Ətraflı axtarış
Baxanların
3249
İnternetə qoyma tarixi: 2011/05/05
Sualın xülasəsi
Allah- Taalanın şəxsiyyəti varmı?
Sual
Allah taalanın şəxsiyyəti varmı? Bu mənim nəzərimə belədir ki, Allah taalanın şəxsiyyəti yoxdur. Amma əgər ona bir şəxs kimi baxmasaq necə ondan bağışlanmaq diləyə bilərik? Ya ondan elm tələb edə bilərik?
Qısa cavab

İslam dini xristianlığın əksinə olaraq Allah taalanı insan kimi təsəvvür etmir və etməyi də qadağan edir. Həmçinin Allah taalanı insan formasında (qiyafəsində) deyil, əksinə bənzəri olmayan nəhsayətsiz (sonsuz) vücud olaraq tanıtdırır. Bu cəhətdən də Allah taala insanla müqayisə olunmur; insanda olan sifətlərin heç biri onda axtarılmır və ya insanda olan sifətlərin heç biri onda müqayisə olunmur. Çünki, Allah taalanın təşəxxösü (varlığı) onun nəhayətsiz olmağı deməkdir. Allahın özünə olan elmi də bu qəbildəndir. Insanların etdikləri ibadətin Allahın şəxsiyyətinin nəhayətsiz olmasını da məhdudlaşdırmır.

Ətreaflı cavab

Sualı verən şəxsin bəyanından belə aydın olur ki, O, xristianlıq inancına əsasən bu sualı vermişdir. Çünki, xristianlıq təlimləri Allahı "God" yəni Allah, "Personal" yəni şəxsiyyət kimi qələmə vermişdir. Bu dində Allah taala insan qiyafəsində tanıtdırılmışdır. Bu səbəbdən də təşəxxös sözünü Allaha qiyafə və ya şəxsiyyət ünvanında bəyan etmişdir. Həmçinin bunu da başa düşə bilməmişdir ki, necə olur ki, Allahın təşəxxösü olur, amma bu onu məhdudlaşdırmır?

İslam dini sxolostikası baxımından Allah taalanın təşəxxösü vardır. Amma bu onu nə insan qiyafəsinə salmır nə də onun məhdudlaşmasına səbəb olur. Əsinə Onun vücudu müstəqil və bənzərsizdir.

Əgər Allaha taala insanla müqayisə olunarsa bu halda analoqlu nəticələr almaq mümkün olar. Amma bir halda ki, Allah eşidəndir, görəndir, hiss edəndir və bu kimi sifətlərin insanda da olmağına baxmayaraq insandan kamil surətdə fərqlənir. Ən azından insan bu sifətlərə vasitə ilə yiyələnir. Yəni gözlə görür, qualqla eşidir. Bir halda ki, Allah taala vasitəsiz və nəhayətsiz görür və eşidir.

Bu səbəbdən də deyə bilərik ki, Allahın təşəxxösü məhdud deyil və onun təşəxxösü elə nəhayətsiz olmağı deməkdir.[1]

Allahın özünə olan elmi də onun zatının nəhayətsizliyindən xəbər verir.

İnsanın dualarının da Allah dərgahında qəbul olunması üçün Allah taalanın məhdud olmasına ehtiyac yoxdur. İnsan nə qədər də Allah barəsində elmə yiyələnsə, yenə də onun dərkində acizdir. Çünki, məhdud olan naməhdud bir şeyi təsvir edə bilməz.[2] Amma özü başa düşdüyü qədər onu tanıya və ibadət edə bilər.[3]

mərufun inde kulli cahil”[4] Yəni Allah taala olduqca aşkardır. Amma yaranmişlar onu tanımaqda acizdirlər. Allah taala nəhayəti olmayan dəryadır və yaranmışlar öz qabiliyyətlərinə uyğun bu dəryadan istifadə edə bilirlər.

Ayrı bir tərəfdən isə bütün yaranmışlar ondan ehtiyaclı olduqları üçün öz niyaz əllərini ona tərəf uzatmışdılar.[5]

Peyğəmbər (s) buyurmuşdur: “İlahi mən səni lazım qədər tanıya bilmədim”[6] “İlahi mən sənə layiqincə ibadət edə bilmədim”[7]

Çünki, ona layiqincə ibadət etmək üçün onu layiqincə tanımaq lazımdır, bu da mümkün deyildir. Çünki, yaranmışlar məhduddırlar. Məhdud və sonu olan varlıq sonsuz varlığı necə tanıya bilər?

Baxmayaraq ki, Allah taalanın mahiyyəti yoxdur və onu nam- nişanla təsəvvür etmək mümkün deyildir. Amma təcəlla məqamında onu anmaq mümkündür. Çünki, O, təcəlla və zühur məqamında adlara və sifətlərə bölünür.[8] İnsanlar da öz zəka və elm mərtəbələrnə əsasən onu qavrayır və dərk edərək ibadət edirlər. Deməli təşəxxösün ibadətdə heç bir aidiyyatı yoxdur və təşəxxös də deyəndə İlahinin nəhayətsiz olması nəzərdə tutulur.



[1] - Bax Əllamə təbatəbai, nəhayətul hikmət, şərhi Məhəmməd Mehdi Mömin, cild 1, səh 159

[2] - Cavadi Amoli, Əbdullah, təhrir- təmhid kitabı səh 18

[3] - Yenədə ora səh 19

[4] - Şeyx Səduq, Tovhid, bab tovhid və nəfy təşbih hədis – 15

[5] - Təhrir təmhid, Cavad Amoli səh 21, fatir surəsi ayə 15

«"یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید"»

[6] - Miratul Uqul cild 8, s 146.

[7] - Yenədə ora

[8] - Bax: təmhidul qəvaid, səh 62-64 

Həkim Səbzvari Əsfarın traktatında buyurur:

«أن للحق تعالى بعد تجلیه الذاتی على ذاته بذاته تجلیا على أسمائه و صفاته و لوازمها و تجلیا على ذوات الأشیاء. أما الأول فکما أن له مقاما أحدیا و هو مرتبة نفس الذات و الهویة المطلقة کذلک له مقام واحدی و هو مرتبة الذات المستجمعة لجمیع الأسماء الحسنى و الصفات العلیا مستتبعة للأعیان الثابتة للماهیات الممکنة بحیث لو جاز إطلاق الماهیة على تلک المعانی المعقولة أعنی مفاهیم الأسماء و الصفات لکانت الأعیان لوازم الماهیات و هی فی هذه المرتبة لا مجعولة بلا مجعولیة الذات موجودة بوجود الذات لا بوجود آخر أما تجلی الثانی فهو تجلیه فی مرتبة کن على ذوات الأشیاء و هذا لتجلی یسمى بالفیض المقدس کما أن الأول و هو تجلیه فی أسمائه و صفاته یسمى بالفیض الأقدس و هذا هو الرحمة الصفتیة التی وسعت شیئیة مفاهیم الصفات کما أن الفیض المقدس هو الرحمة الفعلیة التی وسعت شیئیة الماهیات»

Əsfar, cild 8, səh 3

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Xal qoymaq haramdır?
    3332 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/02/09
    Həzrət Ayətullah Məhdi Hadəvi Tehraninin (damət bərəkatuh) cavabı belədir: Əgər bədən üçün zərəri olmaya, onun şəkilləri qəbahətli (eyibli) olmaya və xal qoyan şəxsin şəxsiyyətinin süstlüyünə səbəb olmaya, maneəsi yoxdur. Bu sualın ətraflı cavabı yoxdur. ...
  • вилајәти фәгиһдән мәгсәд нәдир?
    3372 Təzə kəlam 2009/11/10
    Әрәб дилиндә “вәли” сөзүндә үч мәна вар: 1)дост, 2) достлуг,3) көмәкчи. Вилајәт сөзүнә исә бу үч мәнадан әлавә даһа ики мәна вар: 1.Сәлтәнәт вә гүдрәт, 2. Һөкумәт вә рәһбәрлик.Фигһ термининдә “вилајәт” сөзү ики мәнада ишләнир:
  • Qeyri-müsəlmandan bir şey oğurlamaq caizdirmi?
    2984 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/17
    Mərcəyi-təqlidlərin dəftərxanalarından aşağıdakı cavablar gəlmişdir: “Qeyri-İslam ölkələrində yaşayan qeyri-müsəlmanların mal-dövlətini qəsb edib onlara sahib çıxmaq əgər müsəlmanlarla müharibə şəraitində olmasalar, caiz deyildir və əgər müsəlmanlarla müharibə şəraitində olsalar, yaxşı olar ki, müsəlmanlar belə işi görməsinlər.”[1] Həzrət Ayətullah ...
  • Һансы үстүнлүјә ҝөрә Аллаһ-таала Һәзрәт Сүлејмана (әлејһиссалам) һөкумәт вә әзәмәтли мүлк әта етмишдир?
    4654 Qədim kəlam 2010/09/29
    Илаһи пејғәмбәрләрин ҝөндәрилмәсиндән һәдәф дүзҝүн јашајыш вә хошбәхтлик јолуну, илаһи ҝөстәришләри инсанлара чатдырмагдыр. Амма бәзи дини мәсәләләр вар ки, о ҹүмләдән, игтисади ислам ганунлары, ҹиһад вә с... һаким гүдрәт олмадан оналары иҹра етмәк мүмкүн дејил. Белә олан һалда әҝәр ҹәмијјәтин идарә едәнләри пејғәмбәрләрин ҝөстәришләринә табе олмасалар, ...
  • İnternet aləmində dinin təsviri necə olacaq?
    3170 Təzə kəlam 2012/10/04
    Həyat başlayandan indiyədək, həqiqətləri tanıyıb, onu digərlərinə tanıtdırmaq yolunda olub və insanlar üçün yalnız həqiqəti gətirmələrini öhdələrinə aldıqlarını elan edən şəxslər olublar.[1] İlahi dinlər onların səylərinin nəticəsi olan Peyğəmbərlər, bu dəstədəndirlər. Haqqın İslam dinində nə qədər əhəmiyyətli olduğunu anlamaq üçün, Quran və ...
  • İslam və Məsihiyyət yolunda olan dialoqlarda hansı problemlər var?
    3395 Təzə kəlam 2011/07/02
    Esta pregunta no tiene una respuesta breve. Pincha en respuesta detallada. ...
  • Ölü amma, hələ də dəfn olunmayan insanın qəbr sıxıntısı varmı? Ondan sual-cavab olunmur?
    2887 Qədim kəlam 2014/05/20
    Rəvayətlərin əksəriyytəində qəbr sözündən məqsəd bərzəx aləmidir. Qəbr sxıntısı, sorğu-sual, Nəkir və Münkirin cavabı, birinci qəbr gecəsindən insanın bu aləmdən Bərzəx aləminə köçməsi nəzərdə tutulur. Nəticədə, insanın dünyadan köçdüyü birinci gecəsi Bərzəx aləminin (qəbr) birinci günüdür. İnsanın bütün çətinlikləri. Sorğu-sual, əzab və sıxıntı və sair..birinci qəbr gecəsinə ...
  • : Hansı suri bu mətləbi açıqlayır ki, bizim elmimiz dəniz suyunun bir damcısından da kiçik və azdır?
    2994 Təfsir 2012/03/11
    O mövzu ki, sualda ona işarə olunmuşdur, Quranın bəzi surələrində ona işarə olunmuşdur ki, əgər dənizlər mürəkkəb olsa, Allahın elmini yazmaq üçün, Allahın elmini yazıb qurtarmamışdan əvvəl qurtaracaqdır. Allah Taala Quranda buyurur: Sizə elm verilmişdir, yalnız az bir miqdarda. Əlbəttə Əhli- beytin (ə) bəzi sözlərində bu ayənin ...
  • Habil və Qabil kim ilə evlənmişdi?
    12892 Təfsir 2011/05/17
    Tarix və rəvayət mənbələrinə əsasən, hazırkı insan nəsli nə Habildən, nə də Qabildən davam etməmişdir. Əksinə, həzrət Adəmin Şeys (Hibətullah) kimi digər övladlarından davam etmişdir. İslam alimləri arasında Adəm (əleyhis-salam)-ın övladlarının kim ilə evlənməsi ilə əlaqədar iki nəzəriyyə mövcuddur və hər bir dəstə ...
  • Bidət nədir və İslamda onun meyarı nədir?
    7496 Qədim kəlam 2012/07/22
    Lüğətdə “bidət” yeni iş və misli görünməmiş bir şey mənasınadır. Termində isə: “dində olmayan bir şeyi dinə daxil etmək”dir. Yəni həqiqətdə dinin və şəriətin bir hissəsi olmayan, eləcə də İslamın heç bir qayda-qanunları ilə uyğun olmayan şeyləri dinə daxil etməkdir. Buna görə də İslamın külli qada-qanunlarının yeni ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    107630 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    82072 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    59836 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    42866 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    32860 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    27045 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    22940 Əxlaq fəlsəfəsi 2012/03/11
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • islam sözünün mənası Ali- imran surəsinin 19- cu ayəsinə əsasən nədir?
    22912 Təzə kəlam 2010/12/07
    İslam sözü lüğətdə "Allahın" müqabilində kamil surətdə təslim olmaq" deməkdir. Yəni heç bir qeyd və şərt olmadan ilahi qanunlara tabe olmaq. Din deyəndə isə "bəşəriyyətin bütün hallarda (ictimai və fərdi) ilahi qanunlara əsaslanması və Allahla insanların rabitəsi" başa düşülür. Bu səbəbdəndə bütün əsrlərdə peyğəmbərləri qəbul etmək onların gətirdiyi dinə (qeyd- ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    21586 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Dünyanın ilk yaranmasını təşkil edən maddə nədir, Quran və hədislərin bu mövzuda nəzəri nədir?
    20884 Qədim kəlam 2011/02/15
    Təbiət şünas alimlərinin bu mövzuda olan dəqiq nəzəriyyələri budur ki, varlığın ilk maddəsini təşkil edən ünsürlar bunu isbat edir ki, əslində fəzada dağılmış "sedyom"- ların təşkil olmasıyla yaranmışdır. Bu maddə uzun zamanlardan təqribiylə 13 milyard il şiddətli partlayış nəticəsində, hissələr və qismətlərə bölünmüşdür, günəş, ulduzlar, göy (səma) yer və...özlərinə məxsus ...