Ətraflı axtarış
Baxanların
6714
İnternetə qoyma tarixi: 2011/09/04
Sualın xülasəsi
Allahın bəzi bəndələrini unutması anlamı nə mənadadir?
Sual
Bir çox ayələrə istinadən Allah-Taala dünya və axirətdə bəzi bəndələrini unudacaqdır. Görəsən Allah-Taalada da unutqanlıq mümkündürmü?
Qısa cavab

Allah-Taala Qurani-kərimdə dörd dəfə bəndələrin unutqanlığını özünə nisbət vermişdir. Beləki, bir ayədə deyilir: "Bugün onları unudacağıq necə ki, onlar belə bir günün gəlişini unutmuşdular". Bu və bu kimi ayələr Allahın axirətdə (hətta dünyada) bəzilərini unutmasının göstəricisidir. Sözügedən mənada unutqanlıq nə deməkdir? İslam mənbələrində mövcud əqli və vəhyani arqumentlər unutqanlığı (məxluqun halından xəbərdar olmamaq mənasında) Allahın pak və münəzzəh zatından uzaq bilirlər. Habelə, Allah-Taalanın öz kəlamında deyilib: "Yaradanın unutqan deyildir."

Məsumların (ə) kəlamlarından aydın olur ki, Allahın unutmağında məqsəd qəflət, elmsizlik, xəbərdar olmamaq deyil, çünki Allah tamam gizli və aşkar elmlərdən xəbərdardır. Bəlkə də Allahın unutmağında məqsəd ilahi rəhmətin onu haqq edənlərdən kəsilməsidir. Həzrət Əli (ə) buyurur: "Allahın unutmağı onları öz xeyrindən məhrum etməsidir." Deməli, ilahi kəlamlarda Allahın unutqanlığından, unutmasından söz gedirsə, bu bəndənin öz halına qoyulması, Allahın rəhmət əlinin başından götürülməsi mənasındadır ki, bu da bəndənin Allahı unutmasının, dünyaya məşğul olmasının nəticəsidir. Başqa ibarətlə desək, Allahın unutması ilahi yaradılış qanunları əsasında bəndənin Allahı və dini əmrləri unutmasının əks təsiridir.

Ətreaflı cavab

İbtida sualın çıxarışında istinad edilmiş ayələri bəyan edəcək, sonra əqli və nəqli (Quran və rəvayət) dəlillər əsasında məlum suala cavab verəcəyik. Qəsdimiz suala şərh vermək, sonda qaranlıq və paradoksal məqamları aradan qaldırmaqdır.

Qurani-kərimdə bir neçə ayə ilə qarşılaşırıq ki, sözügedən sualın (Allah bəzilərini unudacaq?) yaranmasına zəmin yaradır. Onlar aşağıdaklılardan ibarətdir:

1.         "Bugün onları unudacağıq necə ki, onlar belə bir günün gəlişini unutmuşdular."[1]

2.         "Və deyiləcək: "Bugün sizləri unudacağıq necə ki, sizlər bu günü görəcəyinizi unutmuşdunuz."[2]

3.         "Bizim nişanələrimizi görməməzliyə vurduğun kimi bugündə sən unudulacaqsan."[3]

4.         "Allahı unutdular və Allahda onları unutdu."[4]

Müşahidə etdiyimiz kimi yuxarıdakı ayələrdə bir qrup bəndənin Allah-Taala tərəfindən unudulması aşkar şəkildə qeyd olunmuşdur. İlk üç ayədə unutqanlığın məhşər günündə, dördüncü ayədə isə dünyada olması göstərilmişdir.

İndi ilk olaraq belə bir sual meydan gəlir ki, Allahda unutqanlıq var? Unutqanlıq (bir şeyin Allah yanında olmaması mənasında) sifətini Allaha nisbət vermək olarmı? İkincisi, əgər belədirsə, unutqanlığın keyfiyyəti, mahiyyəti haqqında nə demək olar? Unutqanlıq (bir şeyin Allah yanında olmaması mənasında) sifətini Allaha nisbət vermək olarmı?

İslam etiqadları, dini inanclar (əlbəttə sübutlar əsasında) bütün naqis (səlbiyyə) sifətləri, o cümlədən sözügedən mənada unutqanlığı Onun zatından uzaq, elm və kamal dərəcələrinə malik Allahı hər növ nöqdsanlardan pak bilirlər. Bu da etiqadi və ilahi mənbələrdə, əqli və fəlsəfi arqumentlərlə isbat olmuşdur ki, geniş şəkildə onları şərh etmək bəhsimizdən xaricdir.[5]

Qurani-kərimdə Allahı birbaşa bütün nöqsanlardan pak bilərək, buyurur: "Sənin yaradanın unutqan deyildir."[6] Başqa yerdə isə belə buyurur: "Mənim Rəbbim nə yoldan azan, nə də unudandır."[7]

Beləliklə, Quranın sözügedən ayələri Allahın unutqan olmamasına şəhadət verir. Belə bir sual yaranır ki, Allahın unutmağına dəlalət edən ayələr bəs hansı mənadadır?!

Məsumlarımızın (ə) rəvayətləri həmişə qaranlıq məqamlara aydınlıq gətirmiş, ilahi ayələri şərh və bəyan etmişdir. Burada da qaranlıq məqama aydınlıq gətirirlər. "Bugün onları unudacağıq..." ayəsinin təfsiri barəsində İmam Rzadan (ə) nəql olunan hədisdə deyilir: "Unudacağıq, yəni onları tərk edəcəyik, çünki onlar qiyaməti, bugün üçün hazırlığı tərk etmişdilər. Bizdə onları o gündə öz başlarına buraxacağıq."[8] Deməli, Allahın unutmasından məqsəd lütf və rəhmət nəzərini onların üstündən götürülməsidir.

Necə ki, həzrət Əlidə (ə) bu xüsusda buyurur: "Allahın unutmağı onları xeyirdən məhrum etməsidir."[9] Bu hikmətli üslub ədalət və unudanların məramı əsasındadır. Bəndələrin Allaha nisbəti, il boyu dərs oxumayan, dərslərə əhəmiyyət verməyən, təhsili, dərsi, məktəbi oyun meydançasına çevirən şagird kimidir. Müəllimdə belə bir şagirdi müşahidə edir və sonda onu öz halına qoyur. İmtahan günü yetişdikdə də ona kömək etməkdən, ona dəstək olmaqdan çəkinir.

Belə halda zəruri bir nöqtəyə diqqət etmək lazımdır ki, Allahın unutması və ya rəhmətini məlum bəndələrin üzərindən götürməsi, bəndələrin Onu unutmasına, dini ayinləri oyuncaq hesab etməsinə bağlıdır.[10] Yəni Allah-Taala unutmağın cəzasını unutmaqla ödəyir. Necə ki, unutqanlığın ziddi olan yada salmaq barəsində Allah-Taala buyurur: "Məni yada salın, məndə sizi yada salım."[11]

Deyilənlərə əsasən Allah-Taala Quranda unutqanlığı özünə nisbət vermiş və digər tərəfdən ağıl və Quranın şahidliyi ilə qəflətdən, agahsızlıqdan doğan unutqanlığın, mütləq kamal sahibi, heç bir zərrəcik elmindən kənar olmayan ("Alim əl-Qəni")[12] Allahdan uzaq olması sabit olur. Deməli, Allahın unutqanlığından məqsəd onun bəndələrinə diqqətsizliyi, inayət və nəzərini üzərlərindən götürməsi, rəhmət və xeyirindən məhrum etməsidir.

Ümidvarıq Quran ayələrindəki dəyərlər daim biz əliboş bəndələrə şamil olsun, bəlkə bununla da Allahın rəhmət və əfvini özümüzə cəlb edək.



[1] - "Əraf", 51

« فَالْیَوْمَ نَنْساهُمْ کَما نَسُوا لِقاءَ یَوْمِهِمْ هذا »

[2] - "Casiyə", 34

« وَ قیلَ الْیَوْمَ نَنْساکُمْ کَما نَسیتُمْ لِقاءَ یَوْمِکُمْ هذا.»

[3] - "Taha", 26

« قالَ کَذلِکَ أَتَتْکَ آیاتُنا فَنَسیتَها وَ کَذلِکَ الْیَوْمَ تُنْسى‏ »

[4] - "Tövbə", 67

« نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُم »

[5] - Bax: "Əl-qəvl əl-sədid fi şərh əl-təcrid", səh. 274 sonra, "İslam əqidələri", 15-22 fəsillər

[6] - "Məryəm", 64

« و ما کان ربک نسّیا .»

[7] - "Taha", 52

« لا یَضِلُّ رَبِّی وَ لا یَنْسى‏ »

[8] - "Nur" təfsiri, "Nur əs-səqəleyn" təfsirinə istinadən

[9] - "Nur" təfsiri, "Bürhan" təfsirinə istinadən, "Tövbə" 67

[10] - "Əraf" 51, "Casiyə" 34-35 ayələrindən çıxarış edilmişdir.

[11] - "Bəqərə", 52

« فاذکرونی اذکرکم »

[12] - "Səba", 3

« عالِمِ الْغَیْبِ لا یَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِی السَّماواتِ وَ لا فِی الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِکَ وَ ....»

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Uşaqları xətm mərasimlərinə və qəbristanlığa aparmaq məkruhdur?
    4422 Əməli əxlaq 2012/02/13
    Uşaqları dini məclislərdə və mərasimlərdə iştirak etdirmək. Uşaqları birlikdə məscidə və ya muhərrəm ayında əzadarlıq mərasimlərinə aparmaq, uşaqların digər dini mərasimlərdə o cümlədən fitir bayramı namazında və dini bayramlarda iştirak etməsi onların dini hisslərinin yetişdirilməsi üçün çox faydalıdır. Amma yeni yetmələri xətm mərasimlərinə və qəbristanlığa aparmaq haqqında rəvayətlərdə və ...
  • Qadının şəxsiyyəti və məqamı İslam məktəbində hansı həddədir? Görəsən onlar da kişilər kimidirlər?
    8982 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi 2011/02/14
    İslam dini nöqteyi nəzərində qadın və kişi arasında yaradılışın əsil hədəfinə (kamil və insanlıq nöqtəsi) çatmaqda heş bir fərq qoyulmamışdır. Belə ki, hər iki cins yaradılışın təkamül nöqtəsinə çatmaq üçün nə qədər çox çalışsalar bir o qədər də insanlıq aləmində uca məqama yiyələnəcəkdir. Amma bu məqama yiyələnmək üçün cinsiyyət heç ...
  • Məsumların kəlmələrinin və işlərinin höcciyyət ölçüsü nə qədərdir?
    5553 Hədis elmləri 2012/09/13
    İslamın mötəbər dəlillərindən biri, Peyğəmbərin (s) və digər Məsumların (ə) sünnətidir ki, Quran ayələri kimi Müsəlmanlar üçün höccətdir, üç şəkildə bizim əlimizdədir. Məsumun sözü, işi və təsdiqi. Məsumların hədislərdə və rəvayətlərdə gəlmiş sözləri "Məsumun qovlu (sözü)" onların etdikləri fellər və işlər "Məsumun feli" onların başqalarının işini yaxud ...
  • İmam Həsən Müctəba (əleyhissalam) kim olub və hansı fəzilətləri olub?
    9908 Tarix 2015/05/27
    İmam Həsən (əleyhissalam) , Əli ibn Əbi Talibin oğlu olub, mübarək Ramazan ayının ortasında, hicrətin üçüncü ilində Mədinə şəhərində dünyaya göz açmışdır. 37 yaşında O Həzrətlə İmam Əlinin canişini kimi ikinci İmam olaraq beyət olunmuşdur. İmam Həsənin (əleyhissalam) imamət müddəti on il, altı ay üç gün çəkmişdir. ...
  • Bəsirət gözü ilə Allahı görmək qəlbi şühuddurmu?
    13031 Əməli irfan 2012/09/01
    İmam Əlinin (ə) hədisində Allahın bəsirət gözü ilə görülməsi bəyan edilmişdir. Allahın görülməsi kəlam elmində bəhs edilir. Buna görə burada düzgün fikir bəsirətlə görmə qəlbi təcəlli və adi gözlə görmədən fərqlənir ki, bu Allah barəsində imkansızdır. Amma bəsirət gözü ilə görmə yaxud da həmin Ləqallah baş verə ...
  • "Əl- mulqən" və "Əl- mutlə" adları kamiliyyə sifətlərindədir yoxsa camaliyə?
    5474 Qədim kəlam 2012/04/18
    Kəlam elmindəki məşhur terminə əsasən, Allah üçün bir sifət isbat edən, Allahın bütün sübut sifətləri, həm Allahın lütfünə şamil olan sifətlər, həm onun qəzəbinə şamil olan və... hamısı camal sifətlər sayılırlar. Bu cəhətdən onların arasında heç bir fərq yoxdur. O cümlədən, sualda olan mulqən və mutlə sifətləri ...
  • bir şeyin pak və ya nəcis olması haqqında vasvaslıq xəstəliyindən necə qurtarmaq olar?
    9498 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/05/30
    Sualın cavabınıdan əvvəl bir neçə məsələni bilmək lazımdır: 1.Allah-Taala buyurur: Dində sizdən ötrü heç bir çətinlik qərar vermədim. İslam Peyğəmbəri (s) tanınmış bir hədisdə buyurur: Mən birbaşa şəriətlə, asan, zəhmətsiz və nuraniyyətlə seçilmişəm. Əgər kimsə belə başa düşür ki, paklıq məsələsindən özünü çətinliyə və ifrat-təfritliyə salmaqla, həyatın ...
  • Bu ibarətdən məqsəd nədur?
    5957 Hədis elmləri 2012/01/16
    İbarətin mənası budur: Günlərlə düşmənçilik etməyin ki, onlar da sizinlə düşmənçilik edəcəklər. Bu ibarət bəzi hədislərdə Peyğəmbərdən (s) daxil olmuşdur və «ایامکم» dan məqsəd həftənin günləri olur. Bu təbir və ibarə zamanın əhəmiyyətin çatdırır və günləri pis bilib onlar barədə şikayət etmək lazım deyil yoxsa mümkündür pis fal vurduğu şey ...
  • Динин сијасәтлә ујғунлуғу вармы?
    6697 Təzə kəlam 2009/11/10
    Илаһи тәрәфиндән ҝөндәрилән дин дүнјанын сонуна гәдәр бәшәријјәтә сәадәт јолуну зәманәт верир. Бу о демәкдир ки, онун ҹәмијјәтин әсасыны тәшкил едән дөвләт вә гурулуша биҝанә јанашмасы гејри-мүмкүндүр. Имам Рза (ә) ислами дөвләтин зәрурилији һагда бујурур: “Биз тарихдә елә бир күтлә вә ја милләт ...
  • Nə üçün ölü müctəhidə təqlid etmək caiz deyildir?
    6687 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi 2011/05/17
    Ölü müctəhidə təqlid etməyi caiz bilməyən fəqihlər bir çox dəlillərə istinad etmişlər. Həmin dəlillərdən agah olmaq üçün gərək fiqhi kitablara müraciət olunsun. Amma bu sual digər şəkildə də irəli çəkilə bilər. O da bundan ibarətdir ki, bu qrup müctəhidin nəzərindən belə bir hökmün faydası və həqiqətdə onun ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163038 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155478 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117942 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    109998 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    99573 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91549 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53497 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45810 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43933 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43129 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...