1. Təhqiq və axtarışlara əsasən hədisi mənbələrdə, hətta irfani kitablarda böyük ariflərdən eşq və məhəbbətə aid olan bəhslərdə, şeytanın İmam Əliyə (ə) sualda qeyd olunan ibarətlə əlaqəsi barədə rəvayət tapılmadı.
2. Hədisi kitablardan bəzisində həzrət Adəmin (ə) yaradılışından əvvəl Şeytanın, İmam Əlinin (ə) əzəmətindən xəbər verməsi və onun Əliyə (ə) olan imanı və dostluğu barədə rəvayətlər vardır.[1] Amma o rəvayətlərdə Şeytanın yolunu azmasına işarə olunub və həmçinin İmam Baqirdən rəvayət olunan hədisə əsasən İblisin, Əliyə (ə) nisbət imanı və dostluğu zahiri olub və ürəkdə kafir olub. [2]
3. Bu həqiqəti qəbul etmək lazımdır ki, Qurani kərim və rəvayətlərin izahjına əsasən iblis, Allah dərgahına yaxın mələk idi.Adəmə (ə) səcdə etmək əmrindən boyun qaçırtdı, İlahi dərgahından qovuldu və əbədi lənət və danlağa məruz qaldı. And içdi ki, "muxləslərdən" başqa insanların hamısını azqınlığa tərəf çəkə.[3] Bu varlıq və məlunluğu şəriət əhli ilə həqiqət yolunun yolçuları qəti bir əmr kimi qəbul edir və şübhəsiz bu məsələdə müttəfiqdirlər.
4. Məhəbbətin mərtəbələri vardır. Şeytan, insanın yaranışından qbaq uzun müddət Allaha ibadət edib və təbiətən Allahın dostu olub, amma bu dostluq üçün Allahın qərar vediyi imtahanda qovulub və Allahın lənətindən başqa bir şey onun qisməti olmayıb. Amma həqiqi aşiq o kəsdir ki, məşuqunun sevdiyi hər bir şeyə eşq və məhəbbəti ola.

Buna əsasən necə ki, Şeytan, insanın yaranışından əvvəl Allahla dostluğ nisbət müəyyən bir ali dərəcəyə malik olub, qovulandan sonra da Allah və onun dostlarına nisbət dostluğun ən aşağı dərəcəsindən bəhrələnib. Onun bu miqdar dostluğunun nifaq və əməli ilə heç bir ziddiyyəti yoxdur; çünki onun təkəbbür və həsədi səbəb oldu ki, Allahın əmrindən boyun qaçıra.

Misal olaraq demək olar ki, çox yerlərdə görürük ki, şəxsin təkəbbür və özünü istəməyi vadar edir ki, ədalətli insanla çəkişməyə və döyüşə. Bununla birgə o, öz daxilində düşməninin bəyənilmiş sifətlərini tərifə layiq bilir və onun dostluğundan bir növ qəlbində qərar tutmiş olur. Amma bu dostluğun arxasınca əməli nəticə olmadığı üçün onu həqiqi və vaqei fikirləşmək olmaz.

Şeytanın İmam Əliyə (ə) nisbət dostluğuna aid rəvayətləri qeyd etmək fərzi ilə o dostluğu dəyərləndirmə yerində qərar vermək olar.

Bilməyiniz maraqlıdır ki, Əmirəl- mömininin (ə) ən böyük düşmənlərindən sayılan Müaviyə, o həzrətin (ə) şəhadəsindən sonra şiələrdən olan Ziran ibn Zümrədən istədi ki, İmamın (ə) ibadət halını onun üçün vəsf edə. O həzrətin (ə) fəzilətlərindən bəzisini eşidəndən sonra Müaviyənin gözlərində yaş cari oldu.[4] Bu icmali (müxtəsər) sözdən özün ətraflı hədis oxu.

Daha çox agahlıq üçün aşağıdakı göstəriciləri mütaliə edin:

"Şeytanın yaranışının fəlsəfəsi", sual 11027 (sayt: 11151).

"Şeytanın praqram və hdəfləri", sual 12216 (sayt: 12198).

"Şeytan, boyunqaçırma və tövbə", sual 7270 (sayt: 7430).