Ətraflı axtarış
Baxanların
4177
İnternetə qoyma tarixi: 2012/03/11
Sualın xülasəsi
Kitaba, əslə və təsnifə malik olmaq hədis ravisinin tərif və etibarına dəlalət edirmi?
Sual
Rical elmində “kitab, əsl və təsnifə malik olmaq” hədis ravisinin tərif və etibarına dəlalət edirmi? Rical alimlərinin nəzəriyyələri ilə yanaşı mərhum imam Xomeyninin də nəzəriyyəsini qeyd edin.
Qısa cavab

Rical alimlərinin sözlərində “kitab” özünün adi və məşhur mənasınadır və həm əslə, həm də təsnifə (yəni məsum imamın səhabələrinin vasitəsi ilə hədis nəqli üçün qələmə alınan və kitab şəkilinə salınan həmin şeyə) şamil olur.

Alimlərin bəziləri, məsələn, Əllamə Məclisi, Seyid Bəhrul-ülum və Şeyx Səduq (rəhmətullahi əleyhim) inanırlar ki, kitaba, əslə və ya təsnifə malik olmaq ravinin etibarlı olmasına və təriflənməsinə dəlalət edir.

Amma imam Xomeyni (rəhmətullahi əleyh) də daxil olmaqla alimlərin çoxu deyirlər ki, kitaba, əslə və təsnifə malik olmaq hədis ravisinin tərif və etibarına dəlalət etmir, çünki bu məsələ çox ümumidir və mümkündür ki, bir kəs kitaba və əslə malik olsun, amma etibarlı adam olmasın, nəticədə ona etimad edilməsin.

Ətreaflı cavab

Hədis-rical kitablarında  “hədisin ravisinin kitabı, əsli və ya təsnifi olsa, bu onun mötəbər adam olmasına dəlalət edir, ya yox?” - deyə bir fəsil ayrılmışdır. Cavabı bəyan etməzdən əvvəl gərək  rical elmində adi olan bu kəlmələrin məqsədini xülasə şəkildə aydınlaşdıraq:

1. Kitab. Rical alimlərinin kəlamında bu termin adi mənaya olan kitabdır ki, əslə və təsnifə də[1] (yəni həmin şey ki, məsum imamların (əleyhimus-salam) səhabələrinin vasitəsi ilə hədis nəqli üçün təlif olunmuşdur) şamil olur.[2]

2. Əsl. O kitaba deyilir ki, onun müəllifi məsum imamdan, yaxud onun ravisindən eşitdiyi rəvayətlərin məcmusunu bir yerə toplamışdır.[3] “Üsuli ərbəə miə” bu qəbildəndir. İmam Sadiq (əleyhis-salam)-ın səhabələrindən olan Zeyd Zərradın əsli kimi. Əlbəttə, alimlərin bəziləri əsl üçün digər məna da bəyan etmişlər.[4]

3. Təsnif (müsənnəf): Məqsəd o kitabdır ki, məsum imamların səhabələri rəvayət toplamaqdan başqa bir məqsədlə onu yazmış olsunlar. Baxmayaraq ki, ona bəzən mütləq şəkildə “kitab” da deyilir. [5]

Qeyd olunan mənalara diqqət yetirməklə kitab müsənnəfdən və üsuldan ümumi məna daşıyır, münəssəf və üsuldan hər biri digərinin ziddidir.[6] Həmçinin deyilmişdir ki, əsl – kitab və ya təsnifin xüsusi formasıdır.[7]

Əlbəttə, kitab ilə əslin arasında bir çox fərqlər vardır ki, aşağıda onların bəzisini qeyd edirik:

a) Əsldə ravi məsumdan və ya ravidən eşitdiyi hədisləri bir yerə toplamışdır. Amma kitab və müsənnəfdə mövcud olan mötəbər hədislər əksərən əsldən götürülür.

b) Əsl – hədisləri digər kitabdan götürülməmiş mötəbər bir məcmuədir.[8]

Kitab, əsl və təsnifin tərifi və izahı verildikdən sonra əgər bir ravinin kitabı, əsli və ya təsnifi olsa, görəsən bu onun mötəbər adam olmasına dəlalət edirmi? Bu barədə bəzi alimlərin nəzəriyyələrini qeyd edirik:

1. Bəziləri inanırlar ki, kitab, əsl və ya təsnifə malik olmaq ravinin etibarına və tərifinə dəlalət edir, o cümlədən:

a) Əllamə Məclisi barələrində nə tövsiq, nə də mədh gəlməyən, amma əsl sahibi olan ravilər barəsində deyir: “Bu cümlənin ravinin heç olmazsa hüsnünə və mədhinə dəlalət etməsi uzaq görüş deyildir.”[9]

b) Seyid Bəhrul-ülum: “Əsl ravinin vəziyyətinin yaxşı olmasına və kitabının etibarına dəlalət edir.”[10]

v) Şeyx Səduq kitaba sahib olan ravilərə etimad edir.[11]

2. İmam Xomeyni,[12] Xoi[13], Sübhani,[14] Təbrizi[15] və s. alimlər inanırlar ki, kitaba, əslə və təsnifə malik olmaq ravinin tövsiqinə (etibarına) və mədhinə dəlalət etmir. Çünki bu məsələ ümumidir: bəziləri kitab və əsl sahibi olsalar da, siqə olmaya bilər və bu halda ona etimad etmək olmaz. Vaqifi və fətəhi məzhəbində olan ravilər kimi. Onların kitablarına etimad olunur. Səbəbi də budur ki, qədim alimlərin (mütəqəddimin) nəzərinə görə səhih hədis termini son dövrün alimlərinin (mütəəxxirin) nəzərində olanlarda fərqlənir, birincilərin nəzərində hədisin səhihliyi ravinin tövsiqini (etibarını) lazım tutmur.

İmam Xomeyni bu barədə yazır: “Rical alimlərinin dediyi “onun üçün əsl vardır” sözü əslin özünə və ya onun müəllifinə etimada dəlalət etmir.”[16]

Rical və dirayə elmlərində bəzi bəhslərlə əlaqədar məlumat almaq üçün aşağıdakı görünüşlərə bax:

“Mərfu, mürsəl, məqtu və mövquf hədis”, sual 10825 (sayt: 10754)

“Ləfzi, mənəvi və icmali mütəvatir hədisinin meyarı”, sual 2412 (sayt: 2529)

“Müənən hədisin höccət olmasında şeyxlərin tədlisinin əsəri”, sual 8083 (sayt: 8166)

 


[1] İmam Xomeyni, “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 365, Bi.na, bi.ta; Sübhani, Cəfər, “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 474, “İslami nəşriyyat”ın dəftərxanası, Qum, beşinci çap, 1423-cü qəməri il

[2] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 477

[3] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 475; “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 266

[4] Məsələn, Seyid Bəhrul-ülum “Əl-fəvaudir-ricaliyyə” kitabında Zeyd Nərsinin etibarını isbat etmək üçün dörd dəlilə istinad etmişdir. Onlardan biri budur ki, Şeyx Tusi onu (Zeyd Nərsini) “əsl sahibi” kimi təqdim etmiş, sonra əslin tərifində demişdir: Bizim səhabələrimizin (mühəddislərimizin) terminində “əsl” etimad olunan kitab mənasınadır, özü də başqa kitabdan götürülməyən kitab. (Burucerdi, Seyid Məhdi Bəhrul-ülum, “Əl-fəvaidur-ricaliyyə”, 2-ci cild, səh. 367, tədqiq və təshih: Məhəmməd Sadiq Bəhrul-ülum və Hüseyn Bəhrul-ülum, “Sadiq” kitabxanasının nəşriyyatı, Tehran, birinci çap, 1405-ci qəməri il.) İmam Xomeyni Bəhrul-ülumun “zəbib suyu” bölməsindəki sözünü Zeyd Nərisni əslindən nəql etdiyi rəvayətə əsasən nəql etmiş və sonra onu müfəssəl şəkildə tənqid etmiş, əsl, kitab və müsənnəfin məfhum və mənası barəsində geniş bir tədqiqat irəli sürmüşdür. (“Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 243-244, 258-262)

[5] “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 266; “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 476-477

[6] “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 265

[7] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 477

[8] Haşimi Şahrudi, Seyid Məhmudun nəzarəti altında fəaliyyət göstərən bir qrup tədqiqatçı, “Əhli-beyt (əleyhimus-salam) məzhəbinə müvafiq olan fiqh lüğəti”, 1-ci cild, səh. 535, “Əhli-beyt (əleyhimus-salam) məzhəbi əsasında islami fiqh ensiklopediyası” müəssisəsi, Qum, birinci çap, 1426-cı qəməri il

[9] Məclisi, Məhəmməd Baqir, “Miratul-uqul fi şərhi əxbari Alir-Rəsul (əleyhimus-salam)”, 1-ci cild, səh. 108, 10-cu cild, səh. 12, tədqiq və təshih: Seyid Haşim Rəsuli, "Darul-kutubil-islamiyyə", Tehran,  ikinci çap, 1404-cü qəməri il

[10] “Əl-fəvaidur-ricaliyyə”, 2-ci cild, səh. 367

[11] Misal üçün, Əbdüllah ibni Bükeyr barəsində deyir: “Əbdüllah ibni Bükeyr fətəhi məzhəbində olsa da, tövsiq olmuşdur (etibarlı sayılır) və kitab sahibidir.” Şeyx Səduq, “Mən la yəhzuruhul-fəqih”, 4-cü cild, səh. 428, “İslami nəşriyyat”ın dəftərxanası, Qum, 2-ci çap, 1413-cü qəməri il

[12] Musəvi Xoi, Seyid Əbul-Qasim, “Möcəmu ricalil-hədis və təfsilu təbəqatir-rical”, 1-ci cild, səh. 76, 8-ci cild, səh. 335

[13] “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 268

[14] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 485-486

[15] “Külliyyatun fi elmir-rical”, səh. 485-486

[16] “Təharət” kitabı, 3-cü cild, səh. 268

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    130643 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    98832 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    80634 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    72130 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    63798 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    39958 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    35723 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    29274 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    28935 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    27296 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...