[6] - Miratul Uqul cild 8, s 146.

[7] - Yenədə ora

[8] - Bax: təmhidul qəvaid, səh 62-64 

Həkim Səbzvari Əsfarın traktatında buyurur:

«أن للحق تعالى بعد تجلیه الذاتی على ذاته بذاته تجلیا على أسمائه و صفاته و لوازمها و تجلیا على ذوات الأشیاء. أما الأول فکما أن له مقاما أحدیا و هو مرتبة نفس الذات و الهویة المطلقة کذلک له مقام واحدی و هو مرتبة الذات المستجمعة لجمیع الأسماء الحسنى و الصفات العلیا مستتبعة للأعیان الثابتة للماهیات الممکنة بحیث لو جاز إطلاق الماهیة على تلک المعانی المعقولة أعنی مفاهیم الأسماء و الصفات لکانت الأعیان لوازم الماهیات و هی فی هذه المرتبة لا مجعولة بلا مجعولیة الذات موجودة بوجود الذات لا بوجود آخر أما تجلی الثانی فهو تجلیه فی مرتبة کن على ذوات الأشیاء و هذا لتجلی یسمى بالفیض المقدس کما أن الأول و هو تجلیه فی أسمائه و صفاته یسمى بالفیض الأقدس و هذا هو الرحمة الصفتیة التی وسعت شیئیة مفاهیم الصفات کما أن الفیض المقدس هو الرحمة الفعلیة التی وسعت شیئیة الماهیات»

Əsfar, cild 8, səh 3

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    114105 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    87001 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    65950 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    49545 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    38736 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    36240 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    25078 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    24390 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    24068 Təzə kəlam
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    22121 Qədim kəlam
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...