Ətraflı axtarış
Baxanların
5434
İnternetə qoyma tarixi: 2012/02/18
Sualın xülasəsi
“Əməli əsl” və “ictihadi dəlil” dedikdə məqsəd nədir və bunların arasında nə kimi əlaqə vardır?
Sual
Salam. “Əməli əsl” və “ictihadi dəlil” nədir və bunların arasında nə kimi əlaqə vardır?
Qısa cavab

Əməli əsl

“Əməli əsl” üsuli-fiqh elmində bir termindir. Onun mənası şəri hökmün təyinində şəkk yaranan zaman mükəlləfin əməli (şəri) vəzifəsini aydınlaşdıran bir qaydadan ibarətdir – dəlil və əmarə tapmadıqdan sonra. Başqa sözlə desək, əməli əsl, yaxud əməliyyə əslləri şəkk-şübhəyə düçar olan bir şəxsin əməlini və şəri vəzifəsini təyin edən prinsiplərdir. Buna əsasən, əməliyyə əsllərinin mövzusu şəkkdir. Əməli əslə “fəqahət dəlili” də deyilir. Fəqahət dəlili – zahiri hökmün əldə olunması ilə əlaqədar olan dəlildir. O da bəraət, ehtiyat, təxyir və istishabdan ibarətdir.

 

İctihadi dəlil

İctihadi dəlil gerçək hökmə dəlalət edən dəlilə deyilir. Onun belə adlandırılması da ictihadın tərifi ilə olan münasibətinə görədir: “gerçək hökmlər barəsində zənn əldə etmək cəhətində bütün səyləri əncam vermək.” Bu dəlil gerçək hökm barəsində zənnə səbəb olduğundan, ona “ictihadi dəlil” deyilir. Əmarəyə də “ictihadi dəlil” deyilir. İctihadi dəlil gerçək hökmün əldə olunması ilə əlaqədardır ki, o da Quran, sünnət, icma və əqldən ibarətdir.

 

Dəlil ilə əslin arasındakı əlaqə

Dəlil və əsl arasında heç bir təzad yoxudur. Bunlar biri digərindən sonra gəlir – tulidir. Çünki əgər bir məsələdə dəlil mövcud olarsa, şəkk üçün heç bir əsas qalmır ki, əməli əslə istinad edilsin. Dəlil ilə əslin arasında təzad yarananda dəlil ya qəti olur, ya da qeyri-qəti. Əgər dəlil qəti olarsa, şübhəsiz, heç bir əsl onun müqabilində tab gətirə bilməz. Çünki qeyd olunduğu kimi, əslin mövzusu şəkkdir, mövzunun barəsində qəti dəlil olanda şəkk aradan gedir. Əgər qeyri-qəti dəlil olarsa, misal üçün, əmarələr əməliyyə əsllərinin müqabilində qərarlaşan zaman əsl ilə əmarəninn arasında təaruz və təzad yaranır. Əksər üsul alimləri inanırlar ki, əmarələr bütün üsullardan, hətta istishabdan belə irəli keçirilir (təriqiyyət əsasında).[1]



[1] Bu iki mövzu ilə əlaqədar əlavə məlumat əldə etmək üçün üsul kitablarına, o cümlədən Şeyx Müzəffərin yazdığı “Üsuli fiqh”, Axund Xorasaninin “Kifayətul-üsul” və sair kitablara baxa bilərsəniz.

Ətreaflı cavab
Бу суалын изаһлы ҹавабы јохдур.
Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • İşdə inzibatçılığı ictimai adətlərlə – “təarüflə” necə cəm etmək olar?
    5368 رفتار اجتماعی در حکومت اسلامی 2012/06/23
    “İnzibat” kəlməsi “yaxşı əncam vermək”, “möhkəmlətmək”, “dəqiqlik” və “hifz etmək” mənasına olan “zəbt” kökündəndir.[1] Şəri cəhətdən işə ona şəriət hökmlərindən hər biri: vacib, müstəhəb, mübah, məkruh və haram aid edilə bilər. İş inzibatı da – ona iltizamlı olmağın mənşəyini nəzərə almaqla – ...
  • Dəyərli “Kafi” kitabındakı hədisləri Qurani-Kərimin şərh və təfsiri hesab etmək olarmı?
    11869 Hədis elmləri 2011/11/24
    Dahi şiə alimi, böyük fəqih, imamiyənin mötəbər mühəddislərindən biri və imam Zaman (əleyhis-salam)-ın kiçik qeybət dövrü ilə müasir olan Məhəmməd ibni Yəqub Kuleyninin (rəhmətullah əleyh) yazdığı “Kafi” kitabının rəvayətlərinin əksəriyyəti çox yüksək etibar dərəcəsinə malikdir. Baxmayaraq ki, digər rəvayət məcmuələri ilə müqayisədə onda da etibarı nisbətən az olan bəzi rəvayətləri ...
  • Aya Şirkətlər ev almaq üçün verilən pula xums düşürmü?
    5120 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/09/29
    Həzrət Ayətullah əl- uzma Xamineyinin dəftərxanasının cavabı: Əgər verilən məbləğ alver yoluyla hazırlanıb əldə olunmuşdursa, ona xums düşür, yalnız o halda ki, ilin ortasında alınıb və ya satılsın və onun satılmasıyla öz məqamı və ehtiyacı həddində ev alınsın. ...
  • İnsanlara محمد یاسین (یس) “Məhəmməd Yasin” adı qoyulması caizdirmi?
    5830 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi 2012/02/13
    İnsanlara “Yasin” adı qoyulması ilə əlaqədar rəvayətlərdə mövcud olan müəyyən məsələlər imamların belə ad qoyulmasına razı olmadığını göstərir. O cümlədən, imam Sadiq (əleyhis-salam) buyurur: “İnsanlara icazə verilmişdir ki, övladlarına Məhəmməd adı qoysunlar, amma görəsən, onlara kim icazə vermişdir ki, uşaqlarına “Yasin” adını qoysunlar?! Halbuki, bu ad yalnız Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi ...
  • Seyid Haşim Həddad və onun şagirdləri barəsində bir qədər məlumat verin.
    8342 Dahilərin sirəsi 2011/11/24
    İlahi arif mərhum Haşim Musəvi Həddad müqəddəs Kərbəla şəhərinin əhalisindən idi. O, 1286-cı hicri-qəməri ilində həmin şəhərdə dünyaya gəlmiş və 86 yaşında Allahın rəhmət dərgahına qovuşmuşdur. O, müqəddəs Nəcəf şəhərində rəbbani arif Seyid Mirzə Əli Ağa Qazi ilə tanış olmuş və təqribən 26 il onun ...
  • İslamın elmi mirasında “islami tibb” adlı müstəqil bir elm vardırmı? Yeni tibb elmi ilə rəvayətlərdə (təbabətə dair) mövcud olan tövsiyələr arasında ziddiyyət yaranan zaman çıxış yolu nədir?
    8351 Qədim kəlam 2012/06/23
    Allah-taala peyğəmbərlərin göndərilməsinin əsas hədəfini insanların mənəvi və ruhi saflaşdırılması, onlara din və hikmətin öyrədilməsi kimi bəyan edir. İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) özünün besətdən olan hədəfini “bəşər cəmiyyətlərində gözəl əxlaqların təkmilləşdirməsi” kimi elan edir. Hal-hazırda bəşər elmlərinin, o cümlədən təbabət, sənaye və s. sayı-hesabı yoxdur. ...
  • Əgər ismət Allah tərəfindən mərhəmət olunan bir məqamdırsa, onda məsum və qeyri-məsum bir insanın günah etməməsinin savabı necə bəyan olunur?
    5648 Qədim kəlam 2011/03/06
    1. İsmət – məsum insanın batinində olan bir səciyyədir ki, onun xəta və günah işlərə düşməsinin qarşını alır. Bu məqam məsumun günah əməlin ağır və acınacaqlı aqibətinə dair elmindən irəli gəlir; yaxud da onun Allahı tanımaq, Onun barəsində mərifət əldə etmək, Onun kamal və camal sifətlərinə məftun olmaq, ...
  • Allahı həm sevmək, həm də Ondan qorxmaq necə mümkün ola bilər?
    9192 Əməli əxlaq 2011/09/12
    Allaha məhəbbətlə əlaqədar qorxu və ümid çox da təəccüblü deyildir. Çünki bu məsələ müəyyən mənada bizim həyatımızın hər bir sahəsində də nəzərə çarpır. Lakin bu o qədər şiddətli aşkardır ki, ondan qafilik. Ən sadə məsələ olan yol getməyimiz də qorxu, ümid və məhəbbət əsasındadır. Çünki müəyyən bir şeyə ümidimiz olmayınca ...
  • Əhli-sünnənin namus mal və canı şiə icmasında möhtərəmdirmi?
    4724 شیعه و دیگر مذاهب 2014/05/18
    Müqəddəs İslam şəriyyətində bütün insanların malı, canı və namusu möhtərəmdir. Bu mövzunun dinə və məzhəbə dəxaləti yoxdur. Bütün bəşəriyyət haqqında ilk üsul və qanun budur.[1] Əlbəttə, çox az və məhdud nümünlərə göstərmək olar ki, bu qanunu ziddinədir. O cümlədən, o nümunələrdən biri kimi müsəlmanlarla ...
  • Fahişə qadınla müvəqqəti evlənmək olarmı?
    10803 بیشتر بدانیم 2014/05/22
    Fahişə qadınla daimi və müvəqqəti evlənmək haram deiyl amma, bəzi səbəblərə görə elə qadınlarla evlənmək dünya və axirətinizin xeyirinə deyildir. ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    161718 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    150526 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    116549 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    108277 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    93307 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    90091 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    52641 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    42650 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    42435 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    41633 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...